Het doek over de grootste assisenzaak ooit in ons land is gevallen: "Gemengde gevoelens bij slachtoffers en nabestaanden"

De zitting is gesloten en de rechtszaal loopt stilaan leeg. Indien er geen beroep wordt aangetekend bij het Hof van Cassatie betekent dit ook direct het definitieve einde van de grootste assisenzaak ooit in ons land. We sluiten dan ook deze liveblog voor vanavond af.

Ook Philippe Vansteenkiste, die zijn zus Fabienne verloor bij de aanslagen, heeft gemengde gevoelens bij het arrest. "Ik ga nog wat tijd nodig hebben om alles te kunnen verwerken." Hij benadrukt ook het belang van het proces voor de slachtoffers van de aanslagen.

En nu? "Dit hoofdstuk wordt afgesloten voor het gerecht, maar het litteken blijft. Er is nog veel werk aan de winkel."

"We trekken eindelijk een belangrijke streep onder dit hoofdstuk", zegt Anthony Malego, de advocaat van onder meer ex-profbasketspeler Sebastien Bellin die zwaargewond raakte bij de tweede explosie op de luchthaven van Zaventem.

"Mijn cliënten wilden gerechtigheid en ik denk dat ze dat wel kunnen vinden in dit arrest. Assisen heeft bewezen dat het goed kan functioneren, zelfs bij een proces van deze omvang. Maar een proces heelt geen wonden", benadrukt Malego.

Het feit dat de meeste beschuldigden niet vrij zullen komen, biedt "geruststelling en troost" voor de slachtoffers. Dat zegt Nina Van Eeckhaut, advocate van de weduwe van een slachtoffer van de aanslag op de luchthaven van Zaventem

Van Eeckhaut lijkt niet zwaar te tillen aan het feit dat Salah Abdeslam geen extra straf kreeg. "Abdeslam heeft levenslang gekregen zonder kans op vervroegde vrijlating (voor zijn deelname aan de aanslagen in Parijs, red.). Mocht hij hier nog eens levenslang hebben gekregen, zou dat symbolisch geweest zijn."

Salah Abdeslam heeft "erg opgelucht" en "met veel emotie" gereageerd na de beslissing om hem geen extra straf te geven op het terreurproces over de aanslagen van 22 maart 2016. Dat heeft zijn advocaat Michel Bouchat gezegd.

De jury en het hof hielden rekening met de eerdere veroordelingen van Abdeslam, voor de aanslagen in Parijs en voor de schietpartij in Vorst. Ze oordeelden dat er geen extra straf moest worden opgelegd. 

Bouchat wilde niet van een overwinning spreken, maar zei "opgelucht" te zijn en zei dat het arrest "bijzonder goed gemotiveerd" werd. Het is een "erkenning dat wat het parket vroeg, disproportioneel was", voegde hij eraan toe. Het parket had levenslang gevraagd.

"Er zijn gemengde gevoelens over de straffen. Het feit dat Abdeslam geen straf krijgt, valt wel op en dat komt hard binnen bij de slachtoffers”, reageert Sanne De Clerck, advocaat van slachtoffers en nabestaanden.

Volgens De Clerck is er ook opluchting. "We zijn er geraakt. Het merendeel van de beschuldigden is veroordeeld tot zware straffen, in die zin is er wel opluchting vanavond", besluit De Clerck.

De voorzitter eindigt de zitting met een slotwoord aan de acht daders: "Onze multiculturele samenleving berust op waarden en regels die voor iedereen gelden. Die gemeenschappelijke sokkel is de garantie om samen te leven in een rechtstaat. Daaronder bevindt zich het recht op leven, en de tolerantie. De straf houdt rekening met de angst die u onschuldigen hebt bezorgd, en met uw persoonlijkheden."

• Oussama Atar: levenslang  (14 jaar terbeschikkingstelling) + verlies van politieke en burgerrechten

• Mohamed Abrini: 30 jaar (5 jaar terbeschikkingstelling) + verlies van politieke en burgerrechten

• Osama Krayem: levenslang (10 jaar terbeschikkingstelling) + verlies van politieke en burgerrechten

• Abdeslam: geen bijkomende straf Het hof acht de straffen die hij kreeg voor zijn rol bij de aanslagen in Parijs (levenslang) en de schietpartij in Vorst (20 jaar cel) voldoende

• Sofien Ayari: geen bijkomende straf Het hof acht de straffen die hij kreeg voor zijn rol bij de aanslagen in Parijs (30 jaar cel) en de schietpartij in Vorst (20 jaar cel) voldoende

• El Haddad Asufi: 20 jaar (10 jaar terbeschikkingstelling) + verlies van politieke en burgerrechten

• El Makhoukhi: levenslang (10 jaar terbeschikkingstelling) + verlies van politieke en burgerrechten

• B.H.M: 10 jaar celstraf en een geldboete

Bij sommige daders heeft het hof ook rekening gehouden met verzachtende omstandigheden, zoals een leeg strafblad of schuldinzicht.

"Daarnaast moet het hof ook rekening houden met het feit dat sommige daders al een (zware) straf hebben gekregen tijdens het proces over de aanslagen in Parijs", aldus de voorzitter.

Salah Abdeslam en Sofien Ayari waren ook betrokken bij de schietpartij in Vorst in 2018 en zijn daarvoor tot 20 jaar cel veroordeeld. Ook dat speelt mee in de uitspraak van vandaag, zegt Massart.

Als eerste komen de zes daders aan bod die schuldig zijn bevonden aan terroristische moord en terroristische moordpoging. Dat zijn: Oussama Atar, Mohamed Abrini, Osama Krayem, Salah Abdeslam, Ali El Haddad Asufi en Bilal El Makhouki.

De voorzitter overloopt voor elk van hen waarmee het hof bij het bepalen van een straf rekening heeft gehouden. Het gaat dan bijvoorbeeld om de zwaarwichtigheid van de feiten, het grote aantal slachtoffers en de radicalisering van de betrokkenen.

De voorzitter start de zitting met de verklaring van enkele juridische aspecten die worden opgenomen in het arrest. Ze beargumenteert onder meer waarom het afnemen van de Belgische nationaliteit - wat het parket heeft gevraagd voor enkele beklaagden - een mogelijke straf is. 

Assisenvoorzitter Laurence Massart heeft de zitting geopend. Ze nodigt de jury, de magistraten en de beschuldigden uit om plaats te nemen vooraan in de zaal. Ook op de publiekstribunes is heel wat volk aanwezig. 

Het wachten wordt beloond. De bel rinkelt in de rechtszaal. Het sein dat de zitting zo meteen van start gaat.

Voor een van de acht veroordeelden is de kans groot dat hij binnenkort vrijkomt. H.B.M. werd niet schuldig bevonden aan terroristische moord of moordpoging, maar wel aan deelname aan een terroristische organisatie. Hij riskeert daarvoor een celstraf van 10 jaar, maar zit al 7,5 jaar in voorhechtenis.

"Er staat veel op het spel", zegt zijn advocaat Vincent Lurquin, die gepleit heeft om zijn cliënt een straf van maximaal 7,5 jaar cel te geven of een deels voorwaardelijke straf.

Leden van slachtoffervereniging Life4Brussels grijpen deze laatste zittingsdag van het proces aan om aan te klagen dat ze zich in de steek gelaten voelen door overheid en justitie. Ze dragen truien met daarop slogans als "overheid = enkel beloftes".

Het hof en de jury zijn vier dagen lang in beraad geweest over de strafmaat van de daders. "Dat is vrij lang, maar het toont ook aan dat de jury niet over één nacht ijs is gegaan", zegt Sanne De Clerck, advocate van slachtoffervereniging V-Europe. "Het federaal parket vraagt levenslange straffen voor 6 van de 8 daders en ik ben blij dat de jury daar niet lichtzinnig over gaat."

De Clerck hoopt "dat de straffen van de daders in verhouding zullen staan met het zwaarwichtig karakter van de feiten. Het gaat over de terroristisch moord op 35 mensen en de moordpoging op meer dan 700 slachtoffers. Dat zijn zeer zware feiten."

"Ik ben blij dat dit proces na vandaag eindelijk afgelopen is", zegt advocate Nina Van Eeckhaut, die een van de slachtoffers verdedigt. Haar cliënte verloor haar echtgenoot bij de aanslag in Zaventem. "Ook zij is opgelucht dat ze na vanavond eindelijk - in de mate van het mogelijke - verder kan met haar leven", aldus Van Eeckhaut.

Meester Van Eeckhaut neemt akte van het feit dat advocaten van de verdediging al gedreigd hebben om na de uitspraak nog naar het Hof van Cassatie te stappen, maar volgens haar is daar geen grond voor. "Dan moeten er procedurefouten gemaakt zijn, en dat is volgens mij niet het geval."

Een heikel punt hangt als een zwaard van Damocles boven de zitting van vandaag: het gaat om enkele complexe bepalingen uit het strafwetboek. De advocaten van Salah Abdeslam en Mohamed Abrini zeggen dat hun cliënten niet kunnen gestraft worden tijdens dit proces, omdat ze al levenslang hebben gekregen op het proces over de aanslagen van 2015 in Frankrijk.

Het federaal parket ziet dat uiteraard anders en wijst op artikelen in het strafwetboek die uitzonderingen op de regel mogelijk maken. Hoewel het doek vanavond zou moeten vallen over de grootste assissenzaak ooit in ons land, bestaat de kans dus dat - ongeacht wie van het hof en de jury gelijk krijgt - deze discussie nogmaals zal gevoerd worden, maar dan voor het Hof van Cassatie.

Het Hof van Cassatie mag zich overigens niet uitspreken over de feiten, maar kan wel oordelen dat er procedurefouten zijn gemaakt. Als dat zo is, zou het zelfs kunnen beslissen dat het proces (deels) opnieuw gevoerd moet worden.

Het hof en de jury moeten vooral beslissen welke straffen de acht daders krijgen. Zes van hen riskeren levenslang, omdat ze schuldig zijn aan terroristische moord op 35 slachtoffers, poging tot moord op bijna 700 slachtoffers en lidmaatschap van een terreurorganisatie. Voor de twee daders die deels schuldig werden bevonden, worden er andere straffen gevraagd. 

Ook moet er beslist worden of de Belgische nationaliteit van vijf daders afgenomen wordt, zoals het federaal parket gevraagd heeft. 

Eind juli hebben de volksjury en het hof van assissen in Brussel acht daders aangewezen voor de aanslagen in Brussel op 22 maart 2016 waarbij 35 mensen om het leven kwamen. Zes daders werden over de hele lijn schuldig bevonden, onder meer voor terroristische moord en terroristische moordpoging, twee anderen zijn enkel schuldig aan lidmaatschap van een terroristische organisatie.