Liveblog: Aleksej Navalny begraven in Moskou, honderden mensen schuiven aan om graf te groeten

Het groeten van het graf is even onderbroken. Medewerkers van de begraafplaats hebben het graf van Navalny dichtgemaakt. In tussentijd werden de poorten van de begraafplaats gesloten. Daarna werden mensen opnieuw toegelaten om het graf te komen groeten. Intussen is het al donker in Moskou.

Aan de begraafplaats waar Navalny is begraven, is nog altijd veel volk bijeen. Blijkbaar krijgen de mensen nog altijd de toelating om het graf te groeten en wat aarde op de kist te gooien, ook al sluit de begraafplaats normaal om 17 uur plaatselijke tijd (15 uur Belgische tijd). Op de begraafplaats worden ook veel bloemen neergelegd.

Ondanks de grote menigte die naar de kerk was afgezakt en later naar de begraafplaats trok, blijft het voorlopig rustig. De ordediensten zijn in groten getale aanwezig, maar er is voorlopig geen sprake van incidenten of grootschalige arrestaties.

"Navalny is begraven op de tonen van de soundtrack van de film "Terminator 2". Dat meldt zijn woordvoerster. "Aleksej beschouwde Terminator 2 als de beste film ter wereld. Op zijn begrafenis speelden ze muziek uit de slotscène", schrijft ze op X.

De begrafenis van Navalny is voorbij. Volgens berichten op Telegram zouden mensen dan toch worden binnengelaten om het graf te groeten.

Op X heeft Joelja Navalnaja hulde gebracht aan haar overleden man. Navalnaja kon vandaag niet zelf aanwezig zijn tijdens de begrafenis. Ze verblijft in het buitenland en naar Rusland reizen zou te gevaarlijk zijn geweest. De weduwe loopt er het risico meteen opgepakt te worden. 

Op X bedankt Navalnaja haar man voor "26 jaar van absoluut geluk". "Ja, zelfs gedurende de laatste drie jaar." Navalny zat al drie jaar opgesloten, nadat hij in januari 2021 was opgepakt na zijn terugkeer uit Duitsland.

"Ik weet niet hoe ik zonder jou moet leven, maar ik zal proberen om je trots te maken", schrijft ze nog.

Het lichaam van Navalny is begraven op de Borisovskoje-begraafplaats in Moskou. Dat laat een medestander van Navalny weten. Op beelden op YouTube is te zien dat een klein groepje mensen afscheid kon nemen van zijn lichaam, waarna de kist werd neergelaten.

De begrafenis van Navalny is aan de gang. Dat blijkt uit beelden op YouTube van de entourage van Navalny. 

Er zijn op een of andere manier dan toch beelden vrijgegeven van de plechtigheid in de kerk. Het Amerikaanse persagentschap AP kreeg ze binnen. Op de beelden is te zien dat enkele tientallen mensen de plechtigheid bijwonen. De kist van Navalny is bedekt met bloemen. Bekijk hier enkele fragmenten:

De lijkwagen volgen was blijkbaar niet toegestaan, maar op de beelden die we binnenkrijgen is te zien dat een grote menigte op weg is van de kerk naar de begraafplaats. Wellicht zullen de vele mensen ook aan de begraafplaats op een zekere afstand worden gehouden.

De omstandigheden waarin vandaag afscheid wordt genomen van Navalny, zeggen veel over het Rusland van vandaag, stelt VRT NWS-journalist en Ruslandkenner Marijn Trio. Het verschil met bijvoorbeeld de begrafenis van Boris Nemtsov, 9 jaar geleden, is groot. Ook Nemtsov was een Poetincriticus. Hij werd op straat doodgeschoten in Moskou.

"Die plechtigheid kon wel doorgaan in een grote zaal. De mensen konden afscheid komen nemen en er waren politieke toespraken. Dat zijn dingen die vandaag blijkbaar helemaal ondenkbaar zijn geworden in Rusland."

De kist met het lichaam van Navalny is intussen aangekomen aan de begraafplaats. Dat meldt een medestander van Navalny. Daar wordt Navalny rond 14 uur Belgische tijd begraven. Het is onduidelijk of de mensen de toestemming hebben gekregen om de lijkwagen tot aan de begraafplaats te volgen.

Het onafhankelijke nieuwskanaal ASTRA heeft op Telegram een foto gepost van de kist van Navalny in de kerk. Het is voorlopig het enige beeld dat is vrijgegeven van de plechtigheid. Die is intussen al afgelopen.

Ongeveer een half uur na het begin van de plechtigheid wordt de kist met het lichaam van Navalny weer naar buiten gedragen. De menigte aan de kerk gooit bloemen naar de kist.

Op beelden van de persagentschappen is te zien dat meerdere familieleden van Navalny de kerk mochten binnengaan. Het lijkt er dus op dat niet alleen de moeder van Navalny aanwezig is.

Van de plechtigheid krijgt niemand iets te zien. Het blijft voorlopig onduidelijk of mensen de kans zullen krijgen om het lichaam van Navalny te groeten. De kans lijkt klein.

Terwijl binnen de plechtigheid achter gesloten deuren plaatsvindt, klinkt buiten aan de kerk onophoudelijk applaus. Samen met het scanderen van Navalny's naam en de leuze "Jij was niet bang, wij zijn ook niet bang."

Na de religieuze plechtigheid in de kerk, zal de kist naar de begraafplaats worden gebracht, op een halfuurtje wandelen van de kerk. De familie hoopt dat mensen de lijkwagen te voet zullen kunnen volgen, maar het is de vraag of de ordediensten dat zullen toelaten. Er is heel veel politie opgetrommeld in de omgeving van de kerk en overal staan dranghekken om het publiek op een zekere afstand te houden.

De plechtigheid in de kerk lijkt te zijn begonnen. Maar het is onduidelijk wie er allemaal in de kerk is toegelaten. Alleen de moeder van Navalny, zoals eerder werd gezegd of ook andere familieleden? Beelden van in de kerk krijgen we niet te zien.

De kist met het lichaam van Navalny is de kerk binnengedragen. Maar het lijkt er sterk op dat de buitenwereld niets van de plechtigheid in de kerk te zien zal krijgen. De entourage van Navalny wilde de plechtigheid rechtstreeks uitzenden op YouTube, maar dat lijkt niet gelukt te zijn. Op het YouTube-kanaal waar het team van Navalny al uren aan het uitzenden is (zie bovenaan in liveblog), krijgen we geen beelden van in de kerk te zien.

Tijdens het binnendragen van de kist riep de menigte luid Navalny's naam.

De lijkwagen met het lichaam van Navalny is aangekomen aan de kerk in Moskou waar de plechtigheid zal plaatsvinden. Dat is te zien op rechtstreekse beelden van persagentschappen. Geen normale lijkwagen zo te zien, maar een zwart bestelbusje. De voorbije week had de familie geklaagd over het feit dat ze maar geen lijkwagen kon vinden. 

Het Kremlin, het kantoor van de Russische president, waarschuwt voor manifestaties ter ere van het afscheid van Navalny. "Even ter herinnering brengen dat we een wet hebben die gerespecteerd moet worden", zei woordvoerder Dmitri Peskov. "En degenen die eraan deelnemen, zullen verantwoordelijk gehouden worden." In Rusland zijn grote manifestaties al lange tijd verboden.

Het lijkt erop dat mensen het graf van Navalny vandaag niet zullen kunnen bezoeken. Aan de poort van de begraafplaats hangt de melding dat de begraafplaats vandaag gesloten blijft.

De lijkwagen met de kist van Navalny is onderweg naar de kerk. Vanmorgen leek het er even op dat het mortuarium het lichaam van Navalny niet wilde vrijgeven, maar uiteindelijk gebeurde dat toch. De plechtigheid in de kerk staat gepland om 12 uur Belgische tijd, maar zal mogelijk wat later beginnen door het oponthoud aan het mortuarium.

Welkom in onze liveblog. Als alles goed verloopt, begint over een halfuur de begrafenisplechtigheid van Aleksej Navalny. De grote vraag is hoeveel de buitenwereld ervan te zien zal krijgen. De entourage van Navalny wil de plechtigheid live uitzenden, maar zullen de ordediensten dat toelaten? Lees meer in onze voorbeschouwing: