Reuzegommers pleiten (deels) schuldig voor dood Sanda Dia en betuigen spijt aan familie: "Ik kan jullie niet in de ogen kijken, omdat ik te veel schaamte voel"

Na het betoog van zijn advocaat nam ook "Sondage" zelf even kort het woord: "Ik zou me graag richten tot de familie en vrienden van Sanda Dia om mijn oprechte spijt te betuigen. Ik heb jullie veel verdriet aangedaan en kan daar niks meer aan veranderen. Ik heb in 2018 een traditie verdergezet zonder te beseffen wat de gevaren daarvan kunnen zijn. Dat was naïef en ik ben heel boos op mezelf dat ik daar niet bij stilgestaan heb." 

"Ik schaam me daar enorm voor en daarom heb ik het moeilijk om de familie en vrienden in de ogen te kijken. Het enige dat ik vandaag nog kan doen is m’n verantwoordelijkheid opnemen en mijn straf aanvaarden. Het doel van een doop is een band creëren en de manier waarop dat in 2018 gebeurde, was niet de correcte manier. Dat had op een zinvollere manier kunnen gebeuren."

De jongeman had eerder opschorting van straf gevraagd, maar geeft nu zelf aan dat hij die opschorting wil laten vallen. "Ik zou het niet kunnen aanvaarden als ik zonder straf zou wegkomen."

Ook de cliënt van Walter Damen (Strontvlieg) wendt zich na het pleidooi van zijn advocaat tot de familie van Sanda Dia: “Ik zou graag mijn spijt willen betuigen, sorry willen zeggen. Ik veroordeel mijzelf heel erg voor mijn deelname aan de doop en Reuzegom in het algemeen. Ik probeer mijn verantwoordelijkheid te dragen, maar ik weet dat dat voor jullie een schrale troost is. Sorry."

Op de kwalificaties "toedienen van schadelijke stoffen" en "schuldig verzuim" pleiten Damen en zijn cliënt onschuldig en vragen ze de vrijspraak. Over de inbreuken op de dierenwelzijnswetten weidt Damen niet uit. "Dat laat ik aan het hof over."

Damen benadrukt dat zijn cliënt spijt heeft voor wat er gebeurd is en pleit voor een autonome probatiestraf van twee jaar. Dat houdt in dat zijn cliënt bij een eventuele veroordeling twee jaar lang bepaalde voorwaarden zal moeten naleven.

Damen vraagt het hof ook om rekening te houden met enkele verzachtende omstandigheden zoals de spijtbetuiging, de trajecten die zijn cliënt al heeft afgelegd, het blanco strafregister en de jeugdige leeftijd van zijn cliënt. 

Na de pakkende getuigenis van de advocate van de moeder van Sanda Dia - die beschreef hoe de mama zich de laatste jaren heeft gevoeld - hebben de Reuzegommer die gekend staat als Strontvlieg, en zijn advocaten een belangrijke knoop doorgehakt. 

"We hebben hier tijdens het pleidooi van meester Buisseret huilende beklaagden gezien en een moeder zien breken", vertelt advocaat Walter Damen. "Nadien trof ik in de gang mijn cliënt, zijn moeder en zijn grootvader al huilend aan in de gang. Ze huilden omwille van de verschrikkelijke situatie waarin iedereen - en in het bijzonder Sanda - terecht is gekomen." 

"En dan denk je: wat kunnen wij doen om de pijn te verzachten? Hoe kan ik in mijn pleidooi vermijden dat ik op gekwetste harten trap? Wel, wij gaan schuldig pleiten aan kwalificatie C en D. (mensonterende behandeling en de onopzettelijke doding, red.). Dat is besproken met de cliënten." 

"Vijf minuten doen soms wonderen, soms moet je onder ogen zien dat je een fout hebt begaan. Wij hebben een gruwelijke fout gemaakt en we zullen een straf krijgen die het hof gepast vindt voor de gebeurtenissen."

Na een korte onderbreking neemt meester Davina Simons voor de beklaagden het woord. Als eerste advocate vandaag haalt zij het gerechtelijke vraagstuk aan dat boven dit proces hangt. "We hadden hier vandaag niet moeten staan", zegt de advocate. "Volgens ons was de uitspraak van de rechter (dat die zich niet zou kunnen uitspreken over de hele zaak, maar enkel over de feiten op 5 december, red.) in Hasselt geen vonnis waartegen men een hoger beroep kon aantekenen, maar een persoonlijke vaststelling."

Simons moedigt het hof aan om tot diezelfde conclusie te komen. "En indien u toch het beroep ontvankelijk verklaart, zijn wij van mening dat de uitspraak van de rechter in Hasselt terecht was." Als het van haar afhangt, keert de zaak dus terug naar Hasselt.

Walter Damen, de advocaat van de Reuzegommer die gekend staat als "Strontvlieg", heeft voor gerechtspsychiater Lieve Dams verschillende vragen over de groepsdynamiek tijdens studentendopen. Hoe komt het dat jonge intellectuelen zo ver gaan tijdens zo'n ritueel en hoe komt het dat ze pas achteraf beseffen dat wat ze gedaan hebben niet normaal is? 

Dams verwijst daarbij onder meer naar het 'risky shift effect': wanneer beslissingen in groep genomen worden, bestaat de kans dat die beslissingen potentieel gevaarlijker zijn dan wanneer die individueel genomen worden. 

Ook morele ontkoppeling speelt een rol op zo'n moment. "We hebben allemaal morele waarden, maar op een gegeven moment maak je jezelf wijs dat een bepaalde actie normaal was, om erbij te horen én om het eigen gedrag te rechtvaardigen."

Dat er pas achteraf schuldbesef komt, is volgens Dams ook normaal. "Dat noemt men het 'hindsight bias'. Men vraagt zich af of iets had kunnen voorkomen en of iets voorspelbaar was, maar dat is uiteraard niet zo."

"Mijn cliënt heeft schuldinzicht, hij wil niks goedpraten. Hij piekert er nog steeds over waarom hij destijds de achterhaalde dooprituelen niet in vraag heeft gesteld. Hij beseft dat hij een gebrek aan voorzichtigheid heeft getoond." 

Een veroordeling is op zijn plaats, stelt De Meester, maar hij vraagt het hof om geen effectieve gevangenisstraf uit te spreken. "Een gevangenisstraf is bij mijn cliënt niet nodig om tot schuldinzicht te komen. Hij is geen slecht mens, hij is sociaal en dienstvaardig. Ik vraag u om rekening te houden met de groepsdruk, de media-aandacht die invloed heeft gehad op zijn privéleven en zijn blanco strafregister."

"Mijn cliënt betwist niet dat hij onopzettelijk heeft bijgedragen aan de dood van Sanda Dia. Hij erkent dat bij de voorbereiding en uitvoering van de doop niet voldoende voorzichtig gehandeld werd, maar mijn cliënt heeft nooit willens en wetens een misdrijf gepleegd", zegt de advocaat van Reuzegommer "Sondage", Tom De Meester. 

Voor de aanklacht rond het toedienen van schadelijke stoffen vraagt De Meester de vrijspraak voor zijn cliënt. “Er was geen intentie om Sanda schade toe te brengen en mijn cliënt wist niet dat de hoeveelheid vissaus die de schachten zouden kunnen binnenkrijgen, gevaarlijk zou kunnen zijn.” "Sondage" zou zelf ook geen schachten gedwongen hebben om vissaus te drinken.

Ook de aanklachten rond mensonterende behandeling en schuldig verzuim betwist De Meester. "Het doel van de doop was niet vernederen, maar een vriendschapsband opbouwen door een ontgroeningsritueel door te maken. Mijn cliënt beseft nu wel dat zo’n rituelen achterhaald zijn."

Deze namiddag krijgen de advocaten van de beklaagden het woord. Tom De Meester, advocaat van penningmeester "Sondage", zoals zijn cliënt bekend staat bij Reuzegom, opent de zitting.

"Mijn cliënt is schuldig. Hij is verantwoordelijk voor de dood van Sanda Dia. Hij heeft de dood van een graag geziene, beloftevolle man én een kameraad op zijn geweten. Die verantwoordelijkheid draagt hij al meer dan vier jaar en voor de rest van zijn leven en ze weegt als een juk op zijn schouders. Hij is zijn verantwoordelijkheid nooit uit de weg willen gaan en zal dat ook nooit doen. Hij wil ook openlijk zijn spijt betuigen."

Tijdens het relaas van de feiten benadrukt de advocaat van "Sondage" echter dat zijn cliënt van heel veel zaken niet op de hoogte was: berichten zoals "Sanda is rijp voor de vuilbak" heeft zijn cliënt nooit gezien. 

"Sondage" zou later zijn toegekomen op de doop in Vorselaar en stelde volgens De Meester vast dat Sanda toen in relatief goede toestand was. "De visproef heeft hij maar met een half oog gezien en hij weet dus niet hoeveel vissaus Sanda gedronken heeft. Hij was volgens zijn advocaat niet aanwezig op het moment dat Sanda onwel werd en ook niet op andere "cruciale momenten tijdens het doopritueel". 

Het laatste woord deze voormiddag gaat naar advocate Nathalie Buisseret, die ook pleit voor de moeder van Sanda Dia. "Ik sluit af met de emotie van een mama, omdat het ook daarover gaat. En voor haar gaat het misschien alleen daar over: rauwe emotie." 

"Het ligt moeilijk om de juiste woorden te vinden, want er bestaat geen woord voor de emotie van een moeder die een kind verliest." Buisseret vertelt dat de mama van Sanda helemaal niet akkoord ging met een doop, "laat staan voor een Reuzegomdoop".

"Ze heeft soms het gevoel dat ze heeft gefaald. Ze vraagt zich af waarom Sanda deelnam, terwijl ze het had verboden. Ze vraagt zich af of ze niet meer autoriteit had moeten hebben over hem en of ze dit misschien had kunnen vermijden."

David Dendoncker, de advocaat van de mama van Sanda Dia, stelt dat álle 18 Reuzegommers verantwoordelijk zijn voor de dood van Sanda. "Ze wisten allemaal waar de schachten aan toe waren: de doop is uitgebreid besproken op de doopvergadering." Ook bij het toedienen van de visolie speelden ze allemaal een rol, vindt Dendoncker. "Of het nu gaat om het vervoer naar de doop of de aankoop van de saus."

"Ze gaan allemaal proberen hun rol te minimaliseren, maar het drinken van de fatale vissaus werd opgelegd door de groep. Iedereen zal wel eens gezegd hebben: 'En nu drinken', lezen we in een van de verklaringen."

En hoewel ze claimen dat ze allemaal vrienden waren, heeft niemand van de Reuzegommers het voor Sanda opgenomen, stelt de advocaat. "Dat blijkt ook uit het feit dat Sanda op 4 december wordt opgesloten door een ploeg zodat de volgende ploeg hem daar de volgende ochtend kan ophalen." 

Volgens David Dendoncker, de advocaat van de mama van Sanda Dia, kan het doopritueel van de Reuzegommers niet zomaar gezien worden als onderdeel van een studentenvereniging. “De doop zoekt bewust de grens op om het kaf van het koren te scheiden.” 

Dat moet volgens ook blijken uit interne mails en berichten die Dendoncker citeert. De Reuzegommers kondigen daarin onder meer aan dat de echte ellende nog moet beginnen voor de schachten en er wordt ook gesproken over “mishandeling”. "Ze weten dus heel goed dat wat ze doen mensonterend is", besluit Dendoncker.

Sanda Dia daarentegen kon volgens Dendoncker niet weten dat de doop zo bruut zou zijn. "Een groot deel van de doop draait net rond het feit dat bepaalde traditionele rituelen geheim zijn. En zelfs al wist hij het, had hij in zijn toestand dan nog kunnen toestemmen tot de doop, of net niet?" 

Tijdens het betoog van Dendoncker betreedt de moeder van Sanda opnieuw de zaal.

Ruim twee uur al beschrijven de advocaten van de burgerlijke partij de laatste dagen en weken van Sanda Dia in detail. Ze wijzen op de verantwoordelijkheid van de Reuzegommers als groep, maar lichten ook de persoonlijke betrokkenheid van elke beklaagde toe. 

De dood van Sanda was geen ongeluk, zegt advocate Van Bocxlaer, en de Reuzegommers hebben toegekeken terwijl Sanda lichtjes "uitvalt". De moeder van Sanda Dia verlaat duidelijk geëmotioneerd de zaal tijdens haar betoog. 

Nog voor de burgerlijke partij krijgt advocate Elisa Van Bocxlaer het woord. Zij overloopt nog eens de kwalificaties van de tenlastelegging in dit proces. Die kwalificaties waren de reden waarom de rechter in eerste aanleg van oordeel was dat ze niet over de volledige meerdaagse doop zou kunnen oordelen, maar enkel over de feiten in Vorselaar. De familie van Sanda Dia en het parket tekenden beroep aan tegen die uitspraak waardoor de zaak bij het hof van beroep in Antwerpen belandde.

Volgens de burgerlijke partij waren de tenlasteleggingen bij het vorige proces correct en kon de rechter toen wel degelijk oordelen over de volledige doop. Van Bocxlaer heeft het over een "ongelukkige en emotionele beslissing van de rechter" en hoopt dat het hof van beroep zijn "verantwoordelijkheid zal opnemen".

"Want het is ondenkbaar dat de beklaagden hier zullen kunnen buitenlopen zonder enige vorm van sanctie. Welke stempel u er ook op plakt, het zal lijken alsof het niet strafbaar is en dat men het zou aanvaarden dat mensen als beesten met elkaar omgaan. En het zou een bevestiging zijn van de gedachte - die deze 18 Reuzegommers hebben - dat ze ongenaakbaar zijn."

Tot slot wil Mary het hebben over wat hij "hoofdstuk sporen wegmaken" noemt. Hij citeert uit berichten tussen de Reuzegommers die verstuurd werden kort nadat Sanda naar het ziekenhuis werd gebracht. "Alles op Facebook verwijderen", luidt het. 

Ook de blokhut in Vorselaar waar de doop plaatsvond en zelfs het kot van Sanda Dia worden onmiddellijk grondig gepoetst. "Er worden afspraken met advocaten gemaakt en zelfs de pers wordt gecontacteerd. Ze maken een front en grijpen alles aan wat ze kunnen gebruiken om zo onbekend mogelijk te blijven" , concludeert Mary.

"Ik wil daarom afsluiten met waarmee ik begonnen ben: het recht op afbeelding." Hij richt zich daarop rechtstreeks tot de aanwezige Reuzegommers. "Geniet nog van de komende maanden waarin u wordt geblurd, want de familie heeft geen baat bij mensen die naar de gevangenis gaan, maar de maatschappij heeft er wel baat bij dat ze deze jonge economen, handelsingenieurs en dokters kan herkennen." 

"Als mijn dochter ooit met iemand thuiskomt, wil ik weten met wie en deze jongens komen er bij mij niet in. Ze denken alleen aan me, myself and I."

Mary is in zijn pleidooi aangekomen bij de doop in Vorselaar op 5 december 2018. "Sanda Dia blijkt daar zelfs niet meer in staat om een put te graven. Er is een berichtje waarin staat: “Sanda is rijp voor de vuilbak"." 

De advocaat beschrijft ook in detail de visproef, waarbij de schachten een levende vis moeten inslikken en uitbraken door visolie te drinken. Bij Sanda lukt dat niet waardoor hij - zo blijkt achteraf - een dodelijke hoeveelheid visolie binnenkrijgt.

Advocaat Sven Mary besteedt in zijn tijdslijn uitgebreid aandacht aan 4 december 2018. De avond voor de doop aan de blokhut in Vorselaar. "De rozenverkoop begint die dag om 9u ‘s ochtends. Sanda was verkleed als een apostel, met een hoofddoek. Tussen 9 en 12 heeft hij geen rozen verkocht. Daarom moest hij ‘s morgens al heel veel vieze dingen eten en drinken." 

Na de rozenverkoop worden de schachten naar de Dijle gebracht, waar ze elk een fles sterke drank moeten drinken en zelfs daar houdt het niet op, want daarna was er nog de cantus. "De avond eindigde op het kot van Sanda, waar de schachten werden opgesloten en terwijl ze daar hun roes lagen uit te slapen is hun haar afgeknipt en werd op hen geplast. Men plakte ook de kranen af: wie water drinkt, mag niet deelnemen aan de doop. Ik zeg dat niet, dat blijkt uit het onderzoek."

Mary haalt ook het moment aan waarop de Reuzegommers de ochtend erna een professor tegenkomen, terwijl Sanda moet ondersteund worden door twee medestudenten. Maar de Reuzegommers verzekeren de prof dat de doop bijna gedaan is. "Leugens: het moest nog beginnen", aldus Mary. Of het had al afgelopen kunnen zijn: "Want er was ook het risico dat de schachten de nacht ervoor in hun braaksel zouden gestikt zijn, want braken hebben ze allemaal gedaan", stelt de advocaat vast.

Sven Mary overloopt de tijdslijn vanaf de schachtenwerving van studentenclub Reuzegom in september 2018 tot aan de dood van Sanda op 7 december 2018. Hij haalt verschillende momenten aan uit die periode waarin schachten tekenen van geweld vertonen, maar die door de Reuzegommers werden afgeschilderd als "ongelukjes".

De advocaat heeft het over "de Champions League van de ranzigheid". "De laatste jaren van de studentenclub werden getekend door gewelddadigheid: steeds heviger, steeds vernederender, steeds krenkender, maar vooral steeds gewelddadiger. En geweld en vernedering zijn gevaarlijke drugs, omdat men er steeds meer van wil." 

Hij beschrijft de leden van de club als jongeren die zich "superieur voelen" en "een racistisch kantje hebben." Dat laatste staaft hij met enkele voorbeelden. "De bijnaam van de enige Reuzegommer van kleur is Rafiki, er zijn berichten waarin gesproken wordt over "vriend Adolf", waarin het n-woord gebruiken wordt of waarin Reuzegommers spreken over Sanda’s "voorouders"."

Mary toont ook een foto aan het hof van een moment waarop de Reuzegommers verkleed zijn als de Ku Klux Klan. 

Advocaat Sven Mary, die pleit voor de familie van Sanda, opent de zitting met een relaas over het recht op afbeelding. Bijna alle Reuzegommers hebben tijdens het proces gewezen op hun recht om niet zonder toestemming afgebeeld te worden in de media. "Maar Sanda Dia - die over 3 weken 25 zou geworden zijn - heeft nooit de kans gekregen om toestemming te geven voor zijn inmiddels 'iconische laatste foto'", aldus Mary.

"Het gaat om een foto van een jongen die als een vuil voorwerp na een camping opzij gelegd is." Mary verwijst daarmee naar een foto die genomen is op de avond van 5 december, de avond van de beruchte "visproef" en die in de besloten chatgroep van de Reuzegommers is verspreid. 

"Sanda's vader heeft me dikwijls gevraagd hoe koud Sanda het op dat moment zou gehad hebben. Of hij nog in staat was om te denken op dat moment?"

Op de tweede dag van de zitting voor het Antwerpse hof van beroep krijgt advocaat Sven Mary als eerste het woord. Hij pleit voor de vader van Sanda Dia. Onder meer de vader, moeder en broer van Sanda en enkele vrienden zijn aanwezig. Een van de 18 Reuzegommers die terecht staan, is vandaag niet op het proces.

Deze voormiddag zullen enkele advocaten van de familie van Sanda Dia het woord voeren, onder hen ook strafpleiter Sven Mary. Deze namiddag is het dan normaal gezien de beurt aan de advocaten van de Reuzegommers die terecht staan.

Robrecht Cleiren en Lucas Serrien, twee van de beste vrienden van Sanda Dia, waren gisteren aanwezig op de eerste zittingsdag van het proces voor het hof van beroep. "We waren aangenaam verrast hoe vlot het vandaag verlopen is", vertellen ze in "De afspraak".

"Vorige keer in Hasselt verliep alles heel moeizaam. Ik had verwacht dat ik opnieuw heel gefrustreerd ging worden, maar dat was deze keer een pak minder", zegt Robrecht. "Er was veel minder rumoer dan vorige keer. Iedereen kreeg de tijd om aan het woord te komen en er was minder chaos", vond ook Lucas. 

Deze voormiddag komt de familie van Sanda Dia aan het woord, maar later zullen ook de betrokken Reuzegommers hun verhaal kunnen doen. "Het belangrijkste is dat ze eerlijk vertellen wat er gebeurd is, dat ze hun verantwoordelijkheid opnemen en dat ze oprecht spijt tonen", vinden de vrienden van Sanda.

Lees meer in dit artikel:

Het Antwerpse hof van beroep zal tijdens dit proces moeten oordelen of het beroep tegen de uitspraak van de rechter in eerste aanleg - die in april vorig jaar zei dat ze niet kon oordelen over alle feiten, maar enkel over wat op 5 december 2018 gebeurde -  ontvankelijk is of niet. Maar het hof zou ook kunnen beslissen om de volledige zaak naar zich toe te trekken.

"Niet iedereen is het erover eens dat het hof de zaak naar zich toe moet trekken", vertelt justitiespecialiste bij VRT NWS Caroline Vandenberghe. "Integendeel, de meeste advocaten van de beklaagden willen dat de zaak terugkeert naar de rechtbank van eerste aanleg in Hasselt. Want als hier meteen het doek zou vallen over het hele proces, verliezen zij een kans om in hoger beroep te gaan."

De openingszitting van het proces-Sanda Dia voor het Antwerpse hof van beroep begon gisteren met de vordering van het openbaar ministerie. Dat argumenteerde dat het hoger beroep tegen de uitspraak van de rechter in eerste aanleg terecht is. Want ook tijdens de dagen vóór 5 december waren verschillende beklaagden betrokken bij de voorbereidingen van de harde Reuzegom-doop en de "visproef" die Sanda Dia fataal werd. 

"De feiten in Leuven en Vorselaar zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden", klonk het bij het openbaar ministerie dat effectieve celstraffen van 18 tot 50 maanden vorderde voor álle 18 Reuzegommers die terecht staan. 

De twee medeschachten van Sanda Dia, die de doop wel overleefd hebben, stelden zich burgerlijke partij in deze zaak. Een van hen kreeg gisteren het woord. Hij is zeker dat niemand van de beklaagde Reuzegommers dit gewild heeft, maar kijkt ook met "afschuw, verdriet en boosheid" naar de doop. "Ik wil gewoon dat dit voorbij is. Het is anders onmogelijk om dit te verwerken. Een uitspraak zou iedereen deugd doen."

Lees meer in onze liveblog van gisteren:

De zaak-Sanda Dia was, na eerst wat strubbelingen over de rechter, vorig jaar op 22 april hervat voor de rechtbank in eerste aanleg in Hasselt. Maar nauwelijks een week later werd het proces al stilgelegd. De familie van Sanda Dia, het parket en andere burgerlijke partijen gingen in beroep tegen een uitspraak van de rechter. 

Die had op het proces gezegd dat ze niet over de hele doop, over meerdere dagen, kon oordelen. Ze liet weten alleen te kunnen kijken naar de feiten van de laatste namiddag en de avond van 5 december 2018, aan de blokhut in Vorselaar. Daarmee zouden de twee dagen die daaraan voorafgingen er plots niet meer toe doen en dat was voor de familie onaanvaardbaar.

Meer lezen hierover? Dat kan hier: 

Die zaak in beroep is gisteren gestart, in Antwerpen. Alleen liet de voorzitster van het hof van beroep vorig jaar op de inleidende zitting al uitschijnen dat ze misschien niet alleen die ene procedurekwestie zou behandelen, maar ineens ook de hele zaak naar zich toe zou trekken. 

In dat geval zou de rechtszaak in eerste aanleg vervallen en kunnen de betrokken partijen achteraf alleen nog naar het hof van cassatie stappen. Ze zouden zo de kans verliezen om in beroep te gaan tegen de uitspraak. Afwachten dus wat de rechter daarover beslist.