Herlees de liveblog - Reuzegommer "Randi" nam beruchte "laatste foto" van Sanda Dia: "Maar ik heb daar met hem nog om gelachen"

"Igean" richt zich naar de moeder van Sanda Dia. Hij zegt zich diep te willen verontschuldigen voor het leed dat haar is aangedaan. Ook aan de papa, familie en vrienden spreekt hij zijn medeleven uit en verontschuldigt zich. "Ik hoop dat jullie dit allemaal een plaats kunnen geven in jullie leven, om verder te kunnen gaan."

De medeschachten van Sanda noemt hij "ongelooflijk moedig". "Dat jullie door sommigen worden beoordeeld als mededaders tart voor mij alle verbeelding."

De lange zitting van vandaag is daarmee afgerond.

Christian Clement verdedigt de Reuzegommer met de bijnaam "Igean". Igean was, op de doop van Sanda Dia, betrokken bij het afplakken van de kranen in het kot van Sanda en was aanwezig op het voordrinken en op de cantus op 4 december. De volgende dag was hij pas in de vooravond aanwezig aan de blokhut in Vorselaar. Nadat Sanda naar het ziekenhuis was gebracht, hielp hij ook mee de dooplocatie opruimen. Hij is later ook het kot van Sanda gaan opkuisen.

Wat betreft de schuld neemt Clement, na een omstandig pleidooi, geen standpunt in, zegt hij. "Wij leggen zijn lot in jullie handen."

De Reuzegommer met de bijnaam "Randi" richt zich tot de familie: "Wat er gebeurd is, is verschrikkelijk. Ik vraag niet dat jullie mij ooit vergeven. Dat durf ik niet. Want ik heb gefaald en jullie teleurgesteld, want mede door mijn toedoen, is jullie een prachtige kerel ontnomen."

"Sanda heb ik nog het meest tekortgedaan", snikt hij. "Ik ben niet de vriend geweest die hij voor iedereen hier zou geweest zijn. Het spijt mij oprecht. Ik ben er kapot van."

Over de doop zelf zegt hij: "Ik denk dat niemand dat intrinsiek leuk kan vinden. Maar ik denk dat dat erbij hoorde. Ik ben daar naartoe gegaan omdat het voor hen leuker was dat daar meer volk was."

Waarom heeft hij die foto genomen, vraagt de voorzitster. "Ik was met Sanda gewoon aan het wandelen en Sanda viel. Ik heb gezegd dat hij nog even moest blijven liggen voor die foto. Daarna heb ik hem rechtgetrokken. Het klinkt heel raar als je die foto nu bekijkt, maar we hebben daar samen om gelachen."

Maes pleit ook voor de Reuzegommer met de bijnaam "Randi", die 19 jaar was in 2018. Hij studeerde toen al aan de universiteit van Antwerpen, na een jaar in Leuven. "Hij was ook geen grote fan van de doop en normaal zou hij er ook niet bij geweest zijn. Hij is toch gegaan, 'omdat dat leuker is voor de dopelingen'. Hij kende Sanda ook al langer, want ze speelden samen voetbal."

Ook hier schetst Maes wat zijn cliënt wel en niet gedaan heeft tijdens de doop. "Randi had een auto. Hij is daarom samen met de preses naar de winkel gegaan om, onder meer, die vissaus te kopen. Hij heeft ook in het kot van Sanda mee de kraan afgeplakt. "Dat zijn twee repen ductape op de kraan. In het verleden is daar ook al serieus mee valsgespeeld."

Aangekomen in Vorselaar is hij gaan kijken naar de put en de schachten "zagen er gewoon uit", zegt Maes. "Nadien is hij verder chauffeur blijven spelen, ook om naar de winkel te gaan. Hij heeft daarna een 'papje' gemaakt voor de schachten en ook een emmer met water over de schachten uitgegoten." Bij de visproef heeft hij zich, naar eigen zeggen, afzijdig gehouden.

Nadien moesten Sanda en de 2 anderen naar de put kruipen. "'Omdat dat moeilijk ging, mochten ze stappen', getuigde Randi. 'Sanda is daar gestruikeld. Daarvan heb ik toen een foto genomen. Sanda heeft daar toen zelf nog mee gelachen en ik heb hem een hand gegeven om recht te komen.'" Dat is de bewuste foto die Sven Mary eerder deze week toonde. 

Maes benadrukt, op basis van de getuigenissen van de schachten, dat Sanda de eerste 5 minuten in de put nog oké was. "'Pas nadien begon hij rare geluiden te maken en wist hij niet meer waar hij was', klinkt het bij die twee anderen." Maar volgens Maes was Randi daar zelf niet bij. Pas wanneer hij terugkwam bij de put, bleek dat het niet goed ging met Sanda. De advocaat stelt dat ook Randi ervoor pleitte om Sanda naar het ziekenhuis te brengen.

"Als je de oefening maakt, vind ik dat hem strafrechtelijk niets kan verweten worden. Je kunt zeggen: je bent de vissaus mee gaan kopen. Ja, dat is waar. Maar wist hij daarmee dat Sanda daarvan meer dan nodig zou innemen en dat zijn dood daarvan het gevolg zou zijn? Nee. Zelfs dokters zeggen dat ze dat niet konden weten."

Ook hier vraagt Maes de vrijspraak. In het andere geval suggereert hij een werkstraf.

Flodder krijgt het woord en richt zich tot de familie en vrienden van Sanda Dia: "Ik wil mij oprecht excuseren wat er gebeurd is. Dit had nooit mogen gebeuren. Sanda had nooit mogen sterven. Hij heeft zijn laatste uren doorgebracht met vrienden: wij wilden echt dat hij deel uitmaakte van onze vriendengroep."

"Het is niet dat, als Flodder vrijgesproken wordt, hij dan fluitend buitenwandelt", zegt John Maes. "Als hij toch schuldig wordt bevonden, zullen wij dat lezen en aanvaarden. Maar de gevangenisstraf is de ultieme sanctie. Als er andere mogelijkheden zijn, gaan die voor. En die zijn er." Maes suggereert in dat geval een werkstraf.

"Ik ben ook de slechterik, het zij zo, die de vrijspraak gaat pleiten", zegt John Maes, die schetst waar Reuzegommer "Flodder" wel en niet bij was tijdens de doop. Zo liet hij Sanda en de 2 anderen de put graven in Vorselaar, maar wordt Sanda ook even apart genomen als blijkt dat het niet zo goed gaat. "Ik vind dat een belangrijk moment. Want als hij er dan niet doorgekomen zou zijn, zou het voor hem gedaan geweest zijn."

Hij gaat nadien met een andere Reuzegommer naar de winkel en wanneer hij terugkomt, is het al donker. "Hij heeft zich niet beziggehouden met de visproef, omdat hij geprobeerd heeft om die muis te blenden. Dat lukte niet, waarop iemand anders het heeft overgenomen. Hij is dan teruggegaan naar het kampvuur en naar de barbecue. Pas wanneer hij weer kijkt, ligt Sanda aan het vuur."

"Hij heeft dan mee doorgedrukt dat ze naar het ziekenhuis moesten gaan, zo blijkt uit getuigenissen uit het dossier. Men is trouwens zelf gereden naar het ziekenhuis omdat men dacht dat de ambulance de locatie niet zou vinden. Je moet daar dus niks achter zoeken."

Maes stelt dat het onderzoek uitwijst dat Sanda gestorven is aan een overdosis zout, omdat hij veel meer vissaus dronk dan de andere twee schachten. Hij vraagt zich daarom af of er een "zekere causaliteit" is tussen het handelen van zijn cliënt, Flodder, en de dood van Sanda. Maes denkt van niet.

Volgens John Maes kan je moeilijk betwisten dat de gedoopten toestemden met wat er zou gebeuren. "Men wist waarvoor Reuzegom stond en hoe ze functioneerden. We kunnen daar allemaal onze mening over hebben: ik zou geen lid geworden zijn. Maar je kunt moeilijk zeggen dat men niet wist waar men aan begon. En dat men in de loop van de doop niet meer kon stoppen, is onjuist en wordt tegensproken door het dossier." 

Hij verwijst naar de getuigenissen in het dossier van de andere schachten die gedoopt werden, die zelf stelden: 'Als we wilden stoppen, konden we stoppen'. "En we weten dat er in het verleden ook mensen gestopt zijn. Het kan misschien pijn doen, maar het is de realiteit dat Sanda dat niet gevraagd heeft. Men zegt dan: 'Hij was niet handelingsbekwaam'. Maar dat klopt niet, want je ziet doorheen het verhaal dat hij er wel doorkomt. Pas op het einde gaat het plots slecht met hem. Hij was waarschijnlijk vastberaden om door te gaan, om het toch te halen."

Volgens Maes wordt de doop op zichzelf vaak verward met het misdrijf. "Het louter aanwezig zijn op een doop, is absoluut onvoldoende om te besluiten dat men deelnemer is aan het misdrijf. En die conclusie gaat al helemaal niet op voor onopzettelijke misdrijven."

John Maes is scherp voor de rol van de media in dit dossier: "De limieten werden hier overschreden, met als afschuwelijk recent voorbeeld de foto van Sanda. Is dat informerend of volksmennerij? De vraag is of dat nog kan worden rechtgezet in deze procedure."

"De grens tussen het informerende en het opiniërende werd overschreden. Zonder voorkennis werden deze mannen en hun familie beoordeeld en veroordeeld. Het is voor mij zonneklaar dat wij hier niet zouden gestaan hebben, wanneer op een diligente manier omgegaan zou zijn met de berichtgeving."

John Maes, advocaat van Reuzegommers "Flodder" en "Randi", spreekt in de eerste plaats de ouders van Sanda Dia toe. "Ik weet niet hoe ik zou reageren in uw plaats. Zou de boosheid het halen op het verdriet? Ik weet het niet. Maar het is mogelijk. Misschien zou ik blind van woede zijn en dat iedereen die van ver en dichtbij betrokken is bij dit verhaal gestraft zou worden, zodat ze ook een beetje van die pijn zouden voelen. Misschien zou het nooit overgaan."

"Maar de advocaat in mij zou beter weten. Vandaag draag ik de toga. Ik sta hier als advocaat, verdediger van het recht, in een rechtsstaat, van een beklaagde die geacht wordt onschuldig te zijn tot het tegendeel bewezen is. Een strafproces dient niet om blinde wraak te realiseren, of om te brandmerken."

"Onschuldig pleiten, tenlasteleggingen weerleggen, daar is niks verkeerd aan, dat is niet immoreel, dat is onze plicht. Maar onschuldig pleiten, betekent niet dat men zich niet verantwoordelijk voelt, dat men geen spijt heeft. U heeft al veel van deze jonge mannen aan het woord gehoord. Met alle respect, maar dat is geen toneel. Dus stop met het demoniseren, het ontmenselijken van deze jongens."

Reuzegommer "Pronker" krijgt het woord en uit, erg emotioneel, zijn diepe spijt over wat er gebeurd is. "Sorry aan alle vrienden, broers en ouders hier aanwezig. Ik heb heel veel spijt dat ik heb deelgenomen aan een evenement waar iemand zijn broer, zoon of vriend heeft moeten achterlaten."

Hij zegt dat hij destijds nooit nagedacht had over het opzet van de doop, ook niet die van hemzelf. "Ik heb dat voor mezelf nooit als erg of vernederend beschouwd. Maar met wat ik vandaag weet, zou ik er nooit aan meegedaan hebben. Van mij mogen ze het allemaal afschaffen."

"Die vissaus is niet aangekocht door mijn cliënt, is ook niet door hem afgeleverd", zegt Nelissen Grade. "Hij heeft niemand verplicht, noch aangespoord om te drinken. Er bestond al 15 jaar een draaiboek van die doop, maar hij kende dat niet en heeft dat nooit ingekeken. Wat het doopcharter betreft: mijn cliënt was nog niet bij Reuzegom, dus dat moet je vragen aan vroegere presesen. Hij wist ook niet hoe gevaarlijk die vissaus was. Nu weten we dat, maar als je de feiten beoordeelt, zet je dan in de plaats van een 21-jarige in 2018."

Nelissen Grade noemt de medeschachten van Sanda Dia de "kroongetuigen" in deze zaak. "Zij zeggen dat de toestand van Sanda er zeer snel op achteruitging. Hoe had mijn cliënt op dat moment kunnen weten wat er gaande was?"

Hij is ook scherp voor het feit dat Sven Mary, advocaat van de vader van Sanda, de "laatste foto" toonde van Sanda op die doop. "Wat hij er niet bij vertelt, is dat de foto genomen werd op een moment dat Sanda even was gestruikeld. Hij is nadien rechtgeholpen en dan leefde hij weer wat op."

"Op het moment dat het echt misgaat, is mijn cliënt aan het rondrijden om frieten te gaan halen. Hij wordt opgebeld en gaat terug. Hij ziet dat er een discussie gaande is en krijgt te horen dat hij zich niet moet moeien. Maar hij heeft op een bepaald moment wel 'een groot bakkes' opgezet en de verantwoordelijkheid genomen om naar het ziekenhuis te rijden. Zeg mij dus niet dat er sprake is van onverschilligheid of de weigering om op te treden."

"Mijn conclusie is dus om de vrijspraak te pleiten, om louter juridische redenen. Maar dat betekent niet dat mijn cliënt geen schuldinzicht zou hebben. God weet dat mijn cliënt zich de vraag heeft gesteld hoe en waarom dit is kunnen gebeuren en wat hij daaraan had kunnen doen." Volgens Nelissen Grade heeft zijn cliënt, door het vele dat al over de zaak is gezegd, "al een levenslang digitaal strafregister".

Advocaat Pascal Nelissen Grade, die de Reuzegommer met de bijnaam "Pronker" verdedigt, pleit de vrijspraak over de hele lijn, zegt hij. "Iedereen zal mij haten. Maar ik moet de belangen van mijn cliënt behartigen. Sommige partijen hebben beslist om het anders aan te pakken en bepaalde kwalificaties niet te betwisten. De vraag is of er een eerlijk proces kan worden gevoerd. Men is onschuldig tot het tegendeel is bewezen, maar ik heb altijd de perceptie gehad dat dat hier niet speelde. We hebben al gesproken van de lekken in het dossier, de politici die zich gemengd hebben, de KU Leuven, de media, ... Dat we afgeslacht zijn, is een feit."

Hij wijst erop dat de perceptie bestaat dat Reuzegom als geheel terecht staat. "Maar dat is niet zo. Het gaat hier voor mij om mijn cliënt." Hij vraagt daarom aan de voorzitster om in het arrest "te individualiseren" (elke beklaagde afzonderlijk te behandelen, red.).

Volgens advocaat Nelissen Grade wordt zijn cliënt nauwelijks genoemd in het strafdossier. "Hij is geen dader, ook geen mededader." Volgens hem kwam dat doordat "Pronker" heel laag op de hiërarchische ladder van de studentenclub stond en eerder dienst deed als "facility manager". Zo was hij niet aanwezig op de rozenverkoop vooraf of op de voordrink, voor de cantus begon. 

Op 5 december 2018 was "Pronker" "maar 4 keer aanwezig op de dooplocatie". "Hij was daar vooral bezig met de barbecue en niet met het "spel". Hij was wel aanwezig bij de quiz en bij de zwemopdracht, na de proef met de vissen. Met andere woorden: zijn rol kon weggedacht worden uit de hele feitenconstellatie, want hij was daar nauwelijks aanwezig."

"In Hasselt heb ik gezegd dat ik enorm veel spijt had en dat ik besef dat ik jullie enorm veel pijn en leed heb toegebracht. Dat is de basis van wat ik vandaag wilde zeggen. Maar ik heb op een bepaald moment nagedacht over mijn vriendin. Het gebeurt dat ik iets verkeerd doe en dan stuur ik een 'sorry'. Maar dan krijg ik de vraag: 'Sorry waarvoor?'. Ik heb mij nu die vraag gesteld. Ik heb spijt voor het feit dat Sanda hier niet meer is en voor het leed dat ik jullie heb toegebracht."

"Maar ik kan dat eigenlijk niet eerlijk zeggen, omdat ik nooit zal beseffen wat dat leed zal inhouden. Hoe ouder ik word, hoe meer ik misschien een stap zal zetten naar dat besef. Maar ik weet dat er geen enkele stap zal zijn die jullie leed zal kunnen bijbenen. Het spijt mij oprecht dat Sanda er niet meer is. Ik wil ook alles doen om jullie leed te verzachten. Ik sta open voor een gesprek. Weet dat dat aanbod er altijd zal zijn."

"Ik wil het ook hebben over de mensen hier, en hun ouders, die als monsters zijn voorgesteld. Mijn vader spreekt niet niet meer met mij en mijn moeder heeft het er altijd moeilijk mee. Maar alle ouders van de mensen hier zijn er altijd voor mij geweest als ik alleen was of het moeilijk had. Dat zijn geen monsters."

Hoe kijkt hij zelf terug naar die doop? "Vol onbegrip. Ik snap niet dat we dat zo ver hebben kunnen laten gaan en dat ik daar nooit kritisch over heb nagedacht. Ik heb afstand genomen van waarden die ik zelf belangrijk vind. It all made sense. Ik heb dat in het plaatje doen passen, maar het plaatje was fout."

Na het betoog van "Rafiki" wordt de zitting even gestaakt voor de middagpauze.

Volgens Buelens speelt racisme in dit verhaal geen rol. "Iedereen keek in Reuzegom door zijn huidskleur, en die van Sanda, heen. Als dit allemaal gedoodverfde racisten waren, hadden wij hier niet gestaan, want dan was Sanda nooit toegestaan om deel te nemen aan de doop."

Hij haalt ook uit naar de "schabouwelijke rol van de media", al richt hij zich nadien vooral op het beruchte TikTok-filmpje dat over de Reuzegommers is verschenen. "Er wordt niet meer geluisterd, of toch niet meer naar de mensen die de waarheid kennen. Stop ermee. Men heeft dit debat ontdaan van elke nuance en monsters van hen gemaakt."

Buelens vraagt ook de vrijspraak voor zijn cliënt en eventueel een werkstraf. "Hij heeft een enorm schuldbesef. Hij is door de mangel gehaald en lang een maatschappelijke paria geweest. De impact daarvan is niet te onderschatten."

Buelens somt op waar zijn cliënt met bijnaam "Rafiki" wel en niet geweest is in de dagen voor de doop. Tijdens de doop is hij maar af en toe naar de put gegaan, waarin onder meer Sanda Dia moest zitten, maar hij heeft er wel een emmer water over een van de schachten gegooid. Bij de visproef is hij weggegaan, "omdat hij niet tegen de geur kan".

"Sanda zei op een bepaald moment dat hij pijn had aan zijn ogen. "Rafiki" zag dat hij zijn ogen niet meer open kreeg. Dan is beslist om Sanda uit de put te halen. "Rafiki" heeft daar niet mee geholpen en hij vindt dat van zichzelf verwerpelijk. Nadien aan het vuur is aan de alarmbel getrokken en is Sanda aangekleed, in de auto gelegd en naar het ziekenhuis gebracht."

"Rafiki" ging er volgens zijn advocaat van uit dat het wel goed zou komen, zoals ook met anderen was gebeurd in eerdere jaren. Anderzijds wilde hij de rest van doop niet ontzeggen aan de anderen.

"Rafiki" heeft inderdaad een filmpje gemaakt, omdat in de Whatsappgroep van Reuzegom werd gevraagd naar een stand van zaken. "Maar niet om te verspreiden of om mee op te scheppen op sociale media." Ook over het opruimen nadien heeft hij berichten gestuurd, "maar hij is daar uiteindelijk nooit geweest". 

Het is de beurt aan Alex Buelens, de advocaat van Reuzegommer "Rafiki". Hij richt zich eerst tot de familie en vrienden van Sanda Dia om zijn medeleven te uiten. 

"Rafiki" is, zo zegt Buelens, de zoon van een zwarte papa en blanke mama, mensen van gewone komaf. "Hij is geen tafelspringer en hij is onbaatzuchtig. Hij grijpt alle kansen die hij krijgt." Wanneer hij in Leuven nieuwsgierig is naar studentenclub, wordt hij er onmiddellijk opgenomen in de vriendenkring, klinkt het. Maar tegen 2018 is zijn interesse in het leven van de studentenclubs al wat bekoeld. "Maar in 2018 stort zijn wereld in."

"Rafiki" is geen leugenaar, benadrukt Buelens, die uithaalt naar bepaalde media die elementen uit het dossier hebben gelicht en verdraaid. "Hij heeft altijd hetzelfde verhaal verteld. Wat er in het strafdossier staat, is de waarheid. "Rafiki" heeft zich nooit weggestoken achter een muts of sjaal en hij is altijd gesprek aangegaan. Maar ik kan mijnheer Mary geruststellen: het fameuze 'brandmerk' is al een feit."

"Ik heb jullie heel veel pijn gedaan", zegt de Reuzegommer met de bijnaam "Protput", die het woord krijgt van de voorzitster. "Het spijt mij oprecht. Ik hoop dat het voor jullie makkelijker zal gaan na dit proces, dat dit een beetje hoop geeft. Als ik jullie nadien met iets kan helpen, mogen jullie mij zeker contacteren." Eenzelfde boodschap geeft hij aan de vrienden van Sanda en aan de medeschachten op de doop van Sanda Dia.

Hoe kijkt hij naar zijn eigen doop bij Reuzegom? "Ik vond dat voor mezelf heel zwaar. Ik ben een redelijk magere kerel. Ik heb toen fysiek heel hard afgezien en veel kou geleden. Ik vond dat fysiek grensverleggend. Nadien was er een bepaalde trots dat ik dat had doorstaan. Maar dat is helemaal geen logische reactie."

"Het zou nooit meer zover mogen komen: een doop organiseren in die omstandigheden. Misschien moet er een soort vertrouwenspersoon komen. Ikzelf zal in elk geval nooit meer meedoen aan een dergelijk overgangsritueel."

Volgens Bart Herman is zijn cliënt de "meest fragiele" van alle Reuzegommers en is er wel degelijk schuldbesef aanwezig. Hij citeert uit het verhoor van een andere Reuzegommer: "'Ik ben nadien op zijn kot blijven slapen. "Protput" had het heel moeilijk. Wel wilden hem niet alleen laten.'"

"Mijn cliënt heeft verschillende keren contact proberen te nemen met de familie van Sanda Dia en zijn verontschuldigingen proberen over te brengen. Hij nam zelf het initiatief om een brief naar de ouders sturen, omdat hij vond dat het te lang duurde. Zeg dus niet dat mijn cliënt zich afzijdig heeft gehouden of geen schuldbesef had."

Er moet volgens Herman dus wel een straf komen, maar die mag geen "brandmerk" zijn. Hij toont zich bijzonder misnoegd over de stelling van Sven Mary, advocaat van de vader van Sanda Dia, daarover. Bovendien maakt hij zich boos over het TikTok-bericht dat de ronde doet en dat de beklaagden publiek bekendmaakt: "Dat is de wereld waarin we vandaag leven. Alstublieft, laat dat niet zover gaan. Hier gaan drama's van komen. Iedereen die dat pad bewandelt, hou ik persoonlijk verantwoordelijk voor die drama's".

Advocaat Bart Herman vraagt de vrijspraak na zijn pleidooi, maar suggereert tegelijk wel een werkstraf voor zijn cliënt.

"Waar blijft de KU Leuven?", vraag advocaat Bart Herman zich af. "Dopen mogen nog altijd doorgaan en het alcoholgebruik piekt nog altijd in de studententijd. Wij vertrouwen onze kinderen aan de universiteit. Maar wat doen ze voor de rest? Ze cashen het geld en houden dan hun handen in de lucht." 

Volgens hem zijn er nog altijd veel studentenclubs die dezelfde praktijken hanteren maar die de "chance" hebben dat hen niet hetzelfde overkomt als wat er met Sanda Dia is gebeurd. Hij mist daar de sturende rol van de universiteit.

"Ik heb gelezen dat familie vragen heeft", zegt Herman. "Zij willen antwoorden en zoeken de waarheid. Je kunt je afvragen wat er gebeurd is en waarom. Op de eerste vraag kan je antwoorden door de verhoren van die jongens te lezen. Zij zijn urenlang ondervraagd. Wij weten wat daar gebeurd is, tot in de onaangename details toe. Maar weet één ding: niemand heeft dit gewild."

"Maar de vraag naar het waarom is veel moeilijker. Daar is geen pasklaar antwoord op. Ik denk dat we de voorbije dagen veel hebben bijgeleerd, onder meer van professor Lieve Dams: de negatieve groepsdynamiek stond daar centraal."

"Ten tweede, en dat is een idee van mezelf: dit waren zeer jonge jongens, 18, 19, 20 jaar. We hebben allemaal stommiteiten gedaan in onze jeugd. En vaak zijn daders jonge mensen. Daar is een neurologische verklaring voor: de prefrontale cortex in onze hersenen is maar in volle rijpheid tussen de 20 en 25 jaar. Het is geen vergoeilijking. Maar het kan wel impulsief, grenzeloos, dwaas gedrag verklaren."

"Er is ook een derde verklaring: de onwetendheid. Men wist dat men ver ging en grenzen opzocht, maar men wist niet waarin men te ver ging. De doodsoorzaak is de overdosis zout (uit de vissaus, red.), maar wist iemand dat dat de doodsoorzaak kon zijn? De meeste artsen wisten het zelfs niet. Nu weten we dat allemaal en zijn we allemaal gewaarschuwd." 

"Ik zou eerst willen oplijsten wat hij niet gedaan heeft. Hij was niet aanwezig op de doopvergadering, hij heeft niet deelgenomen aan het dronken voeren voor de cantus, hij heeft niet geurineerd op de schachten, hij heeft de studenten nooit geslagen of geschopt, hij heeft ze niet besmeurd, hij heeft de waterkraan niet afgeplakt, hij heeft de schachten niet mee opgehaald, hij heeft op geen enkel moment een dier aangeraakt of onheus behandeld, hij heeft geen drugs gebruikt, hij heeft niet deelgenomen aan de aankoop van de ingrediënten van de vieze papjes, hij was niet aanwezig bij de eerste activiteiten van de doop en hij heeft geen opdrachten gegeven toen de schachten in de put zaten."

"Wat heeft hij dan wel gedaan? Hij is aangekomen rond 14.15 uur. Hij had zich overslapen. Zijn interesse was toen al serieus aan het afkalven. In het jaar van de doop was hij bezig met zijn thesis. Dus wanneer hij daar aankomt, is de doop al volop bezig. Volgens hem zag Sanda er op dat moment niet slechter uit dan de anderen. Maar hij bekommert zich over hem en geeft hem onder meer een flesje Ice Tea. Voor de rest houdt hij zich afzijdig."

"Op een bepaald moment wordt Sanda gebracht en ziet hij dat die er niet goed uitziet. Hij herinnert zich zijn eigen doop: toen is hij ook onderkoeld naar het kampvuur gebracht en is er toen doorgekomen. Hij denkt: dat komt in orde. Maar op een bepaald moment ziet hij dat hij er niet doorheen komt. Hij gaat mee naar de auto, helpt om Sanda Dia andere kleren aan te doen. Nadien wordt uiteindelijk beslist om hem naar het ziekenhuis te brengen. Daar eindigt het voor mijn cliënt. Ze maken het terrein in orde - dat is niet de 'crime scene' opruimen hé, want anders laat je die bidon vissaus daar niet."

Herman vraagt zich luidop af of in deze zaak het "samen uit, samen thuis"-principe geldt, dat sommigen willen hanteren. "Mijn cliënt is geen heilige en niet perfect, anders stonden we hier niet. Maar ik wil dat het strafrecht hier juist en individueel wordt toegepast."

Zittingsdag 4 van het proces-Sanda Dia is geopend. Bart Herman, de advocaat van de Reuzegommer met de bijnaam "Protput", krijgt als eerste het woord. 

Herman stelt dat hij een moeilijke opdracht heeft. "Velen van ons zijn ouders. Wij zien het onpeilbare verdriet dat de dood van Sanda Dia heeft veroorzaakt bij zijn ouders. Maar we moeten het recht verdedigen. Dat is de enige bescherming tegen chaos, willekeur en wraak."

De advocaat wil het ook even hebben over de vraag of het hof van beroep de volledige zaak naar zich toe zal trekken. "Ik vertrouw op uw beslissing. Maar het voelt moreel en juridisch wat unfair aan als een tweede spreekkans voor een rechter zou geblokkeerd worden."

Herman waarschuwt voor "trial by media", het proces dat in de media wordt gevoerd. "Wij moeten ons daartegen verzetten en een streep in het zand trekken. Ik hoop dat u daar ook iets over zult zeggen in uw arrest."

Op de app TikTok circuleren namen, foto's en persoonlijke informatie van de 18 Reuzegommers die terechtstaan in het proces over de dood van Sanda Dia. De advocaat van de familie, Sven Mary, wil ook dat hun namen en gezichten bekendgemaakt worden. Volgens Walter Damen, advocaat van één van de Reuzegommers, gaat dat 'brandmerken' in tegen alle principes van een straf. Hoe beslissen redacties van klassieke media zoals kranten en journaals of ze iemand al dan niet herkenbaar in beeld brengen? 

Lees er hier meer over:

Het proces over Sanda Dia, de student die eind 2018 overleed na een doop van studentenclub Reuzegom, gaat z'n vierde dag in voor het hof van beroep van Antwerpen. Tijdens de eerste anderhalve dag kwamen het openbaar ministerie en de burgerlijke partijen aan het woord. 

Het openbaar ministerie vorderde 18 tot 50 maanden cel voor de 18 Reuzegommers die terechtstaan. De advocaten van de familie van Sanda Dia willen dat alle 18 als verantwoordelijk worden beschouwd voor zijn dood.

Nadien volgden de pleidooien van intussen al 7 Reuzegommers, onder wie de preses, bijgenaamd "Zaadje" en schachtentemmer "Janker", voor wie de zwaarste straffen (respectievelijk 40 en 50 maanden cel) zijn gevorderd. Zij kwamen ook zelf aan het woord en spraken allemaal hun spijt uit voor wat er gebeurd was tijdens de doop. "Sanda had zo niet moeten sterven, Sanda had er nog moeten zijn. Niemand had hier vandaag moeten zijn", klonk het bij de preses.

Herlees hier de liveblog van gisteren: