Naar hoofdinhoud

Superhelden en deepfake-video's: Spaanse partijen halen alles uit de kast in aanloop naar parlementsverkiezingen

Artikel luisteren
9min
Meer info

De Spaanse verkiezingscampagne is officieel gestart. Over 2 weken trekken de Spanjaarden naar de stembus voor de belangrijkste verkiezingen in jaren. De linkse premier Pedro Sánchez vervroegde 6 weken geleden de parlementsverkiezingen in de hoop het protest rond de woningcrisis electoraal te verzilveren. In een enorm gepolariseerd land voeren links en rechts een bitse strijd, waarbij beide kampen volop experimenteren met nieuwe, ongeziene campagneformats.

Het gaat hard, ruig en emotioneel, al 6 weken draait de Spaanse pre-campagne op volle toeren. Campagnestrategen halen digitale formats uit de kast om Gen Z te bereiken, AI speelt mee, kopstukken laten zich interviewen door entertainers en influencers. De campagne zit vol symboliek, Pedro Sánchez (PSOE) heeft zijn echtgenote Begoña Gómez op het podium gehesen en krijgt de volle steun van de Braziliaanse president Lula, die onlangs verrassend herverkozen werd.

Lulas digitale goeroe, André Janones, speelde een sleutelrol in dat succes. Via een netwerk van duizenden online activisten zette de jonge politicus sociale media, memes en WhatsApp-campagnes in om de digitale dominantie van Flávio Bolsonaro te doorbreken en twijfelende kiezers te bereiken. Lula en Janones waren gisteren nog te gast bij Pedro Sánchez.

Uitgerekend Sánchez' conservatieve rivaal Alberto Núñez Feijóo (Partido Popular) pakt uit met een animevideo waarin hij als superheld de strijd aangaat met de kwaadaardige Pedro Sánchez. Opvallend genoeg blijkt het filmpje bijna een exacte kopie van een campagnevideo die eerder door Lula werd gebruikt.

Feijóo trapte zijn klassieke campagne af aan de zijde van een PP-burgemeester die bekendstaat om zijn harde standpunten over migratie. Kort voordien nog een belangrijk woondecreet door het parlement geloodst.

BEKIJK

Maricármen of Ceuta?

De aanleiding voor de vervroegde verkiezingen ligt bij de wooncrisis. Eind september werd de 87-jarige Maricármen in Madrid uit het appartement gezet waar ze al meer dan 70 jaar woonde. Ze kon de verhoogde huur niet betalen nadat een investeringsfonds het pand had opgekocht. Beelden van een zieke, hoogbejaarde vrouw die op een brancard haar thuis moest verlaten, veroorzaakten een golf van protest.

In heel Spanje kwamen massa's mensen op straat, een tentenkamp in het hart van Madrid inspireerde activisten in tientallen andere steden. Een sluimerende frustratie over stijgende woonkosten en verontwaardiging over vastgoedspeculatie als verdienmodel brak los. Sánchez rook een politieke kans en vervroegde de verkiezingen, in de hoop dat die sociale verontwaardiging veel linkse stemmen zal opleveren. Dat is een gevaarlijke gok, want de meeste peilingen voorspellen een absolute meerderheid voor het rechtse kamp.

Vóór de wooncrisis alle aandacht opeiste, domineerde migratie de Spaanse politiek. Zo'n 80.000 migranten, of meer zelfs, staken eind juli illegaal de grens over vanuit Marokko naar de Spaanse enclave Ceuta. Voor het uiterst rechtse Vox was die migratiecrisis een godsgeschenk. Volgens de meeste peilingen kan die partij haar zetels in het parlement zelfs verdubbelen. De Partido Popular voelt die druk en blijft opschuiven naar rechts in haar migratiediscours.

Vox en de Partido Popular spreken al maanden van een "invasie". De crisis in Ceuta legde bovendien spanningen bloot binnen de regering-Sánchez. Voor de zomer kreeg een omstreden regularisatie van een half miljoen mensen zonder papieren bakken kritiek in binnen- én buitenland.

Migranten die vaak al werkten, maar illegaal, kregen de kans om een verblijfsvergunning te krijgen gedurende 1 jaar, met mogelijke verlenging. Rechts Spanje sloeg alarm over een gevaarlijk "aanzuigeffect" met gevolgen voor de hele Schengenzone. De regering-Sánchez verdedigde de maatregel als een kwestie van menselijkheid, sociale rechtvaardigheid en economisch realisme.

Economische boom

Want de Spaanse economie boomt en in verschillende sectoren is er grote nood aan arbeidskrachten. Dus wil de regering-Sánchez migranten inschakelen, die ook bijdragen tot de staatskas. Spanje behoort al jaren tot de sterkst groeiende economieën van Europa, de werkloosheid is gedaald, de overheidsschuld teruggedrongen.

Door forse investeringen in hernieuwbare energie blijven de energieprijzen beter onder controle dan in andere Europese landen. Maar die macro-economische successen leveren Sánchez geen bonus op. De inflatie doet pijn en de Spanjaarden voelen de economische vooruitgang niet in hun portemonnee.

Voor de rechtse oppositie is het hoog tijd voor verandering, ze spreekt zelfs van een "nationale wederopbouw". Het anti-sanchisme is de sterkste lijm binnen het rechtse kamp. De Partido Popular heeft nooit verteerd dat ze in 2023 weliswaar de grootste partij werd, maar toch niet kon regeren. Sánchez slaagde er wél in een minderheidsregering te vormen met radicaal-links en gedoogsteun van regionale nationalistische partijen, maar regeren werd aartsmoeilijk.

Sindsdien is het politieke klimaat alleen maar grimmiger geworden. Corruptieschandalen binnen de PSOE, beschuldigingen rond Sánchez' entourage en onderzoeken naar zijn broer en echtgenote hebben hem vooralsnog niet ten val gebracht, maar geven rechts wel volop politieke munitie.

"Liefde versus haat"

Net als Braziliaanse comeback-kampioen Lula hoopt Sánchez dat ook hij een schijnbaar verloren verkiezingsstrijd nog kan winnen. Door zijn echtgenote nadrukkelijk te betrekken bij de campagne, probeert Sánchez haar onschuld kracht bij te zetten en vrouwelijke kiezers aan zich te binden. Met kussen voor de camera zet Sánchez in op een "campagne van liefde" vol positieve energie, als contrast met wat hij de haatcampagne van rechts noemt. 

De kus die viraal gaat. Pedro Sánchez en zijn echtgenote Begoña Gómez op campagne.

Door het succes van Vox blijft de PP opschuiven naar rechts. Er is een opbod aan beledigingen, aanvallen en ontmenselijking van de premier. Grenzen blijven opschuiven, zo lanceerde de PP onlangs deepfake AI-video's van Begoña Gómez en oud-premier José Luis Rodríguez Zapatero die zogenaamd bekentenissen afleggen over corruptie en daar zelfs trots op lijken.

Volgens de PP ging het om satire, om de hypocrisie van hun tegenstanders bloot te leggen. Enkele dagen geleden doken op de nationale stakingsdag opnieuw zulke beelden op, waarin vakbondsmilitanten zich op luxueuze schotels met zeevruchten storten.

Maar die agressiviteit kan zich ook tégen de Partido Popular keren. Want een groot deel van hun kiezers is niet zo radicaal en is bang voor een coalitie met Vox. Intussen weet iedereen dat de PP daar niet voor terugdeinst, ze regeren al samen in verschillende regio's en komen in sommige provincies met een gezamenlijke lijst op voor de Senaat. 

Het schrikbeeld dat het uiterst rechtse Vox mee aan de macht zou komen, kon in 2023 een overwinning van rechts afwenden. Pedro Sánchez wil dat succes herhalen en voelt zich gesterkt door de verkiezingsuitslagen in Brazilië en de VS.  Hij waarschuwt voor wie hij de bondgenoten noemt van Donald Trump en de Argentijnse president Javier Milei. Die laatste noemde hem onlangs nog een "smerige dictator" tijdens een bezoek aan de PP in Madrid.

Tegen de stroom in

Op het Europese toneel heeft Sánchez bij velen respect afgedwongen met zijn kritische houding tegenover Trump en Israël, zijn erkenning van Palestina en zijn nadruk op het internationaal recht. Ook zijn verzet tegen de NAVO-norm van 5 procent van het bbp voor defensie-uitgaven en zijn weigering om Amerikaanse basissen in Spanje ter beschikking te stellen voor het offensief tegen Iran passen in die lijn.

Dat internationale imago zal hem binnen Spanje echter weinig extra stemmen opleveren. Integendeel, de oppositie vindt dat hij de banden met de Verenigde Staten en Israël nodeloos onder druk zet en daarmee onverantwoorde risico's neemt.

Als de PP en Vox samen een absolute meerderheid halen is het game over voor Sánchez. Maar misschien zitten de peilingen ernaast, net als bij de vorige verkiezingen in 2023. Veel zal ook afhangen van de opkomst op '29-N' en van welk kamp het meest 'strategische stemmen' zal kunnen binnenhalen van kiezers die normaal thuisblijven. De strijd is nog niet gestreden, over minder dan twee weken krijgt de Spaanse kiezer het laatste woord.

Meer weten over

Meest gelezen

  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

Wat doet ketamine met een mens? VRT NWS Pano volgt het spoor van een drug die België binnenkomt én verlaat.

Lees ook

  • general.player.loading"
  • general.player.loading"
  • general.player.loading"
  • general.player.loading"
  • general.player.loading"