Veranderingen in de hersenen van goudhamsters tijdens hun winterslaap vertonen opvallende gelijkenissen met processen bij de ziekte van Alzheimer. Dat hebben onderzoekers van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie en KU Leuven achterhaald. De ontdekking kan helpen de ziekte beter te begrijpen.
Wat goudhamsters tijdens hun winterslaap doen, kan helpen om ziekte van Alzheimer te begrijpen
Het grote verschil bij goudhamsters is dat de veranderingen tijdens de winterslaap omkeerbaar zijn en geen hersenschade veroorzaken. "We willen nu achterhalen welke van deze veranderingen belangrijk zijn en welke rol ze spelen in zieke hersenen", zegt professor Patrik Verstreken van het VIB en KU Leuven.
De onderzoekers ontwikkelden bovendien de eerste zogenoemde 'single-cell-atlas' van een brein in winterslaap. Ze maken die nu ook publiek, waardoor wetenschappers over de hele wereld deze veranderingen verder kunnen onderzoeken.
Wat is alzheimer?
De ziekte van Alzheimer is vernoemd naar de Duitse psychiater Alois Alzheimer en is maar één van de vele vormen van dementie. De Wereldgezondheidsorganisatie schat dat er 55 miljoen mensen met dementie zijn. In ongeveer 2 op de 3 gevallen gaat het om alzheimer.
Bij alzheimer ontstaan er ophopingen van een bepaald eiwit in de zenuwcellen van de hersenen, waardoor die minder goed gaan functioneren.
De symptomen zijn bekend: geheugenverlies en problemen met spraak, oriëntatie en tijd. Tot nu toe gaan patiënten stelselmatig achteruit, zonder dat de ziekte kan worden gestopt of genezen.
Wat gebeurt er exact in het brein?
In de hersenen van alzheimerpatiënten stapelen bepaalde eiwitten zich op. Bij het tau-eiwit komen er te veel fosfaatgroepen bij. Daardoor verandert het eiwit en kan het samenklonteren.
Ook bij hamsters verandert het tau-eiwit tijdens de winterslaap. Bij hen zijn die veranderingen echter tijdelijk: zodra de hamsters ontwaken, keert het eiwit weer terug naar zijn normale vorm.
Een andere opvallende vaststelling heeft betrekking op de microglia, de afweercellen van de hersenen. Die vertonen tijdens de winterslaap een ontstekingsreactie die sterk lijkt op wat bij alzheimerpatiënten wordt waargenomen. Het gaat volgens de onderzoekers dus ook over het natuurlijke aanpassingsvermogen van de hersenen.
Professor Verstreken: "De volgende stap is om te bepalen welke van deze mechanismen en veranderingen in hersencellen het belangrijkst zijn, ze experimenteel na te bootsen en te onderzoeken hoe ze verband houden met wat er in zieke hersenen gebeurt."