De invoer van legale ketamine in Europa is het afgelopen decennium geëxplodeerd. In Duitsland alleen werd vorig jaar 153 ton ketamine ingevoerd vanuit India, 1.000 keer meer dan 10 jaar geleden. Ketamine is een gevaarlijke drug, maar omdat het ook als geneesmiddel gebruikt wordt, is de import ervan in meerdere Europese landen toch toegestaan. VRT NWS Pano legt bloot hoe legale ketamine, vooral via Duitsland, wereldwijd als drugs op de zwarte markt terechtkomt.
Drugs veranderen onderweg naar Brussel in suiker: hoe belandt legaal geïmporteerde ketamine op de zwarte markt?
Nils Schillewaert
Gepubliceerd:
Zit je met vragen over drugs of heb je nood aan een luisterend oor? Dan kan je terecht bij de Druglijn (www.druglijn.be of nummer 078 15 10 20), Tele-Onthaal (www.tele-onthaal.be of nummer 106) of Awel (www.awel.be of nummer 102).
15 minuten. Meer tijd hebben de onderzoekers van VRT NWS Pano niet nodig om ketamine te bestellen via Snapchat. Op eender welk moment bieden meer dan 1.000 dealers ketamine aan via de populaire jongerenapp: van aan de kust tot op de Nederlandse grens in Limburg.
VRT NWS Pano toont aan: ketamine bestellen is kinderspel
Wat is ketamine?
Ketamine behoort samen met cannabis, cocaïne en xtc tot de populairste drugs in het uitgaansleven, waar het ook 'Special K', 'Vitamin K' of 'ket' wordt genoemd. Het zijn fijngemalen witte kristallen die gebruikers opsnuiven om in een roes te geraken. Bij hogere dosissen kunnen er ook hallucinaties optreden.
Van oorsprong is ketamine een geneesmiddel. Het werd ontwikkeld als verdovingsmiddel en wordt soms ook gebruikt om snel en kort pijn te bestrijden of bij behandelingen tegen depressies. Legaal kan het enkel op doktersvoorschrift verkregen worden en wordt het alleen gebruikt in ziekenhuizen en door veeartsen.
153 ton van India naar Duitsland
De grootste producent en exporteur van ketamine voor medicinaal gebruik is India. In Europa passeert bijna alle ketamine (95 procent van de legale invoer) via Duitsland, waar de importregels voor farmaceutische producten een pak minder streng zijn dan in België.
Officiële cijfers over de import van ketamine in Europa willen de autoriteiten niet delen, maar in een speciale databank van een bedrijf dat wereldwijd - legaal - douanedata verzamelt, vindt VRT NWS Pano die cijfers wél.
Uit die cijfers blijkt dat de invoer van ketamine vanuit India via Duitsland 1.000 keer hoger ligt dan pakweg 10 jaar geleden. In 2016 ging het over 126 kilogram, in 2025 over 153.600 kilogram (meer dan 153 ton).
En België?
In het Pano-onderzoek duikt ook een Belgische naam op. In minder dan een jaar tijd verscheepte een Belgische man via een Duitse firma meer dan 12 ton ketamine, genoeg om alle Belgische ziekenhuizen 100 jaar lang te voorzien van ketamine. De man is geen onbekende voor Justitie. Hij zat al 9 jaar in de gevangenis, onder meer voor sigaretten- en drugssmokkel.
De hoeveelheid ketamine die via Duitsland Europa binnenkomt is gigantisch, en overstijgt de medische vraag in Europa. Een groot deel van de ketamine wordt dan ook meteen doorgesluisd, naar onder meer Zuid-Amerika, Afrika en de VS.
Een groot deel komt ook op de zwarte markt terecht. Dat staat ook te lezen in een rapport van het Europese drugsagentschap EUDA : "Volgens de beschikbare gegevens lijkt de grootschalige import van het actieve farmaceutische bestanddeel ketamine uit India naar Duitsland de belangrijkste bron te zijn van ketamine die de EU binnenkomt voor verdere distributie naar legale én illegale markten."
Hoe ketamine plots suiker wordt
3 jaar geleden kon de Belgische douane aantonen hoe een lading legaal geïmporteerde ketamine via ons land op de zwarte markt was terechtgekomen. De douane was een criminele organisatie op het spoor gekomen die via een Oostenrijks bedrijf een grote lading ketamine had besteld in India.
De lading werd in India op het vliegtuig gezet en werd netjes afgeleverd op de luchthaven in Wenen. Van daaruit werd de ketamine overgeladen op een vrachtwagen die vrij kan rondrijden in de hele Schengenzone. Tot nog toe allemaal volstrekt legaal.
De volgende tussenstop was Brussels Airport. Van daaruit zou de ketamine overgevlogen worden naar Afrika. Maar bij een test op de luchthaven van Zaventem bleek dat er helemaal geen ketamine meer te bespeuren was. De verpakkingen die in Brussel op het vliegtuig werden geladen, zaten vol met suiker.
Zo belandt ketamine op de zwarte markt
De douane gaat ervan uit dat de ladingen in de vrachtwagens tijdens het transport over de weg van Wenen naar Brussel werden vervangen. De tonnen ketamine bleven achter in een opslagplaats in België of Nederland en werden vervangen door tonnen suiker die naar Afrika zouden worden gebracht.
Het is een praktijk die men vaker ziet: ketamine verandert plots in suiker of zout. Op die manier verdwijnt de ketamine op papier wel uit Europa, maar in de praktijk belanden de drugs op de zwarte markt.
Geen straffen
Hoewel de douane kan aantonen hoe criminele organisaties te werk gaan, blijft het voor Justitie heel moeilijk om ook mensen te straffen. Noch het importeren van ketamine van India naar Duitsland, noch het verschepen van suiker of zout van België naar Afrika is immers illegaal.
Procureur Mickaël Splingard van het parket Halle-Vilvoorde licht in VRT NWS Pano toe dat Justitie meer nodig heeft dan enkel een melding van een onderschepte vrachtwagen die tonnen zout of suiker vervoert. Het vermoeden dat er ergens in ons land een grote lading ketamine werd achtergelaten, is niet voldoende om concrete onderzoeksdaden te stellen.
"De criminelen achter die hele trafiek zijn eigenlijk nooit gestraft"
De afgelopen jaren is de hoeveelheid ketamine die Europa binnenkomt, zo snel toegenomen dat een groot deel ervan gewoon weer vertrekt, naar de rest van de wereld. "De toevloed van ketamine is moeilijk te stoppen", zegt douanier Werner Van der Cruyssen. "Een deel is voor gebruik in ons land, de rest wordt doorgestuurd naar de rest van de wereld. Tot in Nieuw-Zeeland."
Voor de douanediensten is het dweilen met de kraan open. Dagelijks passeren er miljoenen pakjes langs de Belgische douane en slechts een fractie daarvan kan gecontroleerd worden.
De criminelen die daarmee begonnen zijn, hebben eigenlijk het ei van Columbus uitgevonden: ze worden op korte tijd zo rijk als de zee diep is
Douanier Werner Van der Cruyssen
"Het water blijft maar stromen en wij proberen met een dweil rond te lopen om links en rechts een paar druppels op te vegen", aldus Van der Cruyssen die erkent dat dat weinig efficiënt is. "Frustrerend? Zeker, maar meer kunnen we niet doen."
"De criminelen die daarmee begonnen zijn, hebben eigenlijk het ei van Columbus uitgevonden. Ze zijn er op een perfecte manier in geslaagd om zwakheden en onvolkomenheden in de regelgeving tussen verschillende lidstaten te exploiteren. En ze worden op korte tijd zo rijk als de zee diep is."
Dat laatste bewijzen ook de cijfers in het EUDA-rapport. Een kilogram ketamine kan in Duitsland ingevoerd worden voor 350 tot 500 euro. De illegale marktwaarde van diezelfde kilogram ketamine ligt bij ons tussen 7.000 en 25.000 euro.
Welke rol speelt Duitsland?
Criminele organisaties maken dus misbruik van een "juridisch grijs gebied". In Duitsland valt ketamine namelijk onder de geneesmiddelenwet, waardoor de import ervan minder streng wordt gecontroleerd dan bij andere verdovende middelen.
Uit het EUDA-rapport blijkt verder ook dat het geen Duitse, maar vooral Nederlandse, Britse en Bulgaarse criminele organisaties zijn die achter dat misbruik zitten. De Duitse autoriteiten hebben ook geen aanwijzingen dat Duitse farmaceutische bedrijven "bewust betrokken zijn bij criminele activiteiten".
VRT NWS Pano vroeg aan de Duitse autoriteiten waarom de juridische achterpoortjes niet gesloten worden, maar daar kwam geen eenduidig antwoord op. Iedereen wijst naar elkaar.
Dat lijkt ook de voornaamste reden waarom deze praktijken voorlopig kunnen blijven doorgaan. Duitsland heeft een zeer gedecentraliseerde structuur en de coördinatie tussen deelstaten lijkt niet optimaal te verlopen. Dat maakt het makkelijker om tussen de mazen van het net te glippen.
Ook de goede vliegtuigverbindingen met India, en het feit dat Duitsland aan Nederland grenst – waar veel ketaminebendes actief zijn – spelen mogelijk mee bij de keuze van criminele organisaties voor Duitsland.
De importgegevens die VRT NWS Pano hanteerde, komen van een bedrijf dat internationale douanedata legaal aankoopt en beschikbaar stelt. Wij geven de tonnages weer zoals ze verscheept worden, op dezelfde manier als bij inbeslagnames: het volledige product, niet de pure werkzame stof. Duitsland rapporteert in zijn eigen cijfers wel enkel die werkzame stof, waardoor onze cijfers ongeveer 15 procent hoger liggen.