Ooit was het het snelste passagiersschip ter wereld, binnenkort wordt het een kunstmatig rif op de bodem van de oceaan. De iconische Amerikaanse oceaanstomer 'S.S. United States' wordt vandaag tot zinken gebracht in de Golf van Mexico. Het schip werd al in 1969 uit de vaart genomen, maar wat ermee moest gebeuren, daarover werd jarenlang gediscussieerd.
Van iconische oceaanstomer tot grootste kunstmatig rif ooit: het einde van de S.S. United States
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De Amerikaanse oceaanstomer S.S. United States wordt vandaag tot zinken gebracht voor de kust van Florida, in de Golf van Mexico.
Het schip wordt het grootste kunstmatige rif ter wereld. Voorstanders hopen op een topattractie voor duikers en op een leefomgeving voor onderwaterleven.
Het schip vestigde in 1952 het record voor de snelste overtocht over de Atlantische Oceaan, en dat record geldt vandaag nog altijd.
Het ging in 1969 uit de vaart, en plannen om het te behouden bleken niet haalbaar.
Om 13 uur plaatselijke tijd, dat is 20 uur vanavond bij ons, is het zover. Dan wordt de S.S. United States tot zinken gebracht voor de kust van Florida, in de Golf van Mexico. Het schip krijgt zijn laatste rustplaats op de zeebodem, waar het zal dienen als het grootste kunstmatige rif ter wereld.
Het is het sluitstuk van het verhaal van een iconisch Amerikaans passagiersschip. De S.S. United States heeft meer dan 800 keer de Atlantische Oceaan overgestoken en politici, koningen en Hollywoodsterren vervoerd. Het heeft bovendien nog altijd het record van snelste overtocht op de Atlantische Oceaan op zijn naam.
Het schip werd al bijna 60 jaar geleden uit de vaart genomen, maar de discussie over wat er dan mee moest gebeuren, sleepte tientallen jaren aan.
'Maiden trip' met alle luxe aan boord
De S.S. United States werd kort na de Tweede Wereldoorlog ontworpen door de Amerikaanse scheepsarchitect William Francis Gibbs. De bouw begon in 1950, op de werf van Newport News Shipbuilding in de staat Virginia. Meer dan 3.000 arbeiders werkten eraan mee.
In 1951 volgde de tewaterlating. De allereerste officiële reis, de 'maiden trip', vond plaats in 1952. Op 3 juli vertrok de S.S. United States uit New York. Niet toevallig een dag voor de Amerikaanse nationale feestdag. Het schip was een prestigeproject waarmee de VS zijn technologische vernuft en economische vooruitgang in de kijker wilde zetten.
Een vergelijking met dat andere beroemde passagiersschip, de Titanic, dringt zich op. De S.S. United States was met 301,8 meter alvast een heel stuk langer dan de 269,1 meter van de Titanic.
In vergelijking met de Titanic was het ook breder (30,8 meter versus 28,2 meter) en zwaarder (ruim 53.000 ton versus ruim 46.000 ton). Maar vooral was de S.S. United States een pak sneller. Het had een topsnelheid van ongeveer 70 kilometer per uur, voor de Titanic was dat 44 kilometer per uur.
Aan luxe ontbrak het evenmin. Voor de 'maiden trip' zou naar verluidt zowat 4.500 kilogram roomijs en 227 kilogram kaviaar ingeslagen zijn. Passagiers werden ook getrakteerd op geroosterde eend, geroosterde ossentong en kalfskop.
Meteen een record
In de 5 dagen voor het vertrek had het publiek de kans het luxeschip te bezoeken. Zowat 70.000 mensen kwamen een kijkje nemen en schoven daar urenlang voor aan.
Voor het vertrek daagden heel wat mensen op om de zowat 1.700 passagiers aan boord uit te wuiven. Onder die passagiers: Margaret Truman, de dochter van de Amerikaanse president Harry Truman.
De S.S. United States zette koers naar Southampton, in het Verenigd Koninkrijk. Vier dagen later, op 7 juli, kwam het daar aan. De overtocht klokte af op 3 dagen, 10 uur en 40 minuten. Daarmee veroverde het de prestigieuze 'Blue Riband', de eretitel voor de snelste passagiersoversteek van de Atlantische Oceaan.
De gemiddelde snelheid tijdens de heenvaart bedroeg 35,59 knopen, wat neerkomt op 65,91 kilometer per uur. En ook op de terugvaart naar de Verenigde Staten vestigde de S.S. United States een snelheidsrecord.
Tot op vandaag is er geen enkele andere conventionale oceaanstomer die het trans-Atlantische record van de S.S. United States heeft gebroken.
Beroemde reizigers
De S.S. United States viel om nog andere redenen op. Het werd gebouwd tijdens de tussen de Verenigde Staten en de . Het was zodanig ontworpen dat het in oorlogstijd snel omgebouwd zou kunnen worden tot een transportschip voor zowat 14.000 militairen. De Amerikaanse overheid financierde dan ook een deel van de bouw ervan.
Als oorlogsschip is het nooit gebruikt. Als passagiersschip daarentegen deed het jarenlang dienst. De 'rich and famous' van die tijd reisden er maar wat graag mee tussen de Verenigde Staten en Europa.
Presidenten Harry Truman en Dwight Eisenhower bijvoorbeeld. In 1953 maakte John F. Kennedy, toen nog senator, de oversteek met zijn vrouw Jackie. En in 1968 reisde de latere president Bill Clinton met de S.S. United States naar het Verenigd Koninkrijk, waar hij in Oxford ging studeren.
De voormalige Britse koning Edward VIII en zijn vrouw lieten er zich graag opmerken, net als prins Rainier van Monaco en zijn echtgenote, de voormalige actrice Grace Kelly.
Nog wat beroemde passagiers? Marilyn Monroe, Elizabeth Taylor, Cary Grant, John Wayne, Katharine Hepburn en Walt Disney, om er maar te noemen. En kunstenaar Salvador Dalí, mode-icoon Coco Chanel en componisten Irving Berlin en Leonard Bernstein.
Geen einde als schroot
In de loop der jaren verloor een trans-Atlantische overtocht aan prestige, met de opkomst van het commerciële vliegverkeer. Oceaanstomers als de S.S. United States werden minder populair en minder winstgevend. In 1969 werd het schip uit de vaart genomen.
En toen begon de discussie. Want wat doe je met zo'n stuk Amerikaanse geschiedenis? Het zomaar tot schroot laten herleiden was geen optie. De organisatie SS United States Conservancy voerde jarenlang campagne om het schip te redden.
Het schip wisselde meermaals van eigenaar. Er waren plannen om het te restaureren als hotel, museum, cruiseschip, evenementenlocatie of commercieel project. Maar geen van die plannen bleek financieel haalbaar.
In 2024 kocht Okaloosa County, in het noordwesten van de staat Florida, het schip. Het bestuur van het district wilde het schip omvormen tot een kunstmatig rif voor duiktoerisme.
Tegen die plannen was veel protest, onder meer van erfgoedverenigingen. Zij vonden dat het schip bewaard moest blijven als historisch monument. Er volgden juridische procedures, maar die werden allemaal afgewezen.
Als reserveplan wilden we een partner vinden die het schip tot een kunstmatig rif zou kunnen omvormen. Zo zou het onder water nog vele generaties lang bewaard blijven
David Lawrence, bestuurslid van de S.S. United States
"We wilden het schip boven water houden, maar hielden er altijd rekening mee dat het op een moment niet langer als zodanig zou kunnen voortbestaan. Ons doel was dan om ervoor te zorgen dat het niet voorgoed verloren zou gaan", zegt David Lawrence, bestuurslid van de S.S. United States Conservancy.
"Als reserveplan wilden we een partner vinden die het schip tot een kunstmatig rif zou kunnen omvormen. Zo zou het onder water nog vele generaties lang bewaard blijven – als herinnering aan wat we als land hebben kunnen bereiken, en tegelijkertijd met een nieuwe functie op de bodem van de Golf: als rif voor het zeeleven."
De kleindochter van de scheepsarchitect vertelt over haar grootvaders passie
"Dit schip weerspiegelt het allerbeste van ons land"
Sinds de jaren 90 lag de S.S. United States voor anker in Philadelphia, in de zuidelijke wijk South Philadelphia. Het werd een opvallend herkenningspunt van de skyline van de stad.
In het voorjaar van 2025 werd de S.S. United States naar Alabama versleept voor een uitgebreide sanering. Schadelijke stoffen en materialen werden verwijderd. Meer dan 400 patrijspoorten zijn weggenomen, net als de enorme scheepsschroef met 5 bladen, de bedieningspanelen en de generatoren.
Ook de 20 meter hoge schoorstenen zijn verwijderd. Zij worden later de blikvanger in een nieuw museum dat volledig aan de S.S. United States gewijd is. Dat museum zou tegen 2030 af moeten zijn.
Later vandaag zal het schip - zonder explosieven - tot zinken worden gebracht op ongeveer 40 kilometer ten zuidwesten van Destin, tussen Panama City en Pensacola. Het bovendek zal op ongeveer 18 meter onder het wateroppervlak komen te liggen.
"Het is een aangrijpende dag, maar ik ben ontzettend blij dat we delen van het schip hebben kunnen redden", zegt Susan Gibbs. Zij is de kleindochter van ontwerper William Gibbs. "Ik ben enorm trots. Zelfs in de huidige staat belichaamt en weerspiegelt dit schip het allerbeste van dit land."
Het kunstmatige rif van de S.S. United States moet het grootste ter wereld worden. Voorstanders hopen dat het een topattractie voor duikers zal worden, wat elk jaar miljoenen dollars aan toeristische inkomsten kan opleveren. Daarnaast moet het ook een leefomgeving worden voor allerlei onderwaterleven.