Liveblog proces aanslagen -  Dreigt opnieuw uitstel? Advocaten van beschuldigden overwegen procedure die tot vertraging kan leiden

"Ik kan de beschuldigden niet in de ogen kijken. Ondanks het feit dat ze in een glazen box zitten is het traumatiserend", zegt Mimouna Amri.

Zij zat op de metro in Maalbeek en heeft zich burgerlijke partij gesteld in het proces. Amri liep een trauma op door de aanslag en heeft nog steeds psychologische hulp nodig. "Ik was bang van het donker, ik had schrik om buiten te komen en het openbaar vervoer te nemen."

Ze hoopt op gerechtigheid. Voor haar betekent dat een levenslange celstraf voor de beschuldigden. "We willen nu de bladzijde omdraaien."

De zitting van vandaag is afgelopen. Alle burgerlijke partijen zijn geïdentificeerd, een vooral technisch-administratieve handeling. Morgen zou in principe de voorlezing van de akte van beschuldiging kunnen beginnen. Dat is de samenvatting door het openbaar ministerie van het onderzoek. In principe, want mogelijk zullen we morgen meer te weten komen over een eventueel uitstel. Verschillende beschuldigden klagen namelijk over "vernederende" omstandigheden bij hun overbrenging van de gevangenis naar de rechtszaal, en ze dreigen met een procedure.

Beschuldigde Mohamed Abrini dreigt ermee om voor de rest van het proces geen antwoorden meer te geven, als de omstandigheden van zijn transport van de gevangenis naar de rechtszaal niet verbeteren.

Abrini spreekt over "wraak" van de staat en "vernederende omstandigheden". Daarbij haalt hij "satanische muziek aan". Het is inderdaad zo dat hoogrisico-profielen bij hun overbrengingen (bijvoorbeeld naar de onderzoeksrechter voor een verhoor tijdens een onderzoek of naar de rechtszaal tijdens het proces) geblinddoekt worden en een hoofdtelefoon op krijgen met bepaalde muziek. Die standaardprocedure moet hen desoriënteren voor het geval ze erin zouden slagen te ontsnappen tijdens hun transport of verhinderen om de politiecommunicatie te volgen. Kennelijk gaat het dan om hard rock, vernemen we van een advocaat.

Ook advocaten van andere beschuldigden klagen over de detentie- en transportomstandigheden van hun cliënten. Ze hebben het onder meer over naaktfouilles en onderzoek in de anus.  Ze dreigen ermee om een procedure te starten tegen Justitie en Binnenlandse Zaken. "We hebben geen enkele zin om het proces op te schorten. We willen dat het goed verloopt, maar dan moet er een minimum aan respect zijn voor de beschuldigden", zegt Delphine Paci, advocaat van Salah Abdeslam.

Meester Jonathan De Taye, die beschuldigde Ali El Haddad Asufi verdedigt, acht de kans groot dat er inderdaad een procedure zal worden gestart. En dat zou dan volgens hem gevolgen hebben voor dit proces. "De assisenvoorzitter is niet bevoegd, het is de uitvoerende macht die verantwoordelijk is. Een andere rechter zou hier uitspraak over kunnen doen. In afwachting daarvan, gedurende enkele weken, zullen we in dat geval een opschorting van dit proces vragen. Chantage van de verdediging? Dit gaat over rechten van de verdediging in een rechtsstaat."

De zitting is hernomen na de middagpauze. De assisenvoorzitter gaat nu verder met de identificatie van de burgerlijke partijen. 

Beschuldigde Mohamed Abrini dreigt ermee niet te zullen antwoorden op de vragen tijdens het proces als zijn transport van de gevangenis naar de rechtszaal niet verbetert. Volgens hem gebeurt dat op een "vernederende" manier. Ook advocaten van andere beschuldigden sluiten zich aan bij die kritiek.

"Na de saga over de beschuldigdenboxen dreigt het nu misschien opnieuw stil te vallen door een discussie over de detentie- en transportvoorwaarden voor de beschuldigden. De voorzitster heeft geluisterd naar de argumenten, maar heeft de zitting dan voortgezet", zegt VRT-justitiejournaliste Caroline Van den Berghe.

De zitting is nu gepauzeerd voor het middageten. Om 14 uur gaat de identificatie van de burgerlijke partijen verder.

De voorzitter van het assisenhof is begonnen aan de identificatie van de burgerlijke partijen (slachtoffers en nabestaanden) en hun advocaten. De burgerlijke partijen - en hun advocaat, als ze die hebben -  worden per naam afgeroepen. Het is een lange lijst: er moeten zo'n 950 burgerlijke partijen worden geïdentificeerd. 

Beschuldigde Mohamed Abrini vraagt het woord aan de assisenvoorzitter om zich te beklagen over de omstandigheden van het transport van de beschuldigden van de gevangenis naar de rechtszaal.

Volgens Abrini gebeurt dat op een vernederende manier en was dat beter bij het proces in Parijs. Abrini heeft het onder meer over naaktonderzoek, geblinddoekt worden en"satanische muziek". "Als dit zo verdergaat, zal ik niet antwoorden op de vragen", aldus Abrini. "Mijn bloed kookt", klinkt het bij de beschuldigde. De assisenvoorzitter zegt dat dit niet behoort tot de bevoegdheden van het hof.

Ook enkele advocaten nemen het woord en klagen de behandeling van hun cliënten aan. "Ook hun anus wordt onderzocht", klinkt het. Volgens hen maakt dat een correct proces moeilijk en ze dreigen met procedures tegen het ministerie van Justitie. Moet nu al gevreesd worden voor uitstel van het proces?

De assisenvoorzitter overloopt voor de jury de timing van dit proces. Belangrijke vraag: wanneer zal dit proces eindigen? "Dat valt onmogelijk te zeggen", aldus de rechter. Een uitspraak is op dit moment voorzien voor eind juni, begin juli. Maar er kunnen vertragingen optreden en een exacte einddatum is onmogelijk te geven, verduidelijkt de assisenvoorzitter.

De assisenvoorzitter laat weten dat de digitale scan van het hele dossier niet helemaal identiek is aan de officiële papieren versie. Kennelijk zijn sommige bladzijden niet volledig ingescand of bepaalde documenten twee keer en andere dan weer niet. Geen drama, volgens de assisenvoorzitter, maar het moet wel in orde worden gemaakt. Er komt een tabel met de correcties.

In de rechtszaal staan ook de overtuigingsstukken uitgestald die deel uitmaken van het onderzoek. Het gaat onder meer over een gedemonteerde karabijn, een pruik en muts ter vermomming, een islamitisch boek, een stuk verwarming dat werd gebruikt om springstof te drogen, de laptop van de beschuldigden waarop bezwarend materiaal werd gevonden en een extra valies dat ze kennelijk niet konden meenemen

"Volgens ons is het hof van assisen niet echt de juiste manier om een proces van dergelijke omvang te behandelen" zei advocaat Kris Luyckx, die enkele slachtoffers vertegenwoordigt, voor aanvang van de zitting.

"36 juryleden is veel, maar ik heb er een slecht oog in dat dit goed zal komen en dat we op het einde nog 12 mensen zullen overhebben. Ik hoop vandaag op een goeie start, maar ik heb er een slecht oog in."

En zoals intussen is gebleken, hebben al 2 reservejuryleden afgehaakt. 

Een assisenprocedure gebeurt mondeling. Dat betekent dat het hele onderzoek nog eens in de rechtszaal uit de doeken zal worden gedaan. De juryleden moeten dus het dossier niet thuis uit het hoofd studeren, verduidelijkt assisenvoorzitter Laurence Massart. 

De 12 effectieve juryleden en 22 reserve (2 zijn al weggevallen) krijgen nu uitleg van de assisenvoorzitter over hun taak en hoe het proces zal verlopen. Principes als onpartijdigheid worden daarbij aangehaald. De juryleden worden beschouwd als rechters omdat zij op het einde van het proces zullen moeten beslissen over schuld en straf. Daarom stelt de assisenvoorzitter ook voor dat de juryleden notities nemen, want hun beslissing zullen ze moeten motiveren.

De juryleden, ook de plaatsvervangende, moeten het volledige proces volgen, dat 6 à 9 maanden zou duren. Uiteindelijk moeten er zeker 12 juryleden overblijven om te oordelen over de schuld van de 10 beschuldigden en mee hun strafmaat te bepalen. Lukt dat niet, dan moet het proces worden overgedaan.

Bij de identificatie van de beschuldigden werkt Osama Krayem net als vorige week niet mee. Hij weigert om recht te staan en om zich voor te stellen. Via zijn vertaler geeft hij mee dat hij niet wil antwoorden. Bovendien geeft hij een ongeïnteresseerde indruk.

Osama Krayem kwam in beeld als dader van de aanslag op metrostation Maalbeek op 22 maart 2016. Hij stapte uiteindelijk niet op de metro en spoelde zijn explosieven door via de douche en het toilet, eens hij terug in zijn schuilplaats in Etterbeek was.

De andere beschuldigden stellen zich wel voor. De beschuldigden moeten hun naam, beroep, woonplaats, geboorteplaats en advocaat geven. Oussama Atar is vermoedelijk gestorven in Syrië en is dus niet aanwezig Maar omdat daar geen bewijzen voor zijn, staat ook hij (bij verstek) terecht.

Voor de slachtoffers en hun nabestaanden was het een lange lijdensweg tot het begin van dit proces, dat ook nog eens 6 tot 9 maanden zal duren. De aanslagen in het metrostation Maalbeek en op de luchthaven van Zaventem zijn intussen 6 jaar en 9 maanden geleden.

"Het is noodzakelijk dat er recht wordt gesproken. Dit is een lange tijd geweest. Veel slachtoffers hebben gewerkt om er terug bovenop te komen. Nu moeten we de wonde opnieuw opendoen, zodat die beter kan genezen. Maar het litteken zal blijven", zegt Philippe Van Steenkiste van slachtoffervereniging V-Europe. Hij verloor zijn zus op de luchthaven.

Van Steenkiste heeft sommige beschuldigden al in de ogen gekeken. "Ik heb daar geen problemen mee, integendeel." Hij heeft ook het proces in Parijs gevolgd, waar 6 van de beschuldigden die hier terechtstaan al werden veroordeeld. "Daar zijn al veel antwoorden gevallen. Dit is het laatste proces waar de beschuldigden zich kunnen uitspreken. Maar ik heb geen verwachtingen."

Vorige week werden 12 juryleden en 24 reserveleden aangesteld. Belangrijk, want zij zullen zich op het einde van het proces moeten uitspreken over schuld en straf. Maar op deze eerste zittingsdag na de samenstelling van de volksjury blijken al twee reservejuryleden niet aanwezig. Nummer vijf blijkt Engelstalig (het proces wordt in het Frans gevoerd) en ondergaat een medische behandeling. Ook een tweede reservelid heeft medische redenen ingeroepen. 

De assisenvoorzitter heeft in een arrest nu vastgesteld dat de twee reservejuryleden inderdaad geen deel meer uitmaken van de volksjury. Dat betekent dat we nu nog maar 22 reservejuryleden hebben. De effectieve juryleden zijn wel voltallig vandaag.

De start van de zitting, in het voormalige NAVO-gebouw in Brussel, heeft vertraging opgelopen. De veiligheidscontrole voor journalisten verliep erg traag. Maar intussen heeft assisenvoorzitter Laurence Massart de zitting geopend. Een groot deel van deze dag zal ingenomen worden door een administratieve handeling.

"De juryleden die vorige week werden aangesteld, zullen vandaag wat uitleg krijgen door de assisenvoorzitster. Nog op de agenda staat de identificatie van alle partijen hier aanwezig", legt VRT-journaliste Caroline Van den Berghe uit. "Naast de beschuldigden en hun advocaten zijn er ook zowat 1.000 burgerlijke partijen, slachtoffers die zich moeten kenbaar maken."

"Die identificatie is belangrijk voor het proces en voor de latere afhandeling van de burgerlijke belangen." Pas vanaf morgen zal de akte van beschuldiging worden voorgelezen, een lijvig document van bijna 500 pagina's. Dat is de samenvatting door het openbaar ministerie van het onderzoek.