De film "Maestro" brengt het levensverhaal van Leonard Bernstein. Componist, vurig dirigent, bevlogen pedagoog, larger than life. Bernstein is vooral bekend van de oorwurmen uit "West Side Story", maar hij schreef ook symfonieën, koorwerken of de opera "Candide". De Belgische componist en dirigent Dirk Brossé is grote fan en ontmoette "Lenny" Bernstein enkele keren.
Zoveel meer dan "West Side Story": wie was "Maestro" Leonard Bernstein?
Kristien Bonneure
Gepubliceerd:
"I feel pretty", "I like to be in America" of natuurlijk "Maria": overbekende liedjes uit de musical "West Side Story", die twee keer werd verfilmd. Componist Leonard Bernstein duikt nu zelf op in de biografische film "Maestro", waar zijn rol wordt vertolkt door Bradley Cooper. Dat Cooper zich een grotere neus liet aanmeten, om beter op de Joodse Bernstein te lijken, lokte kritiek uit.
Dirigent met migratie-achtergrond
Bernsteins ouders waren geëmigreerd uit Rusland; zoon Leonard werd in 1918 geboren in de Verenigde Staten. Joodse en Oost-Europese invloeden zouden later hun weg vinden in zijn muziek. Maar hij omarmde ook liefdevol de Amerikaanse jazz.
Na zijn muziekstudies werd Bernstein dirigent van de New York Philharmonic, waarmee hij onder meer alle symfonieën van Gustav Mahler op plaat zette. "Hij introduceerde Mahler voor het Amerikaanse publiek", vertelde de Vlaamse componist en dirigent Dirk Brossé enkele jaren geleden, bij de 100e geboortedag van Bernstein.
Later dirigeerde Bernstein de belangrijkste orkesten van de wereld. In 1989, een jaar voor zijn dood, bracht hij een emotionele uitvoering van de 9e symfonie van Beethoven in Berlijn, kort na de val van de Muur.
BEKIJK - De BRT interviewde Leonard Bernstein in 1968 in Brussel. Hij verwijst onder meer naar de Sovjet-invasie in Praag:
Meer dan "West Side Story"
"Mijn eerste muzikale herinnering aan Bernstein is natuurlijk 'West Side Story'", vertelde dirigent en componist Dirk Brossé bij de 100e verjaardag van Bernstein. "Het is muziek die als je ze één keer hebt gehoord, je nooit meer verlaat. Dat is het appel, de kunst van de allergrootste componisten: Mozart, Beethoven, en ja, ook Bernstein."
Maria en Tony, een moderne Romeo en Julia, zijn de protagonisten van "West Side Story", een musical uit 1957 over twee straatbendes, de Sharks en de Jets. Maria is van Puerto Ricaanse afkomst, Tony is een Poolse Amerikaan. Verschillende liedjes werden werelderfgoed: "Maria", "Tonight", "America" of "I feel pretty".
De musical met de wervelende, pulserende muziek van Bernstein werd in 1961 verfilmd met Natalie Wood als Maria. Steven Spielberg draaide een remake in 2021. Regisseur Ivo Van Hove en choreografe Anne Teresa De Keersmaeker brachten in 2020 een nieuwe versie van de musical op Broadway in New York.
Aan de vleugelpiano in Studio 4 van Flagey demonstreert Dirk Brossé hoe ingenieus eenvoudige liedjes als "Maria" of "One hand, one heart" in elkaar zitten.
BELUISTER - Het volledige interview uit 2018 met Dirk Brossé over Leonard Bernstein:
Dirk Brossé volgde als jonge snaak van 17 ook lessen en lezingen van Leonard Bernstein in Boston, niet als leerling, maar als toeschouwer. De maestro maakte grote indruk: "Hij was bijzonder charismatisch; als hij de kamer binnenkwam, voelde je dat er een persoonlijkheid, een brok energie binnenkwam."
"De grote frustratie van Bernstein was dat iedereen hem enkel met "West Side Story" associeerde, hoewel hij ook prachtige klassieke werken heeft geschreven. Anderzijds: hoe kan je nu ongelukkig zijn als de halve wereldbevolking jouw tune meezingt?"
Bernstein was één brok energie als hij de kamer binnenkwam
"Drie symfonieën", de "Chichester Psalms", de "Serenade after Plato's Symposium": dat zijn pareltjes, meesterwerken. Ze kunnen naast grote werken uit de muziekgeschiedenis staan, maar om de een of andere reden zijn ze niet doorgesijpeld tot bij het grote publiek.
Bernstein versmolt "klassiek" klassiek met jazz en volksmuziek. "De serieuze componisten - tussen haakjes - hebben het Bernstein kwalijk genomen dat hij flirtte met makkelijke muzikale formules, maar dat was net een bewuste keuze van hem. Ook de Hongaarse componist Béla Bartók putte uit de volksmuziek," zegt Dirk Brossé.
Ingenieus, sprankelend en uitbundig
Neem nu "Candide". Voor de musicalfans is dat te veel opera en vice versa. De aria "Glitter and be gay" is voor de sopraan net zo veeleisend als de rol van de Koningin van de Nacht uit Mozarts "Toverfluit". De ouverture bekoort Dirk Brossé enorm: "Daar bundelt hij al zijn talenten. Ingenieus en sprankelend tegelijk."
BEKIJK - De ouverture van "Candide", gedirigeerd door een dansende maestro Bernstein:
In alles wat Bernstein deed, overdreef hij
Kenmerkend voor de muziek van Leonard Bernstein is dat ze zo uitbundig is. Hij overdreef graag, ook in zijn dirigeerstijl, maar, zegt Brossé, hij was echt zo. "Zelfs die clowneske toestanden maakten deel uit van zijn persoonlijkheid, van de totale package."
Leonard Bernstein was ook een uitstekend lesgever. Jarenlang presenteerde hij op de Amerikaanse televisie een programma over klassieke muziek. Luister zeker eens naar zijn gefilmde lessen en lezingen , is het advies van Dirk Brossé, in wiens eigen composities zeker invloed van Bernstein zit. "Het is tijd om hem te herontdekken."
BELUISTER - De reportage met Dirk Brossé in "De ochtend" op Radio 1 (25 augustus 2018):
