Drama in Britse parlement, trouwe medestander van premier Johnson trekt steun in: "In Godsnaam, vertrek!"

De voorbije weken volgde de ene onthulling over coronafeestjes in de ambtswoning van de premier de andere op. Vooral een tuinfeestje in mei 2020 - in volle lockdown - blijft de premier achtervolgen. Johnson moest onlangs in het parlement toegeven dat hij daar wel degelijk aanwezig was. Hij excuseerde zich meermaals, maar blijft er bij dat hij dacht dat het om een werkgerelateerde bijeenkomst ging.

Naar al die omstreden personeelsfeestjes loopt intussen een officieel onderzoek door een ambtenaar. Johnson riep iedereen op om de resultaten van dat onderzoek af te wachten. Dat was lang ook de dominante opinie binnen zijn partij, maar gisteren is daar enigszins verandering in gekomen.

Een aantal Conservatieve parlementsleden laat nu openlijk verstaan dat ze vinden dat Boris Johnson zo snel mogelijk moet opstappen. Dat kwam vanmiddag ook pijnlijk tot uiting tijdens Prime Minister's Questions, het wekelijkse vragenuurtje in het Britse parlement.

Uitgerekend een trouwe medestander van Johnson, de vroegere minister voor de Brexit David Davis, trok zijn steun aan Johnson in. "Ik verwacht van mijn leiders dat ze verantwoordelijkheid opnemen voor wat ze doen. Gisteren deed hij het tegenovergestelde", zei Davis, verwijzend naar een belabberd interview dat Johnson gaf, waarin hij klaagde dat niemand hem gewaarschuwd had dat het tuinfeest in mei 2020 tegen de lockdownregels was.

Davis haalde daarop een - enigszins aangepast - beroemd Engels citaat uit 1940 boven van toenmalig parlementslid Leo Amery aan toenmalig premier Neville Chamberlain: "You have sat there too long for the good you have done. In the name of God, go!" ("Je hebt daar te lang gezeten voor al het goede dat je gedaan hebt. In Godsnaam, vertrek!")

Johnson, veel strijdbaarder dan de voorbije dagen, beet meteen van zich af. "Ik weet echt niet waarover hij het heeft. Ik neem wel degelijk de volledige verantwoordelijkheid voor alles wat in dit land gebeurt", was zijn repliek. 

"Dit is zo'n bekend citaat in de Britse geschiedenis, dat het bijna de doodsteek is voor de premier", duidt VRT NWS-journalist en VK-kenner Ivan Ollevier. De toespraak van Amery wordt beschouwd als een belangrijke factor in het ontslag van Chamberlain, die toen opgevolgd werd door Winston Churchill.

Dat uitgerekend Davis dit zegt, kan moeilijk overschat worden. Het Britse parlement is wel vaker theater, "maar woorden wegen er heel zwaar", weet Ollevier. Wat daar gezegd wordt, kan heel grote gevolgen hebben.

Het vragenuurtje leverde nog een dramatisch moment op, met name toen het parlementslid Christian Wakeford van de Conservatieve Partij van Johnson bekendmaakte dat hij overstapt naar Labour, de grootste oppositiepartij. In het Britse parlement gebeurt dat door letterlijk de vloer over te steken tussen meerderheid en oppositie. Alweer, theater.

"Het is heel uitzonderlijk dat dat gebeurt", duidt Ivan Ollevier. Volgens Wakeford is Johnson niet meer in staat om leiderschap te tonen. Wakeford werd door de leider van Labour met open armen verwelkomd. Johnson reageerde strijdvaardig: "Het is de eerste keer dat de Conservatieve Partij gewonnen heeft in Bury South (het kiesdistrict van Wakeford, red.) met de belofte om echt iets te doen voor de inwoners daar en we zullen bij de volgende verkiezingen opnieuw winnen in Bury South, onder deze premier!"

Door de absolute meerderheid van de Conservatieve Partij in het Britse parlement bepaalt de houding van de Conservatieve parlementsleden veel meer dan welke actie de oppositie ook onderneemt of Johnson kan aanblijven. Binnen de Conservatieve Partij bestaat namelijk een reglement dat als 15 procent van de parlementsleden een brief indient waarin ze het vertrouwen in de partijleider opzeggen, er nieuwe verkiezingen worden gehouden voor het partijleiderschap. Met de huidige omvang van de fractie zijn er 54 van die brieven nodig. 

Hoeveel brieven de fractieleider al ontvangen heeft, weten we niet. Eerder was sprake van al zeker 20. Volgens Britse media zouden vanmorgen nog eens 11 parlementsleden een brief hebben ingediend, waardoor er mogelijk al meer dan 30 zijn. Met die lekken en geruchten moeten we het voorlopig doen, want een officiële bekendmaking volgt enkel als het totaal van 54 is bereikt.

De Conservatieve fractie in het parlement is enorm verdeeld over hoe het nu verder moet. Tot voor kort was de gangbare opinie dus om het rapport over "Party Gate" af te wachten, maar een groeiende groep parlementsleden vindt dat het welletjes is geweest.

Die wending heeft veel te maken met de toenemende druk van hun kiezers, die er genoeg van hebben en in Johnson geen waardige premier en partijleider meer zien op wie ze willen stemmen. "Er leeft angst bij de parlementsleden, die vrezen dat ze onder Johnson hun zetel zullen verliezen. Dus het idee dat ze beter af zijn met een nieuwe leider, wordt alsmaar sterker", zei correspondente Lia van Bekhoven vanmorgen in "De ochtend".

Maar ook de nieuwe beweringen van Dominic Cummings, de vroegere adviseur van de premier, hadden zeker hun invloed. Cummings zei de voorbije dagen dat hij Johnson wel degelijk had gewaarschuwd dat dat bewuste tuinfeestje in mei 2020 tegen de lockdownregels was.

Dat Johnson gisteren opnieuw een interview gaf waarin hij zei dat niemand hem gewaarschuwd had, brengt hem mogelijk in een nog lastiger parket, meent Van Bekhoven. "Dit van een man die avond na avond op tv de kiezers uitlegt wat de regels zijn, die de regels zelf heeft opgesteld. Dat was niet goed voor zijn geloofwaardigheid."

Mogelijk om de aandacht wat af te leiden van de coronafeestjes, kondigde Johnson net vandaag aan dat de huidige coronaregels volgende week versoepeld zullen worden. Engelsen zullen dan geen mondmasker meer moeten dragen in het openbaar en thuiswerken wordt niet meer verplicht. Er zijn ook plannen om isolatie na een besmetting of ziekte niet meer te verplichten, enkel nog aan te raden, maar een beslissing daarover is nog niet genomen.