Het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden stemt mogelijk vanavond al over de 'impeachment'-procedure van minister van Defensie Pete Hegseth. Maar wat is dat precies? Waarom is dat gericht tegen Hegseth? En hoe uitzonderlijk is zo'n impeachment? Enkele vragen en antwoorden.
Mogelijk vanavond al stemming over afzetting Pete Hegseth: hoe uitzonderlijk is dat? En hoe gaat het verder?
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
Wat is een 'impeachment' precies?
Een 'impeachment' is een procedure om de president, vicepresident of een andere belangrijke federale figuur af te zetten. Dat gebeurt meestal als er sprake is van wangedrag. De Amerikaanse grondwet verwoordt het als volgt, in Artikel 2 sectie 4:
“The President, Vice President, and all civil Officers of the United States shall be removed from Office on Impeachment for, and conviction of, Treason, Bribery, or other High Crimes and Misdemeanors.”
De grondwet geeft het Amerikaanse Congres - als onderdeel van de 'checks and balances' - de macht om federale functionarissen te impeachen. Dat begint in het Huis, waar eerst de 'articles of impeachment' worden ingediend en bekeken. Als het Huis met een meerderheid die artikelen aanneemt, is de functionaris officieel 'impeached', maar nog niet afgezet.
Daarna gaat de zaak naar de Senaat, waar de senatoren een impeachmentzaak opstarten. Zij worden officieel beëdigd als juryleden, die naar de leden van het Huis van Afgevaardigden luisteren en daarna een beslissing moeten nemen.
Belangrijk: in de Senaat is een tweederdemeerderheid nodig voor impeachment. Als die er is, moet de functionaris meteen aftreden. De Senaat kan in dat geval ook beslissen dat de functionaris nooit meer in een federaal ambt mag werken.
Waarom is die procedure in gang gezet tegen Hegseth?
In totaal zijn 8 'articles of impeachment' ingediend tegen Pete Hegseth, de minister van Defensie. Volgens de resolutie heeft de minister sinds zijn aantreden meermaals de Amerikaanse wetgeving overtreden.
Het gaat onder meer over de oorlog in Iran. Hegseth zou het Amerikaanse leger hebben bevolen om het land aan te vallen, zonder toestemming van het Congres om dat te doen, een oorlogsverklaring of een duidelijke nationale crisis. Daardoor zou Hegseth "de macht van zijn ambt hebben misbruikt". De dodelijke Amerikaanse aanval op een basisschool in Iran was een 'te voorzien' gevolg van Hegseths besluitvorming, zo stellen de artikelen.
Er zijn ook andere aanvallen door het Amerikaanse leger die onder Hegseth hebben plaatsgevonden. Denk aan de bombardementen in Nigeria en Somalië. De militaire acties in Venezuela zijn "een oorlogsdaad tegen een soeverein land onder het mom van een drugsactie". En bij de luchtaanvallen op Jemen is er sprake van een "illegale oorlog", waarbij heel wat burgers zouden zijn gestorven.
De artikelen beschuldigen Hegseth er tot slot ook van "een oorlogszuchtige cultuur binnen het ministerie van Defensie te hebben gecreëerd, waarvan hij trots zegt dat hij 'domme regels voor gevechtshandelingen' terzijde schuift en de voorkeur geeft aan 'maximale dodelijkheid, niet aan lauwe wettigheid'."
Wie heeft die vraag ingediend?
De vraag tot impeachment komt van de Republikein Thomas Massie, een vertegenwoordiger uit Kentucky. Die heeft zijn herverkiezingsrace niet gewonnen, dus het zijn (voorlopig) de laatste maanden van Massie in het Congres.
Massie staat bekend als een politicus die geregeld ingaat tegen de lijn van zijn partij. Hij is niet te vinden voor grote overheidsuitgaven, waardoor hij tegen de 'One Big Beautiful Bill' en tegen buitenlandse steun stemde. Daarnaast was hij samen met de Democraat Ro Khanna een van de voortrekkers van de 'Epstein Files Transparency Act', die het ministerie van Justitie en Donald Trump verplichtte om de Epstein Files vrij te geven.
Dat Massie geen fan is van de oorlog in Iran, hoeft niet te verbazen. Hij wijst Amerikaanse militaire interventies in het buitenland resoluut af. "De grondwet geeft de uitvoerende macht niet het recht om een oorlogsdaad te plegen tegen een soevereine staat die de Verenigde Staten niet heeft aangevallen", klinkt het bij Massie. En dat gaat verder: de politicus heeft al opgeroepen om de VS terug te trekken uit de NAVO.
Hoe groot is de kans op slagen?
In het Huis van Afgevaardigden kan de resolutie wel kans maken. De Democraten hebben momenteel 214 zetels in handen: voor een gewone meerderheid hebben ze dus de steun van 4 Republikeinen nodig.
Als de procedure verdergaat naar de Senaat, zal het echter een stuk moeilijker worden. Door de nood aan een tweederdemeerderheid zouden de Democraten al heel wat Republikeinen moeten overtuigen om met hen mee te stemmen. Daarnaast is de afzetting van een president of kabinetslid in de Senaat ook nog nooit goedgekeurd. Die kans lijkt ook nu klein.
Hoe uitzonderlijk is 'impeachment'?
Impeachment is uitzonderlijk. Het gebeurt voornamelijk om rechters af te zetten, maar de procedure is ook al enkele keren tegen presidenten en kabinetsleden opgestart.
Bij presidenten is dat voorlopig 3 keer gebeurd.
In 1868 is Andrew Johnson 'impeached' vanwege een onterecht ontslag van zijn minister van Oorlog. Bill Clinton is in 1998 'impeached' omdat hij onder ede had gelogen over zijn relatie met Monica Lewinsky. En Donald Trump is 2 keer 'impeached', in 2019 en 2021. Geen enkele president is echter uit zijn ambt gezet. Richard Nixon is ook in opspraak gekomen na het Watergate-schandaal, maar die besloot zelf op te stappen voor het Huis overging tot impeachment.
Voor kabinetsleden is impeachment nog uitzonderlijker. In 1876 is de minister van Oorlog William Belknap 'impeached' vanwege corruptie en het aanvaarden van smeergeld. De minister nam ontslag, maar het Huis heeft zijn impeachment toch verdergezet, al heeft de Senaat hem uiteindelijk niet veroordeeld.
Meer recent is er het 'impeachment'-proces van Alejandro Mayorkas in 2024, als minister van Binnenlandse Veiligheid onder Biden. De Republikeinen hebben zijn impeachment goedgekeurd in het Huis, omdat hij de bescherming van de zuidelijke grens met Mexico en zijn taken als minister niet juist zou hebben aangepakt. Ook Mayorkas is uiteindelijk door de Senaat vrijgesproken.
Wat zegt Donald Trump?
Trump blijft zijn minister van Defensie voorlopig steunen. In een bericht op Truth Social geeft de president Hegseth nog een 10 op 10. Thomas Massie is dan weer een "grote loser", klinkt het.
Ook andere belangrijke Republikeinen hebben hun steun voor Hegseth uitgesproken. Onder meer minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio deed dat, maar ook de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Mike Johnson zegt dat hij er alles aan zal doen om impeachment tegen te houden.
Toch blijft de vraag hoeveel politiek kapitaal Trump nog aan Hegseth wil verspillen. Ook onder Republikeinen is er ongenoegen over de aanslepende oorlog met Iran, maar ook over Hegseth zelf. Zij zoeken iemand die de schuld voor de 'midterm'-nederlaag op zich moet nemen, en dan is het niet lang zoeken naar een zondebok.
Daarnaast zou Trump nu nog met gemak een nieuwe minister van Defensie kunnen aanduiden. Als het nieuwe Congres met een Democratische meerderheid aan de macht komt, zal dat een stuk moeilijker worden. De Democraten kunnen dan toegevingen van de president afdwingen, in ruil voor de goedkeuring van zijn benoemingen.
Het blijft dus afwachten of Trump zijn kar niet keert en binnenkort toch op zoek gaat naar een nieuwe minister van Defensie. Volgens CBS News is hij alleszins al eens goed aan het rondkijken.