Cycloon Boris uitgeraasd: 22 dodelijke slachtoffers, Polen en Hongarije bezorgd om hoge waterpeil

Cycloon Boris, die de afgelopen week Centraal- en Oost-Europa in zijn greep hield, lijkt uitgeraasd. Hierbij sluiten we de liveblog voorlopig af, maar we blijven de situatie op de voet volgen. Bedankt, en nog een fijne nacht.

In de Poolse stad Wroclaw zijn hulpdiensten en vrijwilligers bezig met het verstevigen van de dijken uit vrees dat de Oder uit haar oevers zal treden. Ook in Hongarije staat alles op scherp, al wordt daar het meeste water pas op het einde van de week verwacht.

"Het is hier alle hens aan dek", zegt VRT NWS-journalist Stijn Vercruysse vanuit het Hongaarse Dunabogdani, een dorp dat op zo'n 40 kilometer boven Boedapest ligt. "Er is een kilometerslange muur van zandzakjes aangelegd om het water van de Donau tegen te houden."

"Waar de Donau via Oostenrijk Hongarije binnenkomt, heeft de waterstand intussen zijn piek bereikt. Die ligt 6 tot 7 meter boven het normale niveau, waardoor er op dit moment 5 keer zoveel water doorstroomt dan normaal. In Boedapest wordt de piek komende zaterdag verwacht."

In Polen is een zevende slachtoffer gevallen door cycloon Boris. Dat heeft politiechef Marek Boron aangekondigd tijdens een crisisvergadering op televisie. Het totale dodental in Centraal-Europa komt zo op 22 te staan. De Poolse premier Donald Tusk kondigde extra overheidssteun aan voor de getroffenen, waarmee het totale bedrag op 2 miljard zloty (470 miljoen euro) komt.

Na de hevige neerslag van de voorbije dagen mogen op het Oostenrijkse gedeelte van Donau voorlopig geen schepen meer varen. Dat maakt het ministerie voor Klimaatbescherming en Mobiliteit bekend.

Na de overstromingen van afgelopen weekend sloot het ministerie geleidelijk stukken van de rivier af. Vandaag werd uiteindelijk ook de scheepvaart in het gebied aan de grens met de Duitse staat Beieren geblokkeerd.

Wegens het verbod zitten momenteel ongeveer zeventig goederenschepen en zeventig passagiersschepen vast in Oostenrijk. De meeste passagiers konden al aan land gaan. Dinsdag werd ook een oplossing gevonden voor het Zwitserse riviercruiseschip Thurgau Prestige. De voorbije dagen moesten 102 passagiers aan boord blijven in Wenen vanwege de overstromingen. Nu kunnen ook zij het schip verlaten, klinkt het.

Er is een totaalverbod van kracht voor de Donau, omdat de hoge waterstanden na de langdurige regen slechts langzaam dalen. Door de stijgende temperaturen is nu smeltende sneeuw in de bergen te verwachten, zegt het ministerie. Daardoor is een nieuwe stijging te verwachten van het peil van de Donau. Hoelang het vaarverbod nog geldt, is volgens het ministerie niet te voorspellen.

In Polen zijn de lichamen van nog eens 2 slachtoffers teruggevonden die omgekomen zijn na overstromingen die veroorzaakt werden door cycloon Boris. Daarmee stijgt de dodentol in Polen tot 6 doden. 

Ook in Würmla, in de deelstaat Neder-Oostenrijk, is een vijfde dodelijk slachtoffer teruggevonden in een ondergelopen woning. Het gaat om een 81-jarige vrouw oud. De precieze oorzaak van het overlijden is nog niet duidelijk.

In totaal zijn 21 mensen omgekomen. In Oostenrijk zijn 5 mensen verrast door het wassende water: zondag kwam een brandweerman om het leven bij het leegpompen van een kelder en maandag werden 3 mannen dood teruggevonden. In Tsjechië zijn 3 doden gemeld. In Polen lieten 6 mensen het leven. Roemenië is met 7 doden het hardst getroffen.

Ook Italië maakt zich klaar voor storm Boris. Enkele dagen geleden veroorzaakte de cycloon al zware regenval in Noord-Italië en Lombardije. Van dinsdag tot en met donderdag worden zware windstoten en regen- en onweersbuien verwacht in de regio Emilia-Romagna, in het noordoosten van het land, en regio's als Marche aan de Adriatische Zee.

De weersvoorspellingen wijzen daar op 250 mm (250 liter per vierkante meter) neerslag op 3 dagen tijd. Daarom is in die regio's code oranje afgekondigd, al vrezen de autoriteiten later te moeten overschakelen op het hoogste alarmniveau. 

In Wroclaw in Polen zetten ze zich schrap voor een golf aan water die op komst is. De Oder-rivier dreigt er namelijk uit zijn oevers te treden. Er wonen meer dan 600.000 mensen in de stad.  "Het regent niet meer. Gisteren was het ook zonnig weer. Maar we bereiden ons voor op de grote hoeveelheden water die stroomopwaarts zijn gevallen", vertelt getuige Gosia Dowlaszewicz in De Ochtend (Radio 1). "De dijken worden verhoogd en versterkt met 1,5 meter aan zandzakjes. We hopen dat er veel water uitwijkt naar de bossen."   Dowlaszewicz heeft het ook over het hamstergedrag van de inwoners, vooral flesjeswater is gegeerd. "Mensen zijn bang dat ze vast komen te zitten en we mogen geen kraantjeswater meer drinken in de hoger gelegen gebieden."

In Tsjechië beginnen inwoners puin te ruimen nadat het water is weggetrokken. Deze mensen, in de stad Jesenik en het dorpje Zator, hebbben nog veel werk voor de boeg.

In Tsjechië loopt de dodentol door de overstromingen verder op. Daar zijn nu 3 doden geteld. 

Dammen zijn berekend op extreme waterstanden die zich een keer om de 100 of de 500 jaar voordoen. Maar door de klimaatverandering worden we geconfronteerd met neerslag die vroeger ongezien was. Daar moeten we onze infrastructuur aan aanpassen, zegt expert waterbeheer Inneke Vanderkelen (KU Leuven, KMI). 

In Oostenrijk is een vierde dodelijke slachtoffer geborgen. Dat meldt de openbare omroep ORF. Het gaat om een 40- tot 50-jarige man, die werd geborgen in het zwembad van de gemeente Kritzendorf.

Jens Franssen is voor VRT NWS in het dorp Judenau-Baumgarten, ten noorden van Wenen in Neder-Oostenrijk. Het dorp overstroomde eerder al, maar door nieuwe regenval verwacht de brandweer dat dat vanavond opnieuw het geval zal zijn.

"Het heeft de hele namiddag gestortregend", zegt Franssen. "De brandweer gaat ervan uit dat het dorp opnieuw zal overstromen, want al dat nieuwe water zal opnieuw een weg moeten zoeken."

De sirenes zijn al een paar keer afgegaan, want het dorp wordt ontruimd. "Ik sta nu nog op een brug, maar zo meteen moeten we hier weg want de brandweer gaat ervan uit dat ze binnen de 2 uur zal overstromen", zegt Franssen.

In Tsjechië wordt de stad Ostrava deels ontruimd, omdat er scheuren zijn ontstaan in een dam waar twee rivieren samenvloeien, de Oder en de Opava. Helikopters zijn ingezet om de scheuren te dichten met zandzakken. 

Het water stroomt de stad in, die 200.000 inwoners telt. Honderden mensen zijn geëvacueerd. Ook een industriegebied met onder andere chemische fabrieken is ondergelopen.

Ook in Polen is vandaag nog een stadje ontruimd. Het gaat om Nysa, een stadje met 40.000 inwoners in het zuiden van het land. Mensen moesten er halsoverkop weg nadat een nabijgelegen dijk was beschadigd.

Terwijl het waterpeil zakt in het zwaar getroffen grensgebied tussen Polen en Tsjechië, vrezen Slovakije en Hongarije de komende dagen voor overstromingen. Bijna 10 miljoen liter water stroomt per seconde door de Donau die kant op.

De Slovaakse hoofdstad Bratislava en de Hongaarse hoofdstad Boedapest vrezen dat de Donau buiten haar oevers zal treden.

Hongarije schakelt 12.000 militairen in om de overstroming zoveel mogelijk te beperken. 1 miljoen zandzakjes worden klaargemaakt. 

De extreme neerslag die tot de ernstigste overstromingen in jaren leidt in Centraal- en Oost-Europa is volgens een collectief van klimaatwetenschappers vermoedelijk verergerd door klimaatverandering.

Onderzoekers die samenwerken in het initiatief ClimaMeter schrijven in een eerste analyse dat nu tot zo'n 20 procent meer regen is gevallen dan tijdens enigszins vergelijkbare episodes in de tweede helft van de vorige eeuw.

In delen van Oostenrijk is in enkele dagen 2 tot 4 keer zoveel regen gevallen als normaal in september. Ook Polen, Roemenië en Tsjechië krijgen uitzonderlijk veel neerslag te verwerken.

Die overvloedige regenval is volgens de wetenschappers van ClimaMeter ontstaan door een "scherp contrast" tussen koude lucht uit het noordpoolgebied en warmer dan normale, vochtige lucht uit het gebied rond de Middellandse Zee en de Zwarte Zee. Ze wijzen een lagedrukgebied boven Oost-Europa aan als de drijvende kracht achter cycloon Boris.

De combinatie van omstandigheden die nu tot zo'n extreem weer leidt, is volgens de onderzoekers "uitzonderlijk" qua regenval. Het lagedrukgebied merken ze aan als "zeer ongebruikelijk".

Naast door mensen veroorzaakte klimaatverandering zien de wetenschappers ook een bijdrage van natuurlijke variaties in het klimaatsysteem. Die laatste schatten ze wel kleiner in.

Omdat soortgelijke omstandigheden zich zelden eerder hebben voorgedaan, is er wel onzekerheid over de gegevens, zeggen de opstellers van de analyse erbij.

In het algemeen leidt de opwarming van de aarde tot meer extreem weer, zoals hevige buien. De simpele verklaring hiervoor is dat warme lucht meer vocht kan vasthouden dan koudere lucht.

De Duitse bondskanselier Olaf Scholz heeft op X zijn medeleven en steun uitgesproken voor de landen in Centraal- en Oost-Europa die getroffen zijn door de watersnood.

"De beelden uit Oostenrijk, Tsjechië, Roemenië en Polen zijn dramatisch. We zijn diep bedroefd over de doden en vermisten. Onze buren in het oosten moeten weten: we staan klaar om te helpen!"

Scholz zegt nog dat ook Duitsland de toestand nauwlettend in de gaten houdt. "Ook in Duitsland stijgt het waterpeil en worden mensen, dieren en huizen bedreigd."

Poolse regering roept noodtoestand voor natuurramp uit

De Poolse regering roept in het zuidwesten van het land de noodtoestand uit voor een natuurramp. Het is de eerste keer in de Poolse geschiedenis dat dat gebeurt.

Het uitroepen van de noodtoestand moet het mogelijk maken om efficiënter op te treden en middelen in te zetten in de getroffen gebieden. De noodtoestand zal 30 dagen van kracht zijn.

Premier Donald Tusk heeft ook al 1 miljard zloty (234 miljoen euro) vrijgemaakt voor de plaatsen en mensen die getroffen zijn door de overstroming. Dat zei hij op een persconferentie.

Tusk zei ook in contact te staan met de regeringen van de andere getroffen landen. Samen zullen ze ook bij de Europese Unie vragen om middelen vrij te maken.  

In Roemenië blijft het hoogste alarmniveau voor overstromingen nog tot vanmiddag van kracht.

Door de zware neerslag en grote overstromingen zijn in het land minstens 6 mensen om het leven gekomen. De slachtoffers zijn voornamelijk oudere mensen, onder wie 2 vrouwen van 96 en 86 jaar.

Vooral de gebieden Galați, Vaslui en Iași in het oosten van het land zijn getroffen. Zowat 300 mensen moesten er in veiligheid worden gebracht, ongeveer 6.000 woningen zijn door het water getroffen. Vooral afgelegen dorpen zijn getroffen.

In Oostenrijk is het opnieuw erg hard aan het regenen, ziet Jens Franssen die voor VRT NWS in het rampgebied is. "De verwachting is dat het nog uren gaat regenen: er wordt 60 tot 100 liter per vierkante meter verwacht."

In dorpen waar het water een stukje is weggetrokken, laden mensen hun spullen in de auto uit vrees dat het ergste nog moet komen. "De autoriteiten waarschuwen inderdaad voor het risico op nieuwe dambreuken en raden aan dat wie kan het gebied verlaat", zegt Franssen. In het getroffen Neder-Oostenrijk zijn al meer dan 10 dambreuken vastgesteld.

Het openbare leven in de deelstaat ligt zo goed als stil. Meer dan 200 wegen zijn afgesloten, 1.800 gebouwen geëvacueerd en scholieren zijn thuis gebleven. Zo'n 3.500 huishoudens zitten zonder stroom. 

De Hongaarse premier Viktor Orban heeft zijn internationale afspraken uitgesteld wegens de overstromingen in zijn land. De Hongaarse hoofdstad Boedapest zet zich schrap voor wat de zwaarste overstromingen van de Donau in de laatste 10 jaar zouden kunnen worden.

In Polen bereidt ook Wroclaw, de op twee na grootste stad van het land, zich voor op overstromingen. Burgemeester Jacek Sutryk heeft een overstromingsalarm afgekondigd voor de stad aan de Oder.

"De dijken worden 24/24 in het oog gehouden en alle kanalen en afsluitingen van dijkovergangen worden gecontroleerd", zegt hij in een video op Facebook. "Waarschijnlijk  zal de waterstand woensdag het hoogste zijn in Wroclaw. De eerdere voorspellingen dat de stad niet zo zwaar getroffen zou worden, zijn bijgesteld.".

De overstromingen zullen naar verwachting evenwel niet zo groot zijn als die van de Oder in 1997. Toen kwam een derde van Wroclaw onder water te staan. Volgens de burgemeester is de infrastructuur intussen veel verbeterd. "Er zijn nieuwe dijken, retentiebekkens en polders."

In de Hongaarse hoofdstad Boedapest en in Bratislava, de hoofdstad van Slowakije, bereiden de autoriteiten zich voor op overstromingen. Beide steden liggen aan de Donau en het waterpeil van de langste rivier van Europa blijft stijgen.

In het westen van Slowakije werden al tientallen mensen geëvacueerd, niet omwille van het stijgende waterpeil van de Donau of de Morava, maar omdat een plaatselijke kleinere stroom veranderd was in een groot meer. 

Ook de Oostenrijkse hoofdstad Wenen ligt aan de Donau. In Oostenrijk is het niveau van de meeste rivieren vannacht wat gezakt, maar ook daar verwacht men vandaag nog meer hevige neerslag.

In Oostenrijk heeft het noodweer volgens de politiediensten nog 2 dodelijke slachtoffers geëist. Dat meldt de Oostenrijkse openbare omroep ORF (Österreichischer Rundfunk).

Ze werden aangetroffen in hun overstroomde huizen, in de buurt van Sankt Pölten en Korneuburg, beide in Neder-Oostenrijk. Heel Neder-Oostenrijk is uitgeroepen tot rampgebied. Vooral rond de rivier de Kamp, die uitmondt in de Donau, is de situatie kritiek.

De situatie in de grensregio tussen Polen en Tsjechië is kritiek. In Polen heeft cycloon Boris al minstens 5 mensenlevens geëist, het merendeel in de provincies Opole en Neder-Silezië waar ook een dam en een brug verwoest is. De Poolse regering zit nu samen om de noodsituatie te bespreken.

In Tsjechië viel tot nog toe 1 dodelijk slachtoffer, in Bruntal in het noordoosten van het land. In Ostrava, een stad tegen de Poolse grens met bijna 300.000 inwoners, werd een elektriciteitscentrale die de stad van warmte en warm water voorziet, stilgelegd. 

Door het stijgende waterpeil van de Morava staat het grootste deel van Litovel, een stad 230 km ten oosten van de hoofdstad Praag met bijna 10.000 inwoners, onder water. Scholen en ziekenhuizen zijn gesloten, zegt de burgemeester in een video op Facebook.

Ook in Tsjechië heeft cycloon Boris een dodelijk slachtoffer geëist. “Helaas is er één persoon verdronken in de rivier de Krasovka bij Bruntal (in het noordoosten van het land, red.)”, zegt politiechef Martin Vondrasek aan de lokale radio. Er zijn ook nog zeven mensen vermist.

In Oostenrijk is de situatie het ergst in deelstaat Neder-Oostenrijk. VRT NWS-collega Jens Franssen is ter plaatse, in het stadje Sankt Pölten. "Het goede nieuws: op de meeste plaatsen in Oostenrijk daalt het waterpeil", zegt hij in De Ochtend op Radio 1. "Maar de alarmfase blijft van kracht, want er wordt opnieuw (veel) regen verwacht vandaag, 60 tot 100 liter per vierkante meter."

Neder-Oostenrijk is een bergachtige regio en heeft in het verleden al vaker te maken gekregen met overstromingen, maar deze situatie is uitzonderlijk, vertellen de inwoners. "Zelfs de oudere mensen hier hebben dit nog nooit gezien. Het is hier - op een paar uur na - al sinds donderdag onophoudelijk aan het regenen." Vanmorgen was het even droog in Sankt Pölten, maar inmiddels vallen de eerste druppels alweer.

Gisteren was nog sprake van 1 dode in Polen, inmiddels spreken Poolse media over 4 dodelijke slachtoffers. Premier Donald Tusk heeft deze voormiddag een bijzondere regeringsvergadering bijeengeroepen. Mogelijk zal de noodtoestand worden afgekondigd. 

In bijna heel Tsjechië geldt code rood voor overstromingen. Vooral in het grensgebied met Polen is de toestand kritiek. Correspondent Chiem Balduk is in de regio en stelt vast dat de wegen er zo goed als allemaal ontoegankelijk zijn geworden.

"Het is echt zoeken naar begaanbare wegen", vertelt hij in De Ochtend op Radio 1. "Het lastige is dat er steeds eilandjes worden gecreëerd doordat opnieuw een weg overstroomt of een brug wordt weggeslagen. Daardoor kom je steeds weer ergens anders vast te zitten."

Vandaag staat Balduk aan de Poolse kant van de grens, gisteren was hij nog in Jeseník in Tsjechië. "Die stad is nu volledig afgesneden van de rest van het land. De stad is op dit moment enkel via de lucht bereikbaar. De burgemeester spreekt over apocalyptische toestanden. Huizen zijn verwoest, auto's drijven in het rond."

De meeste delen van Tsjechië zijn getroffen door wateroverlast. De autoriteiten hebben op ongeveer 100 locaties in het land de hoogste overstromingswaarschuwingen afgekondigd. De situatie is het ernstigst in twee noordoostelijke regio's, waaronder de Jeseníky-bergen nabij de Poolse grens.

"Onze prioriteit is het redden van levens", zei premier Petr Fiala gisteren op de Tsjechische televisie. De regering zal vanavond bijeenkomen om de schade te evalueren. De premier waarschuwde dat "het ergste nog niet achter de rug is." Afgelopen nacht is het in de meeste getroffen gebieden gestopt met regenen, maar er wordt vandaag opnieuw neerslag verwacht.

In totaal werden al meer dan 12.000 mensen geëvacueerd voor het noodweer in Tsjechië, onder meer in Opava, Krnov, Ostrava, Jeseník, Frýdlantsk (waar de noodtoestand is afgekondigd). 

Volgens de burgemeester van Opava (waar aan 10.000 mensen is gevraagd om hoger gelegen gebied op te zoeken) is de situatie erger dan tijdens de verwoestende overstromingen van 1997, in Tsjechië ook wel bekend als de "overstroming van de eeuw".

Cycloon Boris raast over Centraal-Europa, en dat leidde al op verschillende plaatsen tot dodelijke slachtoffers en schade. Roemenië is momenteel het zwaarst getroffen: er zijn al zeker 5 mensen om het leven gekomen bij overstromingen. Ook in Polen en Oostenrijk vielen dodelijke slachtoffers. In beide landen zijn ook dammen gebroken onder de druk van de kolkende rivieren. We maken een stand van zaken in deze liveblog.

Meer in onze liveblog van afgelopen weekend: