De voorbije dagen gingen de stroomprijzen steil de hoogte in. De groothandelsprijzen stegen zelfs tot 540 euro. Dat is 3 keer duurder dan dezelfde periode vorig jaar. Oorzaak: een 'dunkelflaute': amper wind en geen zon. En plots viel dan ook nog een kernreactor uit. Daardoor moest ons land noodgedwongen bijna de helft van zijn stroom uit peperdure gascentrales halen.
Stroom 3 keer duurder door 'dunkelflaute': amper wind en zon, en dan valt Tihange 3 ook even uit
Luc Pauwels
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De groothandelsprijs voor stroom piekte maandag om 18 uur op 540 euro per MWh, 3 keer meer dan vorig jaar in dezelfde periode. Ook dinsdag en woensdag kwam de prijs boven de 400 euro.
Oorzaak is een dunkelflaute: amper wind en zon. Woensdagmiddag draaiden de zonnepanelen en windturbines elk op een fractie van hun vermogen, en batterijen kunnen dat verlies niet opvangen.
Maandagavond viel Tihange 3 een dag uit, waardoor België 54 procent van zijn stroom uit dure gascentrales haalde en meer stroom importeerde uit Frankrijk en Nederland.
Afgelopen maandag om 18 uur 's avonds piekte de stroomprijs plots naar 540 euro per MWh. 's Ochtends om 8 uur was hij al door de grens van de 400 euro gestoten. Ook dinsdag en vandaag sloopten de prijzen vlot de grens van de 400 euro.
Dat zijn bijzonder hoge prijzen, zelfs voor een winter. Vorig jaar rond dezelfde periode lagen de prijspieken rond de 135 euro, 2 keer lager dus.
Nu zakken de prijzen op de goedkoopste momenten 's nachts en over de middag zelfs al niet meer onder de 200 euro. Voor een periode met dergelijk hoge prijzen moeten we al tot 2022 teruggaan, zo meldden traders op de groothandelsmarkten.
Dunkelflaute breekt ons zuur op
Als je naar buiten kijkt, is de oorzaak meteen te zien. De lucht is grijs, amper zon en de herfstbladeren aan de bomen bewegen nauwelijks: er staat amper een zuchtje wind.
We zitten al een paar dagen in een dunkelflaute: een periode met amper wind en zon. Vanmiddag om 12 uur gaven 95 procent van de zonnepanelen niet thuis, zo blijkt uit de cijfers van electricitymaps.com. Op volle kracht zijn die goed voor omgerekend 12.000 megawatt. Dat zijn 12 grote kernreactoren. Nu is dat amper een halve kernreactor.
De voorbije dagen leverden de zonnepanelen amper een paar procenten van hun totale potentiële stroomproductie.
Ook de wind geeft amper thuis. Die draaide vanmiddag amper op 7 procent van zijn vermogen. Daardoor valt een tweede groot pak groene stroom weg. Op volle kracht zijn de windturbines in ons land goed voor omgerekend 6 grote kernreactoren. Vanmiddag waren ze nog goed voor amper een halve kernreactor.
Batterijen geven niet genoeg thuis
Bij momenten van dunkelflaute wordt er meer en meer gekeken naar batterijen. Die slaan stroom op, en kunnen die bijzonder vlug afgeven wanneer er elders stroom ontbreekt. En er staat al wat batterijcapaciteit in ons land. Volgens electricitymaps.com is dat zo'n 862 megawatt, goed voor één middelgrote kernreactor. Dat is al behoorlijk wat, maar weegt natuurlijk helemaal niet op tegen het stroomverlies van de weggevallen windturbines en zonnepanelen.
Die batterijen komen vooral in actie wanneer de stroom superduur wordt, 's ochtends en 's avonds: ze geven dan hun opgeslagen stroom af. Maar ze moeten wel opgeslagen raken natuurlijk. Liefst met zo goedkoop mogelijke stroom, zodat ze de prijzen kunnen drukken.
In de praktijk gaat dat vooral over zonne-energie of stroom uit wind. Geen probleem in de zomer, maar wel in de winter. En zeker tijdens een dunkelflaute: dan is er dus geen wind en zon en moeten batterijen noodgedwongen gevuld worden met duurdere stroom uit kerncentrales, biomassa, gascentrales... of zelfs steenkoolcentrales.
Met batterijen alleen red je het dus niet bij dunkelflautes: op 1 etmaal leveren ze amper 20 procent van hun potentieel. Op avondlijke pieken kan dat gaan tot 60 procent, maar daarmee krijg je de galopperende stroomprijzen duidelijk niet onder controle.
Kerncentrales: plots de helft weg
Dan zijn er nog onze kerncentrales: die zijn onafhankelijk van wind en zon. Sinds begin november draaien de 2 overgebleven kernreactoren opnieuw op volle kracht. 100 procent van hun vermogen wordt benut. Dan leveren ze 17 tot 20 procent van onze stroom. Als ze blijven draaien, tenminste.
En laat uitgerekend dat een probleem zijn. Maandagavond om 18.54 uur viel Tihange 3 plots uit. Onverwacht: meteen waren we meer dan 1.000 MW of zowat 10 procent van onze stroomproductie kwijt.
Volgens Engie ontstond er een probleem bij een test aan de stoomgenerator. Die zet het hete water uit de kernreactor om in stoom. De kernreactor stopte meteen. Het zou bijna een dag duren voor Tihange 3 terug kon opstarten. Pas om 16 uur gisterennamiddag begon de reactor opnieuw stroom te leveren. Sinds vanochtend vroeg draait hij op volle kracht.
Het wegvallen van de reactor gaf niet direct een zichtbaar effect op de stroomprijs. Maar de gasgestookte elektriciteitscentrales draaiden meteen wel even een versnelling hoger. En die centrales zijn heel duur.
Gascentrales op volle kracht
Om 19 maandagavond piekte de productie van de gascentrales. 70 procent van het beschikbare park in België werd ingezet. Daar zijn oude, inefficiënte en dure gascentrales bij. Centrales die nog duurder geworden zijn omdat het gas zelf waarmee ze stroom maken momenteel ook heel duur is.
Maar toch haalde ons land op maandagavond maar liefst 54 procent van zijn elektriciteit uit die dure en klimaatonvriendelijke gascentrales. Omdat er gewoon geen alternatieven waren.
We gingen ook gevoelig meer elektriciteit importeren. Uit Frankrijk, met zijn kerncentrales. Maar ook uit Nederland. Dat voert al maanden opvallend veel stroom uit. Het zet daarvoor al een tijdje opnieuw zijn steenkoolcentrales aan. Omdat die goedkoper zijn dan de gasgestookte elektriciteitscentrales. Al sinds deze zomer - toen onze 2 kernreactoren stil lagen voor een onderhoud - voert Nederland die goedkope kolenstroom uit naar zijn buurlanden, waaronder ook België.
Het toont onder welke hoogspanning we komen te staan bij het wegvallen van wind en zon. We moeten dan noodgedwongen naar de meest vervuilende en dure technologieën grijpen om onze stroombevoorrading te kunnen verzekeren. Niet goed voor het klimaat, niet goed voor het milieu en niet goed voor onze portemonnee.