De Commonwealth War Graves Commission wil de herinnering aan de Eerste en Tweede Wereldoorlog levendig houden. Ook voor jongeren, want zij horen nu wel veel over oorlog, maar zeker de Grote Oorlog is voor hen heel ver weg. VRT NWS trok met leden van die Commissie naar enkele gedenkplaatsen in Noord-Frankrijk, naar de eeuwige graven bij het slagveld.
"Jongeren moeten herinneringen doorgeven": een bezoek aan Britse oorlogsgraven in Noord-Frankrijk
Katrien Vanderschoot
Gepubliceerd:
Ik rijd doorheen de vallei van de Somme. Brede velden, een eindeloze horizon, en in elk dorpje wel een herdenkingsmonument of een begraafplaats. Longueval, Pozières, Delville Wood, het zijn iconische plaatsen.
De zo typische rechtopstaande, witte stenen die de Commonwealth War Graves Commission (CGWC) meer dan een eeuw onderhoudt, staan te blinken in de najaarszon. Elke steen heeft een verhaal.
"H.G. Newham. Soldaat van het Wiltshire Regiment. Gesneuveld op 18 oktober 1916. 18 jaar."
En nog meer stenen, nog meer jonge mensen. Alleen al bij die bloedige slag om de Somme vielen meer dan 1 miljoen doden aan alle kanten. Het Britse Gemenebest, met militairen uit onder meer het Verenigd Koninkrijk, Zuid-Afrika en Canada, verloor hier 150.000 manschappen.
Hun lichamen zijn niet gerepatrieerd, maar hier begraven, dicht bij de plaats waar ze zijn gesneuveld. Zoals in alle 23.000 begraafplaatsen in 150 landen van de wereld. Uit respect voor hun verwanten heeft de CWGC bij haar oprichting beloofd om hun graven voor altijd te onderhouden.
39.000 nieuwe bomen
De begraafplaats van Guillemont Road ligt op een steenweg midden tussen de velden en weien. Een imposant toegangsgebouw, en enkele opmerkelijke jonge bomen op het grasveld voor de eigenlijke begraafplaats.
"Hier hebben we samen met plaatselijke schoolkinderen deze meidoorns geplant, het zijn de eerste van 39.000 bomen die we op al onze begraafplaatsen willen zetten tegen 2039, wanneer het begin van de Tweede Wereldoorlog wordt herdacht", zegt Steve Arnold, hoofd Tuinbouw van de CWGC.
Arnold komt net van een vergadering in Versailles, waar hij samen met tuinbouwkundigen van andere landen heeft samengezeten over de uitdagingen voor de toekomst. "Met de klimaatopwarming verandert de context en moeten we bijvoorbeeld overschakelen op mediterrane bomen en struiken die beter bestand zijn tegen droogte en hevige regen."
Steve Arnold: "Het zorgt voor schaduw voor de bezoekers en is goed voor de duurzaamheid"
Om die toekomstperspectieven waar te maken, zijn er 260 tuiniers in Frankrijk en 120 in België aan de slag. Dit jaar komen er nog 90 bomen bij in Frankrijk en evenveel in België. Tegen 2030 wil de CWGC over heel de wereld al aan 12.000 nieuwe exemplaren geraken.
72.000 namen
Enkele kilometers verderop ligt de gedenkplaats van Thièpval. Het grote bakstenen bouwwerk domineert de wijde omgeving. "Het is onze grootste herdenkingsplaats, en nét niet zo groot als de Arc de Triomphe in Parijs, want daarmee zouden we de Franse regering mee voor het hoofd hebben gestoten", grapt Pascal-Louis Caillaut. Hij is verantwoordelijk voor Frankrijk bij de Commonwealth War Graves Commission.
Op de begraafplaats bij het monument liggen links enkele duizenden Franse en rechts evenveel Britse militairen. Maar het monument zelf is het meest indrukwekkend. Het is nu ook erkend als UNESCO-Werelderfgoed.
Op de steunpilaren zijn de 72.000 namen gegrift van Britse en Zuidafrikaanse soldaten die vermist raakten tijdens de Slag aan de Somme. De bezoekers uit verschillende landen zijn onder de indruk. "Ik kom uit Devonshire in Zuid-Engeland, zegt Bill. "Dat hier zoveel jonge mensen zijn gestorven, dat raakt me diep."
Er komt ook een schoolbus met joelende tieners uit de omgeving aan, zij hebben weinig benul van wat zich hier heeft afgespeeld. "Welke slag vond hier plaats?" staat op hun vragenlijst. "Euh, ik heb geen flauw idee..."
"Ze hadden hun leeftijd en hun hobby's"
Pascal-Louis Caillaut ziet de bewustmaking van de jongeren als een van de voornaamste uitdagingen van de Commonwealth War Graves. "We hebben een project, 'toorts van de herinnering'. Daarmee zetten we steeds meer in op lezingen en workshops in scholen, waarbij we ook tastbare herinneringen meebrengen, zoals uniformen en schriftjes van de militairen."
"We hebben digitale tools ontwikkeld, zoals een app en een virtualreality-bril. Zo kunnen jongeren die werkelijkheid van zo lang geleden wat meer concreet maken. Uiteindelijk gaat het over mensen van ongeveer hun leeftijd, met dezelfde dromen. Wij gaan allemaal dood binnen een aantal jaar, maar zij moeten de herinnering voortzetten, zodat deze gruwel niet nog eens gebeurt."
Pascal-Louis Caillaut: "De jeugd moet zich verantwoordelijk voelen voor de herinnering"
Heel wat jongeren zien oorlogen rondom zich heen: Oekraïne, Gaza, Soedan, Congo. Ze worden geconfronteerd met hybride oorlogsvoering en desinformatie. Op dat vlak wil de Commonwealth War Graves Commission de rol van diplomaat op zich nemen.
"We gaan naar conferenties en vergaderingen en tonen daar met onze kennis van het verleden hoe belangrijk het is om de verschrikkelijke menselijke tol van de oorlogen niet te vergeten."
De bezoekers die dit herdenkingsmonument hebben gezien, hebben die boodschap alvast achtergelaten. Op een van de kransen van papieren veldbloemen, de zo bekende 'poppies', staat "Veel respect. Nooit vergeten. Bedankt voor onze vrijheid."