Europa mag bij de volgende onderhandelingsronde over Oekraïne aanwezig zijn, bevestigen de VS en Oekraïne na overleg met Rusland. Moskou laat weten dat dat nog niet zeker is. Op welke manier kan Europa mee onderhandelen? En wie zal Europa aanduiden om de gesprekken te voeren? Enkele vragen en antwoorden.
Wie duidt Europa aan om deel te nemen aan gesprekken tussen Rusland en Oekraïne?
Jakob Van Elsen
Gepubliceerd:
Waarom is het zo moeilijk om een onderhandelaar aan te duiden?
De EU discussieert al lang over een toponderhandelaar namens de EU, maar tot op heden werd nog niemand aangeduid. Vandaag staat de kwestie opnieuw op de agenda van de Europese leiders, die samenkomen in Dublin. Volgens Rob Heirbaut, EU-correspondent van de VRT, is het nog onduidelijk of er vandaag een naam uit de bus komt.
"De discussie vindt vandaag plaats, maar ik denk niet dat het vandaag beslecht wordt", zegt hij in De Ochtend op Radio 1. Er zijn namelijk grote meningsverschillen tussen de Europese landen over wie ze willen aanduiden als toponderhandelaar.
Vandaag worden een aantal mensen opnieuw vaak genoemd. "Je ziet al een aantal figuren opstaan", zegt Heirbaut. "Enerzijds heb je António Costa (de voorzitter van de , red.), die de EU op internationaal vlak vertegenwoordigt. Maar de rol van Costa gaat niet over militaire kwesties."
"Anderzijds heb je ook de grote militaire landen, Frankrijk, Duitsland en Italië, en het Verenigd Koninkrijk, dat niet tot de EU behoort. Zij waren deze week ook aanwezig in Abu Dhabi voor gesprekken. Die landen willen een plek aan de onderhandelingstafel." Dat kan de zaken volgens Heirbaut bemoeilijken.
Ook de laten hun stem horen in de gesprekken. De Estse premier heeft vandaag nog zijn voorkeur uitgesproken voor António Costa en EU-buitenlandchef Kaja Kallas. Volgens Marijn Trio, Ruslandkenner en VRT-journalist, is Kallas een logische keuze voor hen.
Kallas staat bekend om haar forse houding tegenover Rusland. "De Baltische staten willen een sterke stem tegenover Rusland en zijn erg op hun hoede voor Russische agressie", zegt hij. "Daardoor voelen die landen zich door haar vertegenwoordigd."
Volgens Trio is het minder waarschijnlijk dat zij voor Europa zal onderhandelen. Kallas staat niet op een goed blaadje bij Moskou. In het verleden sprak Rusland zich al uit tegen haar als onderhandelaar.
Tot slot wordt ook de Finse premier Alexander Stubb vaak genoemd als kandidaat. Volgens Trio zou hij ook nog een optie kunnen zijn. "Finland heeft op zich niet veel macht, maar Stubb heeft wel goede banden met Donald Trump. Daarnaast heeft hij ook het respect van Rusland."
Stubb had onlangs nog contact met Poetin. Samen met de Noorse premier Støre belde hij in oktober met de Russische president Poetin om over Oekraïne te spreken.
De Benelux-landen hebben alvast een voorkeur voor Costa als onderhandelaar. Dat zegt de premier van Luxemburg, die vandaag ook de Belgische premier De Wever en de Nederlandse minister-president Rob Jetten vertegenwoordigt op de EU-top.
Kan de Europese vertegenwoordiging er ook anders uitzien?
Een delegatie van meerdere personen is eveneens een optie, meent Heirbaut. "Het is nog niet duidelijk of de Europese leiders wel 1 persoon zullen aanduiden", zegt Heirbaut. "Ze zouden ook kunnen kiezen voor een andere formule, namelijk een team van onderhandelaars."
Ook Trio ziet vertegenwoordigers van een groep landen als een mogelijkheid, zoals een 'coalition of the willing'. "Mogelijk zouden de landen met de meeste macht, zoals Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, een delegatie kunnen samenstellen", zegt hij.
Een groep vertegenwoordigers zou dus als compromis kunnen dienen, als de Europese landen het niet eens raken over 1 persoon.
Welke impact zal de beslissing van Europa hebben op de onderhandelingen?
Zelfs als de EU vandaag of binnenkort beslist wie ze naar de onderhandelingen stuurt, blijft het onduidelijk hoe de onderhandelingen verder zullen verlopen en hoe Europa kan bijdragen.
Volgens Heirbaut is er nog steeds argwaan tegenover de Russen. Het is de vraag of Rusland Europa echt aan de onderhandelingstafel wil. "Het Kremlin gaf tot nu toe vooral kritiek op Europa en zegt dat Europa de oorlog wil verlengen." Volgens Poetin leidt de Europese steun aan Oekraïne ertoe dat de oorlog blijft aanslepen.
Bovendien is het de vraag waarover precies onderhandeld zal worden. "Moskou vraagt om te spreken over een nieuwe Europese veiligheidsstructuur", zegt Heirbaut, "maar dat is iets wat Europese landen helemaal niet willen."
Volgens Trio is het een groot probleem dat Rusland vandaag opnieuw wil praten over die veiligheidsstructuur. "We kennen de exacte eisen van Rusland vandaag niet", zegt hij. "We weten wel dat Rusland in 2021, net voor de invasie van Oekraïne, allerlei vereisten heeft voorgesteld."
"Toen vroeg Rusland om de NAVO-uitbreiding sinds 1999 terug te draaien." Oost-Europese landen zoals Polen of de Baltische staten zouden dan geen deel meer uitmaken van de alliantie. "Daarnaast wilde Rusland dat de NAVO haar troepen uit de Baltische staten weghaalde." Als die eisen vandaag opnieuw op tafel liggen, wordt het erg moeilijk om over vrede te onderhandelen, denkt Trio.
Het is niet de eerste keer dat gesprekken zouden plaatsvinden tussen Europa en Rusland, maar eerdere pogingen leverden niets op. "Europa zag in het verleden geen enkel teken van bereidheid tot compromis vanuit Rusland." Het valt dus af te wachten of de gesprekken dit keer wel tot vooruitgang leiden.
Het is nog niet bekend wanneer de nieuwe gesprekken zullen plaatsvinden. Volgens de Amerikaanse gezant Steve Witkoff is dat mogelijk al volgende week. Als Europa een rol wil spelen, zal het dus snel moeten beslissen.