"Historisch" akkoord op klimaattop in Dubai: naar een toekomst zonder fossiele brandstoffen

De Amerikaanse president Joe Biden noemt het akkoord in Dubai een "historische stap". "Er is nog veel werk om ons doel te bereiken", zo verwees hij naar het beperken van de klimaatopwarming met 1,5 graden Celsius. "Maar het resultaat van vandaag is wel belangrijk om ons dichter bij dat doel te brengen."

De zeventienjarige Benjamin Van Bunderen-Robberechts stapte deze namiddag van de trein in Brusssel-Zuid. Het is niet het akkoord geworden waarop hij had gehoopt, zegt hij. Hij hoopt dat individuele landen de ambitie alsnog horen leggen dan het akkoord dat bereikt is in Dubai. 

Het klimaatakkoord van Dubai is een belangrijk symbolisch signaal van beleidsmakers wereldwijd, zegt VRT-journalist Stijn Vercruysse vanuit Dubai. De bedrijven houden daar rekening mee om hun langetermijnplannen te maken.

De Europese klimaatcommissaris Wopke Hoekstra noemt het akkoord "een formidabele mijlpaal". Hij vindt het geen probleem en "voer voor linguïsten" dat de uitstap uit fossiele brandstoffen, die de EU nochtans wilde, niet in de slottekst staat. "Er staat nu transitioning away naar nul (de transitie maken naar een netto nuluitstoot van broeikasgassen, red.). Iedere verstaander begrijpt dat dat precies hetzelfde is maar in een ander jasje." Zal de Belgische industrie hier iets van merken? Zullen zij geen fossiele brandstoffen meer mogen gebruiken? "Het is natuurlijk niet zo dat je morgen opeens niet meer kan tanken. Wat dit wel zegt, is dat we vol door moeten in de transitie naar hernieuwbare energie, en dat we op termijn definitief van fossiele brandstoffen af willen. Dat is ons engagement."

Federaal minister van Klimaat Zakia Khattabi (Ecolo) noemt het akkoord "een compromis, dat is duidelijk". Toch vindt ze het een belangrijk signaal.

"Na 28 COP's is dit eindelijk een erkenning van de verantwoordelijkheid van fossiele brandstoffen in de klimaatcrisis. Het is ook een signaal dat het einde van het tijdperk van fossiele brandstoffen is ingezet. Dat is ook een belangrijk signaal voor de politiek."

"Maar nu begint het werk pas. We moeten concretere plannen maken. We zullen nu met een aantal sectoren een tijdlijn uitwerken, zodat we onze doelstelling voor 2050 halen."

Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) "neemt akte van" het resultaat van de klimaatconferentie. Dat zegt haar woordvoerder Andy Pieters. "We hebben de indruk dat sommigen de finale tekst vooral bestempelen als spectaculair omdat ze hun twee weken afreizen naar Dubai moeten verantwoorden." Volgens Demir staat er "niets nieuws" in de tekst. "Bij weinig zeggende teksten kun je moeilijk veel woorden vuil maken, we werken voort."

Minister Demir is zelf niet afgereisd naar de klimaatconferentie. 

Officiële delegaties mogen dan wel overwegens lovend zijn over het bereikte klimaatakkoord, ngo's zijn heel wat minder. Zo hebben onder meer Oxfam, WWF, Greenpeace en 11.11.11 kritische bedenkingen.

"De uitkomst mist zijn doel", vindt Oxfam België. "Het eindresultaat is volstrekt ontoereikend. Olie, kolen en gas hebben opnieuw gewonnen." Een volledige uitstap uit fossiele brandstoffen ontbreekt. Teleurstellend, vindt Oxfam België. En ook de overstap naar hernieuwbare energie kon beter. Er komt geen budget voor klimaatkwetsbare landen om hen te helpen in hun overstap. "Rijke landen verzaakten opnieuw aan hun verplichtingen", zegt ook Oxfam International . "Het resultaat is teleurstellend. Ontwikkelingslanden blijven achter met nog meer schulden en een nog grotere ongelijkheid. Dit is ver van het historische en ambitieuze resultaat dat was beloofd."

Greenpeace vindt dat "onze politieke leiders de boot gemist hebben". De tekst die werd goedgekeurd, is slechts een afgezwakte versie van het historische akkoord dat nodig is, vindt de klimaatorganisatie. België vertrok met "een groot gebrek aan ambitie" richting de klimaattop, zegt woordvoerder Joeri Thijs. "Ons land gaat prat op zijn compromiscultuur, maar het klimaat biedt geen compromis."

Hoewel de slottekst een duidelijk signaal geeft voor het einde van fossiele brandstoffen, bevat het geen duidelijke uitstap. Bovendien zou het de deur openen naar "problematische technologieën". "De toekomst blijft onzeker. Klimaatgerechtigheid zal er enkel zijn als de bron van de klimaatcrisis afgesneden wordt. Het zal er enkel zijn als er nieuwe en bijkomende steun en financiering is voor klimaatkwetsbare gemeenschappen", zegt Greenpeace International .

Milieu-organisatie WWF België heeft het over een gedeeltelijk succes. We zijn "nog steeds ver verwijderd van onze koers om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden en de ergste gevolgen van de klimaatcrisis af te wenden". Toch ziet het WWF een lichtpuntje. Het is de eerste keer in bijna 30 jaar VN-klimaatonderhandelingen dat de uitfasering van olie en steenkool wordt opgenomen in het akkoord. "Deze uitkomst moet het begin van het einde van het tijdperk van fossiele brandstoffen betekenen", meent Manuel Pulgar-Vidal van het overkoepelende WWF . "Voor een leefbare planeet hebben we een volledige uitfasering nodig."

11.11.11 vindt dat het akkoord "te veel achterpoortjes en blinde vlekken bevat om echt enthousiast te zijn". De transitie weg van fossiele brandstoffen is een historische stap, maar er ontbreekt nog veel. Zo vermeldt de tekst meermaals koolstofopvang en -opslag en zogenaamde transitiebrandstoffen. Dat zijn volgens Kiki Berkers "cadeautjes aan greenwashers" in plaats van doortastende klimaatactie. 11.11.11 mist ook financiering voor hernieuwbare energie. Steun voor landen met lagere inkomens bij de transitie blijft uit. "Zonder klimaatfinanciering blijven de doelstellingen een luchtkasteel".

Het "historische" akkoord van de klimaattop in Dubai luidt de start van het post-fossiele tijdperk in. Daarmee herhaalt Ursula Von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, de boodschap die andere beleidsmakers eerder ook al meegaven. "De wereld heeft de Europese doelstellingen voor 2030 onderschreven: een verdrievoudiging van de hernieuwbare energie en een verdubbeling van de energie-efficiëntie", zeft ze op X (vroeger Twitter).

Von der Leyen prijst ook het "krachtige bewijs van de waarde van multilateralisme" om de grootste uitdagingen voor onze planeet aan te pakken. Ze vermeldt ook het loss-and-damages-fonds. Dat werd op de vorige klimaatconferentie in Sharm-el-Sjeik aangekondigd en is in Dubai officieel in gang gezet. Het fonds verzamelt geld om klimaatschade of verliezen in arme landen te compenseren.

"De meest kwetsbare landen hebben onze steun nodig in de propere transitie. De Europese Unie en onze lidstaten hebben meer dan twee derde bijgedragen van de oorspronkelijke financiering", schrijft ze.

Eerder schreven we dat Samoa het gevoel had dat het akkoord gegeven werd zonder dat de Kleine-Eilandstaten aanwezig waren. In haar tussenkomst gaf vertegendwoordiger Anne Rasmussen een opsomming van alle punten waar de eilandstaten, die bijzonder gevoelig zijn voor de gevolgen van klimaatverandering, zich niet in hun vinden. Na afloop volgde applaus en gejuich.

Simon Stiell, de klimaattopman van de Verenigde Naties, noemt het klimaatakkoord "het begin van het einde van fossiele brandstoffen." Hij geeft toe dat de pagina nog niet is omgeslagen, en dat er nog veel werk aan de winkel is om de opwarming van het klimaat te beperken tot 1,5 graad.

Stiell lijstte de verschillende verwezenlijkingen van de Klimaatconferentie op: "de operationalisering van het loss-and-damagefonds (dat geleden verlies en schade als gevolg van de klimaatverandering moet dekken), de verdriedubbeling van hernieuwbare energie en verdubbeling van energie-efficiëntie, en een raamwerk voor een globale doelstelling op het vlak van aanpassing aan de klimaatverandering.

Omdat klimaatconferenties werken volgens het principe van consensus, moet er over elk woord, elke komma en elk punt een overeenkomst worden bereikt. "Dat is niet eenvoudig, maar het bewijst wel hoeveel deze klimaattoppen de afgelopen decennia hebben bereikt", zegt Stiell. Zonder deze bijeenkomsten zouden we afstevenen op een opwarming van 5 graden Celsius, "een duidelijk doodvonnis voor onze soort".

"Nu is het aan alle regeringen en bedrijven om deze beloftes in de praktijk om te zetten", zegt Stiell.

Dit is de passage in de tekst van het akkoord die verwijst naar de oproep om zich in de toekomst af te wenden van alle fossiele brandstoffen.

VN-secretaris-generaal Antonío Guterres is tevreden met het akkoord op de Klimaatconferentie in Dubai. "De wetenschap zegt ons dat een beperking van de internationale opwarming tot 1,5 graad zonder de uitstap uit fossiele brandstoffen onmogelijk is. Dat wordt ook erkend door een groeiende en brede coalitie van landen op de COP28", schreef Guterres op X (vroeger Twitter).

"Het tijdperk van fossiele brandstoffen moet stoppen - en het moet op een rechtvaardige manier eindigen." (...) "Of je het nu leuk vindt of niet, een uitfasering van fossiele brandstoffen is onvermijdelijk. Laat ons hopen dat het niet te laat komt".

Voor het eerst roept de internationale gemeenschap in de slottekst op om zich af te wenden van fossiele brandstoffen. De eerder door meer dan honderd landen geëiste duidelijke uitstap ("phase out") haalde de slottekst niet.

De eilandstaten, die het meest bedreigd worden door de stijgende zeespiegel, voelen zich over het hoofd gezien bij de aanname van de slottekst op de VN-klimaattop COP28 in Dubai. Dat heeft Anne Rasmussen, een vertegenwoordiger van eilandstaat Samoa, gezegd tijdens de plenaire vergadering.

Samoa vertegenwoordigt de Alliantie van Kleine-Eilandstaten, een groep van 39 landen die bijzonder kwetsbaar zijn voor de gevolgen van de klimaatverandering. Zij zijn bij de hevigste voorstanders van sterke maatregelen. Rasmussen zegt dat de eilandstaten nog moesten onderling moesten afstemmen en daardoor niet op tijd in de zaal waren om een standpunt in te nemen.

"We kunnen niet naar onze eilanden terugkeren met de boodschap dat dit proces ons bedrogen heeft", klonk het. "De koerscorrectie die wij nodig hadden, is niet bereikt." De tussenkomst van Samoa werd door een aantal vertegenwoordigers en afgevaardigden van andere landen met een langdurig applaus ondersteund.

John Kerry, de Amerikaanse gezant op de Klimaatconferentie in Dubai, heeft het over een historisch moment. "Het is duidelijk dat een belofte om weg te gaan van fossiele brandstoffen enorm is, zelfs al zouden heel veel mensen andere woorden gebruikt hebben." Een erkenning van het feit dat veel landen en groepen hadden gevraagd om een exit uit fossiele brandstoffen.

"Deze tekst stuurt heel sterke boodschappen uit naar de wereld", zegt Kerry. "Het is een reden om optimistisch te zijn in een wereld in conflict". Een verwijzing naar de oorlog in Oekraïne en de oorlog tussen Israël en Gaza. "Iedereen zou zich goed moeten voelen, ook al is het akkoord niet perfect. Eenieder zou de dingen misschien een beetje anders gezegd hebben, maar ik denk dat dit een reden voor optimisme is. Ik bewonder de geest van samenwerking".

Kerry kondigde ook aan dat de Verenigde Staten en China hun langetermijnstrategieën voor klimaat zullen updaten. "We nodigen anderen uit om dat samen met ons te doen."

"Even na 11 uur lokale tijd, iets na 8 uur onze tijd, opende voorzitter Sultan Al Jaber de plenaire vergadering. Hij ging meteen over tot de goedkeuring van het akkoord dat hij eerder zelf had voorgelegd", vertelt VRT NWS-journalist Stijn Vercruysse vanuit Dubai. "Er volgde een luid applaus van bijna alle banken, zelfs een staande ovatie, dat is bijna nooit eerder gebeurd."

In de tekst staat niks over een uitstap uit fossiele brandstoffen, zoals veel landen wilden. "Het is een compromis. Aan landen wordt gevraagd om de transitie te maken, weg van fossiele brandstoffen. En dat is de eerste keer in dertig jaar. En hoewel het niet zo sterk is als de meeste landen hadden gevraagd, is het wel een belangrijk signaal."

Vercruysse noemt het "in elk geval een verrassing dat deze beslissing valt in de Verenigde Arabische Emiraten, een land dat zelf rijk geworden is door olie."

Deelnemers aan de Klimaatconferentie reageren op X (vroeger Twitter) op het nieuwe klimaatakkoord. Federaal minister Zakia Khattabi, die voor ons land in Dubai is, schrijft dat deze tekst een bijzonder belangrijk signaal is, maar dat het echte werk nog moet beginnen. Voor Wopke Hoekstra, Europees commissaris voor Klimaatactie, is dit akkoord het begin van het einde van de fossiele brandstoffen.

De goedkeuring van het akkoord in Dubai werd onthaald op luid applaus, gejuich en een staande ovatie:

Voor de start van de plenaire zitting op de Klimaatconferentie lieten enkele delegaties al reacties optekenen over de nieuwe ontwerptekst. Daarin staat een duidelijke vermelding naar "een transitie weg van fossiele brandstoffen", op weg naar een "netto nul-uitstoot in 2050."

• Brazilië: "Delegaties zouden de voorgelegde tekst moeten goedkeuren" (onderhandelaar Andre Corre de Lago)

• Kenya: "We kunnen met deze tekst leven (klimaatafgevaardigde Ali Mohamed)

• China: "Niet perfect, er blijven nog enkele kwesties" (klimaatonderhandelaar Liu Zhenmin)

• Alliantie van Kleine-Eilandstaten (groep van 39 landen die in het bijzonder kwetsbaar zijn voor de gevolgen van klimaatverandering): "Een hele reeks achterpoortjes in het voorstel"

De delegaties van de verschillende landen verzamelen zich in de grote conferentiezaal waar de plenaire vergadering van de Klimaatconferenties plaatsvinden. Het is nog niet duidelijk of dit de laatste, ultieme vergadering zal worden of niet.

"Het is de allereerste keer dat er zo duidelijk in een tekst staat dat we naar een post-fossiele samenleving moeten gaan. Ik zou zeggen: eindelijk." Dat zegt Hans Bruyninckx, professor internationale relaties en internationaal milieubeleid, oud-directeur van het Europees Milieuagentschap én in het verleden ook onderhandelaar op de VN-Klimaatconferenties.

"Vanuit wetenschappelijke hoek weten we dit al jaren. Het heeft erg lang geduurd voor dit tijdens gesprekken op Klimaatconferenties naar boven kwam. En dat was erg ontgoochelend voor de wetenschappelijke wereld. Maar nu staat het er wel in. Dat dat een doorbraak is, kunnen we wel stellen."

Het gaat om een "oproep" om weg te bewegen van fossiele brandstoffen. In hoeverre is dit dan bindend? "In principe zijn VN-afspraken als deze bindend, maar er zijn geen sanctioneringsmechanismen. Het gaat voor mij nu veeleer om de dynamiek die deze oproep op gang zal brengen in de technologische en financiële sector. Dat is voor mij veel belangrijker dan de precieze bewoordingen."

"Op deze Klimaatconferentie werd een stand van zaken opgemaakt. Hoe ver staan we als we doen wat we beloofd hebben, tot wat gaat dat leiden? Als alles geïmplementeerd wordt en als alle financiële mechanismen beschikbaar zijn, dan nog stevenen we af op een opwarming van 2,5 graden."

Het is voor Bruyninckx heel duidelijk "dat we in dit decennium heel snel moeten schakelen, met een versnelde piek in uitstoot en een versneld afbouwen. Dat kunnen we alleen maar doen als er een versnelde afbouw van fossiele brandstoffen is. Dat wordt in deze tekst aan elkaar gekoppeld. Maar qua beleid en implementatie zijn we er nog niet."

Officiële reacties van de deelnemende landen zijn er nog niet. Het kan na de publicatie van een vooral technische ontwerptekst een tijdje duren voor die er komen. "Er staat heel veel in die tekst", zegt VRT NWS-journalist Stijn Vercruysse vanuit Dubai. "Iedereen kijkt nu naar die ene passage over fossiele brandstoffen, maar het is een document van meer dan 21 pagina's lang."

Is het nu zeker dat hier een akkoord over is? "De Verenigde Arabische Emiraten, de voorzitter van de Klimaatconferentie, hebben de hele nacht met alle deelnemers gesprekken gevoerd en zijn op die manier tot deze tekst gekomen. Het is ook deze tekst die ze willen voorleggen op de plenaire vergadering. Het lijkt er dus op dat hier een akkoord over is, maar het is perfect mogelijk dat er op het laatste moment nog dingen worden veranderd."

Hoe kunnen we die verwijzing naar "een transitie weg van fossiele brandstoffen" in de nieuwe ontwerptekst interpreteren?

Het is alleszins een duidelijke verwijzing naar de toekomst van álle fossiele brandstoffen, en dat is de allereerste keer.

Het thema "fossiele brandstoffen" was lange tijd een taboe op klimaatconferenties. De eerste keer dat er een open debat over was, was op de Klimaatconferentie in Glasgow in 2021. En alles waar toen overeenstemming over werd bereikt, was een engagement om het gebruik van steenkool geleidelijk te verminderen. Enkel steenkool.

In deze tekst wordt duidelijk verwezen naar alle fossiele brandstoffen, dus niet alleen steenkool, maar ook olie en gas. En dat is een stap vooruit. Maar van een letterlijke exit of een geleidelijke vermindering in het gebruik, zoals veel landen wilden, is geen sprake.

De nieuwe ontwerptekst op de Klimaatconferentie is een stevig document met heel wat technische details. Niet alleen voor delegaties, ook voor media is het ontcijferen wat er nu exact instaat.

De tekst lijkt alleszins geen bewoordingen te bevatten die verwijzen naar "uitfasering van fossiele brandstoffen". Iets waar heel wat landen op stonden, maar waarvan in de vorige ontwerptekst nog niet het minst sprake was. De tekst vermeldt wel een "oproep" naar een "transitie weg van fossiele brandstoffen."

Zo staat het letterlijk in de nieuwe tekst: "Transitioning away from fossil fuels in energy systems, in a just, orderly and equitable manner, accelerating action in this critical decade, so as to achieve net zero by 2050 in keeping with the science."

Vertaald naar het Nederlands: "Een transitie weg van fossiele brandstoffen in energiesystemen, op een correcte, ordelijke, rechtvaardige manier, met een versnelling van de actie in dit cruciale decennium, om een netto nul-uitstoot te bereiken in 2050 in overeenstemming met de wetenschap."

De voorbije nacht is een nieuwe ontwerptekst bekendgemaakt op de VN-Klimaatconferentie in Dubai. Een eerdere ontwerptekst was afgewezen omdat die zo goed als niets vermeldde over het uitdoven van fossiele brandstoffen. Dat was dé grote inzet, maar tegelijk ook een groot twistpunt. Europa en kleine-eilandstaten eisen zo'n vermelding, de olieproducerende landen verzetten er zich dan weer tegen.

De nieuwe tekst heeft het niet over een exit uit de fossiele brandstoffen, zoals de meest ambitieuze landen vragen. Hij bevat een oproep om "in dit cruciale decennium de acties te versnellen om koolstofneutraal te worden tegen 2050." Ook moeten inefficiënte subsidies voor fossiele energie "zo snel mogelijk" worden afgebouwd als ze niet dienen om energiearmoede aan te paken of een rechtvaardige transitie te bevorderen.

De Verenigde Arabische Emiraten, het organiserende land dat het voorzitterschap op zich neemt, hoopt dat deze tekst een uitweg is voor de impasse over fossiele brandstoffen. De verschillende delegaties moeten de tekst nu bestuderen, en de tekst moet ook nog goedgekeurd worden in een plenaire vergadering.

Goeiemorgen, welkom in deze blog. De VN-Klimaatconferentie ging gisteren zijn laatste dag in, maar voorlopig is er nog altijd geen akkoord over een slottekst. Slagen de delegaties er vandaag alsnog in? Volg hier de belangrijkste ontwikkelingen. De evoluties van gisteren kan je in onderstaande blog nalezen.