In Arnhem is het vermoedelijk oudste sinterklaasgedicht van Nederland bij toeval ontdekt in een archief. Het gaat om een tekst die rond 1640 door een edelman is neergepend.
"Sancte Niclaes onverwacht, quam hijr rijden oock toe nacht": oudste sinterklaasgedicht van Nederland uit 1640 per toeval ontdekt in Arnhem
Het gedicht werd toevallig ontdekt in het Gelders Archief in Arnhem door Johan Oosterman, hoogleraar Oude Nederlandse Letterkunde aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij was eigenlijk op zoek naar oude vriendenboekjes van adellijke vrouwen.
De auteur van het gedicht is vermoedelijk de Overijsselse edelman Steven Gerhard van Rhemen. Het werd teruggevonden in een meer dan 400 jaar oud handschrift met brieven, gedichten en andere persoonlijke teksten van Van Rhemen.
Wat is een sinterklaasgedicht?
Het sinterklaasgedicht is een rijmende tekst die aan een sinterklaascadeau wordt gevoegd. De gever schrijft het gedicht zogezegd in naam van Sinterklaas.
Het gedicht beschrijft meestal grappige gebeurtenissen, gewoontes of karaktertrekken van de ontvanger.
In Nederland is een persoonlijk sinterklaasgedicht op pakjesavond in veel families een vaste traditie.
Ook volwassenen schrijven vaak sinterklaasgedichten voor elkaar, bijvoorbeeld op het werk, onder vrienden of binnen studentenverenigingen en sportclubs.
Oosterman weet niet precies wanneer Steven van Rhemen het gedicht schreef, maar hij vermoedt rond 1640.
Daarmee zou het ouder zijn dan een tekst uit 1647 van Johan van Someren uit Nijmegen, die tot nu toe als het oudste Nederlandse sinterklaasgedicht werd beschouwd.
Gelijkenissen met hedendaagse gedichten
Volgens Oosterman vertoont het gedicht opvallend veel gelijkenissen met de sinterklaasgedichten van vandaag. Zo worstelde Van Rhemen al met dezelfde uitdagingen als hedendaagse dichters: de juiste rijmwoorden vinden en bepalen hoe scherp een grap mag zijn.
"Iedereen weet dat je een beetje zit te worstelen (met een gedicht, red.)," zegt Oosterman aan de Omroep Gelderland. "Zijn die rijmwoorden goed? Is die grap niet iets te scherp?"
Ook over de kwaliteit van het rijm is de hoogleraar nuchter. "Het is af en toe een beetje knullig", zegt hij. Als voorbeeld wijst hij op een reeks opeenvolgende rijmwoorden als nacht, bedacht, gebracht en macht. "Dat zijn heel stereotiepe rijmwoorden. Dat mag hier ook."
Oudste sinterklaasgedicht van rond 1640 ontdekt
Opmerkelijk is dat het gedicht in 2 versies werd overgeleverd. De tweede versie bevat een andere afsluiting. Het originele handschrift is te bekijken in de studieruimte van het Gelders Archief.
Het sinterklaasgedicht uit circa 1640
Sancte Niclaes onverwacht
Quam hijr rijden oock toe nacht
Hij heefft u all mee bedacht
Heefft u watt in u schoe gebracht
’t is een gifft van schapevacht
Dath bidd ick houwtse onveracht
Voert daeroover geene klacht
Hij seit u door pen en schacht
Hij hadt nu niet meerder macht
Neempt voor lief deese gifft mijn heer
Opt ander jaer wat mijn of meer
Ist dan geen meer so is het min
So het dan Claes valt in sijn sin
De tweede afsluiting
Of kost ghij hem so be leesen
Dat hij u versach nae deesen
Met een dilck’ oft smucke deern’
Die ghij hadt van herten geern?
Bron: Gelders Archief, familiearchief Van Rhemen, inventarisnummer 129A