Wie naar de beelden van de topontmoeting tussen Trump, Poetin en Xi kijkt, kan niet anders dan vaststellen dat het er wel heel vriendschappelijk aan toeging. Een knuffel hier, vriendelijke woordjes en loftuitingen daar. Zijn de 3 wereldleiders echt "goede vrienden" of zelfs "beste vrienden", zoals ze beweren? Spoiler: niet bepaald.
Neen, Trump, Poetin en Xi zijn niet elkaars "beste vrienden": wat schuilt er achter de knuffels en vriendelijke woorden?
De Amerikaanse president Donald Trump die lachend op zijn Russische collega Vladimir Poetin afstapt en hem "mijn vriend" noemt en het over een "jarenlange fantastische relatie" heeft. De Chinese president Xi Jinping die Trump persoonlijk opwacht op de luchthaven en hem voor zijn normen vrij innig omhelst. Trump die stelt dat hij en Xi een "uitstekende persoonlijke band" hebben opgebouwd en hem "mijn vriend" noemt. Het lijkt wel of de 3 wereldleiders echt beste maatjes zijn.
Niets is minder waar. Achter al die amicaliteit en vleierij zit namelijk een complexe realiteit van economische en strategische belangen die weinig met persoonlijke vriendschappen te maken heeft. Al dat gevlei heeft dus een groter, specifieker doel. Of toch voornamelijk bij twee van de drie.
Misschien dat Trump nog het meest gelooft dat de anderen zijn vrienden zijn. Of wil geloven. Van Trump weten we dat hij bewondering heeft voor Xi en Poetin, omdat het leiders zijn die zichzelf in een sterke positie hebben kunnen manoeuvreren, geeft oud-VRT NWS-journalist en Ruslandkenner Jan Balliauw aan. "Hij bewondert de anderen voor wat ze verwezenlijkt hebben. We weten dat hij zich meer op zijn gemak voelt bij autoritaire leiders. Het is zijn ideaalbeeld. Hij kijkt naar hen op."
Tegelijkertijd wijst Balliauw erop dat Trump een man met 2 gezichten is. "Hij zegt vaak dat iemand een goede vriend is. Dat was in zijn eerste termijn ook zo met de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un. Dat is zijn manier van handelen. Maar daar is nooit iets uit gekomen. Ik denk niet dat Trump echt goede vrienden heeft, omdat men weet dat hij elk moment van gedacht kan veranderen."
Niet wederzijds
Trump mag Xi dan wel bewonderen en Xi mag Trump dan wel met grotere egards ontvangen dan Poetin, de knuffel op de luchthaven wil niet zeggen dat de Chinese leider zijn Amerikaanse collega in dezelfde mate bewondert, zegt Dorien Emmers, professor Chinese studies en economie (KU Leuven). "Dit was heel veel schone schijn. Trump heeft wel respect voor Xi, maar Xi ziet Trump toch meer als een blaaskaak, als een opgeblazen ego, als iemand die heel onvoorspelbare dingen kan doen. Een diepe vriendschap is dit dus zeker niet."
"Xi is heel berekend", merkt Balliauw op. "Hij heeft het minst zin in dit soort gedoe en je ziet dat het hem veel moeilijker afgaat. Hij is daar veel stijver in. Maar hij weet ook dat de verhouding tussen China en de VS een van de belangrijkste voor China is. De verdere ontwikkeling van China wordt vooral bepaald door de VS. China wil op korte termijn ook geen confrontatie met de VS. Dus Xi moet meespelen in dit spel, want hij beseft dat de beeldvorming ook een grote rol speelt."
"China ziet de VS als de nummer 1 in de wereld en wil daar betere banden mee", beaamt Emmers. "China probeert daarom aan te tonen dat het respect heeft voor de VS. En ze beseffen dat er nu een Amerikaans president is die gevoelig is voor egostreling."
Poetin heeft minder moeite met al dat gevlei. Balliauw verwijst naar zijn KGB-verleden. "Hij is heel goed in het bespelen van mensen, maar kan andere leiders ook charmeren. Dat doet hij continu met Trump, zonder ook maar iets toe te geven." Op die manier hoopt Poetin Trump nog meer aan zijn kant te krijgen, met het oog op de verdere ontwikkelingen in Oekraïne.
Een ongelijke relatie
Het was vandaag wat minder te zien, maar ook Xi en Poetin noemen elkaar geregeld "goede vrienden", zo bleek al tijdens vorige topontmoetingen tussen de 2 leiders. Xi noemde Poetin bijvoorbeeld "mijn oudste vriend", Poetin noemde Xi zelfs "mijn beste vriend". Xi en Poetin hebben elkaar de voorbije jaren ook al tientallen keren ontmoet, wat met Trump niet het geval is. Is hier dan wel sprake van een (h)echte vriendschap?
Het minste wat je kan zeggen is dat ze door al die ontmoetingen geen vreemden meer voor elkaar zijn, maar Balliauw en Emmers wijzen erop dat het hier allesbehalve om een evenwichtige relatie gaat. "Poetin heeft Xi nodig, maar Xi heeft Poetin niet nodig. China beschouwt Rusland als een soort vazalstaat", zegt Balliauw.
Rusland is inderdaad een belangrijke afzetmarkt voor China geworden en Rusland levert olie en gas aan China, maar Balliauw wijst erop dat China vooral uitgaat van het Chinese belang, ook in de relatie met Rusland. "Alles wat China goed uitkomt, doet het. Wat China niet goed uitkomt, doet het niet." Zo heeft China de annexatie van de Krim nooit erkend, geeft hij als voorbeeld.
"China probeert met zoveel mogelijk landen partnerschappen uit te bouwen", legt Emmers uit. "Ze hebben wel een soort ranking en Rusland is daarbij zeker een van de betere vrienden. Maar ze zijn het niet over alles eens en het is absoluut geen gelijke relatie."
Voor of tegen het nationaal belang?
"Xi zal zich nooit laten leiden door gevoelens", benadrukt Emmers nog. "China denkt alleen maar aan wat het beste is voor het eigen systeem. Ze zullen niets doen wat tegen de belangen van China ingaat. Op impulsiviteit moet je bij Xi en China niet rekenen. Alles is gepland."
En daar ligt wellicht het grootste contrast in deze 'driehoeksverhouding', om het zo te noemen. Xi en Poetin spelen een goed doordacht spel van gevlei en vriendschappelijke woorden, allemaal met het nationaal belang in het achterhoofd.
Bij Trump komt het gevlei meer voort vanuit zijn hang naar autoritaire leiders, merkt Balliauw op, en niet zozeer vanuit het nationaal belang. "Integendeel, bij zijn entourage leeft net de angst dat hij gewoon dingen weggeeft die nergens op slaan, zoals die dieseldeal met Rusland. Dat was een enorm cadeau voor Rusland, maar het gaat in tegen de strategische belangen van de Verenigde Staten."