Europa slaagt er niet in om PFAS, of 'forever chemicals', voldoende te reguleren. Dat vindt de Europese Rekenkamer, die het Europees beleid controleert. Vele honderden stoffen zijn op de markt zonder dat de gevolgen voor de gezondheid bekend zijn, beperkingen worden met jaren vertraging doorgevoerd en normen voor drinkwater en voeding zijn verouderd. De EU moet sneller en daadkrachtiger optreden, klinkt het.
"Een tikkende tijdbom": waarom 'forever chemicals' in Europa te traag worden aangepakt
Samenvatting:
De Europese Rekenkamer oordeelt vandaag dat de EU er niet in slaagt om PFAS, ook 'forever chemicals' genoemd, voldoende te reguleren.
Stoffen onder 1 ton per jaar of in kunststoffen hoeven niet geregistreerd te worden. Veel PFAS komen op de markt zonder beoordeling van de gezondheidsrisico's.
Beperkingen volgen gemiddeld pas na 5 jaar. Producenten brengen intussen nieuwe stoffen op de markt waarvan de gevolgen onbekend zijn.
De drinkwaternormen zijn gebaseerd op bijna 10 jaar oud onderzoek. De Europese Commissie past de regels volgens de Rekenkamer te traag aan.
De normen voor voeding zijn een compromis tussen volksgezondheid en het op de markt houden van voedsel.
Laat ons van de vele duizenden PFAS-soorten er eens eentje uitkiezen: perfluamine. Die stof wordt gebruikt als warmtegeleider of oplosmiddel in de industrie, en als koel- en isolatiemateriaal in elektronica. In 2013 stak die de neus aan het venster.
Wil je een nieuwe stof verkopen op de Europese markt, dan moet die eerst geregistreerd worden. Dat gebeurde voor perfluamine dan ook in 2013. Maar pas in 2025, na jaren van uitstel en ontoereikende info van de fabrikant, kon de EU een analyse afronden van de mogelijke gezondheidsgevolgen. 2 van de 3 fabrikanten en importeurs die de stof 12 jaar eerder hadden aangemeld, werkten er ondertussen al niet meer mee.
Al die tijd kon de stof in Europa verhandeld worden zonder dat bekend was hoe giftig ze is, en zonder dat er dus beperkingen opgelegd konden worden.
Wat zijn ?
PFAS zijn duizenden verschillende chemische stoffen van dezelfde familie die niet afgebroken worden in de natuur en zich opstapelen in het menselijk lichaam. Verschillende PFAS vormen een bewezen risico voor de gezondheid. Ze kunnen bijvoorbeeld het en de voortplanting aantasten, en zijn mogelijk kankerverwekkend. PFAS staan volop in de belangstelling sinds het 3M-schandaal in 2021 losbarstte.
Dat sprekende voorbeeld staat te lezen in het rapport dat de vandaag publiceert over de PFAS-regelgeving in de EU.
En het oordeel is streng: Europa slaagt er niet in om het PFAS-probleem aan te pakken.
Kookgerei
Dat komt doordat de Europese wetgeving niet goed is aangepast aan de snelheid waarmee er telkens weer nieuwe PFAS op de markt komen..
Er bestaan meer dan 4.000 soorten PFAS, maar daarvan zijn er slechts 119 geregistreerd onder , het Europese kader dat chemicaliën reguleert. Registreren hoeft immers niet als het gaat over minder dan 1 ton per jaar, of als de stof in kunststoffen verwerkt is.
Duizenden PFAS, waaronder PTFE dat als antiaanbaklaag wordt gebruikt in kookgerei, komen daardoor op de markt zonder dat er zelfs maar een beoordeling kan gebeuren van mogelijke gezondheidsrisico's.
Normaal moet elk product op de Europese markt zo'n beoordeling krijgen. Maar "in de praktijk gaat het EU-beginsel 'zonder gegevens geen handel' nauwelijks op voor PFAS", merkt de Rekenkamer op.
Meer zelfs: wordt er wel zo'n beoordeling uitgevoerd, en blijkt daaruit dat er beperkingen aangewezen zijn, dan duurt het gemiddeld 5 jaar voor het zover komt. Producenten kunnen in de tussentijd een nieuwe stof op de markt brengen waarvan de gezondheidsgevolgen opnieuw onbekend zijn - een fenomeen dat de naam regrettable substitution kreeg, of "betreurenswaardige vervanging".
Bovendien zijn de huidige Europese drinkwaternormen gebaseerd op onderzoek dat bijna 10 jaar oud is. Er is recentere informatie beschikbaar, maar de treuzelt om de regels aan te passen.
7 gram ansjovis
Door die administratieve stroop lopen de PFAS-normen in Europa achter op de feiten.
Die normen voor PFAS in drinkwater en voeding zijn overigens "een compromis tussen de bescherming van de volksgezondheid en het op de markt houden van levensmiddelen", merkt de Rekenkamer op. Niemand wil immers dat pakweg eieren uit de winkel verdwijnen. Maar daardoor garanderen de normen dus niet altijd dat het veilig is om bepaalde voedingsmiddelen te eten.
Zo zou 7 gram ansjovis in sommige gevallen al kunnen volstaan om de wekelijkse PFAS-maximumdosis binnen te krijgen die het Europese Agentschap voor Voedselveiligheid aanvaardbaar acht. Voor wilde zalm zou 39 gram al volstaan, voor eieren 181 gram en voor rundvlees 237 gram, zeg maar een stevige biefstuk.
Europa moet veel sneller reageren en de regelgevende procedures versnellen
Annemie Turtelboom van de Europese Rekenkamer
Al is dat wel een worstcasescenario dat in de praktijk niet vaak voorkomt. Het gaat enkel op voor mensen die maanden- of jarenlang voedsel eten dat de maximumconcentratie bevat.
"De meesten eten niet elke dag ansjovis of wilde zalm", merkt Greet Schoeters (Universiteit Antwerpen, niet betrokken bij het rapport) op. "De gezondheidsgevolgen zullen dus wel meevallen. Het is wel belangrijk dat men de regelgeving aanscherpt zodat de PFAS-concentraties in onze voeding op termijn dalen."
Sneller reageren
Er is dus werk aan de winkel. "Een tikkende tijdbom", zo noemt de Rekenkamer het Europese PFAS-beleid. De EU moet sneller en daadkrachtiger optreden.
"Europa moet veel sneller reageren en de regelgevende procedures versnellen", licht Annemie Turtelboom van de Europese Rekenkamer toe. "En het zal met de lidstaten een doeltreffend controlesysteem op poten moeten stellen."
"Verder moeten de grenswaarden voor PFAS in levensmiddelen herzien worden om rekening te houden met de recente wetenschappelijke inzichten. Daar is een veel te lange periode over gegaan."
Al wachten niet alle lidstaten daarop. 2 landen hebben al strengere PFAS-normen voor voedsel dan de EU voorschrijft. 1/3 heeft strengere normen voor drinkwater. België niet, dat volgt de Europese norm voor drinkwater en voor voedsel.