Wat bestel jij bij de frituur? Het is een vraag waar Belgen graag en lang over discussiëren. Frieten van de frituur zijn dan ook onlosmakelijk verbonden met de identiteit van ons land. Dat blijkt ook uit een bevraging van het Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing (VLAM) naar aanleiding van de Week van de Friet. "Hoewel de Belgische frietkotcultuur erkend is als immaterieel cultureel erfgoed, maak ik me toch zorgen over de toekomst van de klassieke frietbarakken in ons land", zegt frituriste en sociale mediapersoonlijkheid Dorien Nuyts.
Van kermislekkernij tot cultureel erfgoed: hoe de Belg verknocht blijft aan zijn pak frieten
Edwina Smits
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Naar aanleiding van de Week van de Friet heeft VLAM een bevraging gedaan naar wat Belgen bestellen in de frituur.
Voedingshistoricus Peter Scholliers zegt dat de plaats waar we frieten eten doorheen de jaren sterk veranderd is. Hij maakt zich geen zorgen over de toekomst van de frietcultuur in België.
Frituriste Dorien Nuyts maakt zich zorgen over de toekomst van de traditionele frietbarakken en wil dat ze beter beschermd worden als deel van ons erfgoed.
Frieten waren niet altijd de goedkope, alledaagse hap die we vandaag kennen. In de 19e eeuw waren ze vooral een feestelijke lekkernij, die op kermissen werd verkocht. "Een portie friet kostte een gewone arbeider 45 minuten werk", vertelt Peter Scholliers, voedingshistoricus en professor emeritus aan de VUB. "Dat was echt toen echt iets speciaals, dat helemaal niet goedkoop was en mensen blijmaakte."
Van de kermis vonden frieten hun weg naar restaurants en brasseries, waar ze onder meer bij mosselen en vis werden geserveerd. Later pas verschenen ook vaste frietkramen bij stations, op pleinen en in winkelstraten. Intussen begonnen Belgen ook thuis frieten te bakken.
Wat niet veranderd is, is de manier waarop de frieten gegeten worden. Zo eten veel Belgen frieten met de handen, ook op restaurant. "Bij frieten is dat geen enkel probleem", zegt Scholliers. "Als je dat doet bij rijst of bij deegwaren, gaat dat niet, maar bij frieten wordt het wel aanvaard."
Mosterd en curryworst
"Voor 1900 werd er enkel zout op de frieten gedaan", aldus Scholliers. "Soms kwam daar azijn of mosterd bij". Mayonaise werd volgens hem vooral vanaf de jaren 20 populair. Vandaag blijft mayonaise volgens de bevraging van VLAM de populairste saus. Pas vanaf de jaren 60 kwamen er steeds meer sauzen bij, onder meer door buitenlandse invloeden.
"Mijn meest bestelde saus is ook nog steeds mayonaise", bevestigt ook frituriste en sociale mediapersoonlijkheid Dorien Nuyts. Ook de traditionele frituursnacks blijven het goed doen. "Het blijven vooral de curryworst, bitterballen en bouletten, die het meest besteld worden."
Hoewel de Belgische frietkotcultuur sinds 2017 erkend is als immaterieel cultureel erfgoed, maakt Nuyts zich zorgen over de toekomst van de traditionele frietbarakken. Ze hoopt dan ook dat de klassieke frietbarakken beter beschermd worden als erfgoed, zodat ze niet uit het straatbeeld verdwijnen. "We mogen de oorsprong van die frietcultuur niet uit het oog verliezen. Authentieke, oude frietbarakken moeten we beschermen voor de toekomst."
Daarom lanceert Nuyts ook de Instagramreeks "Barak Frituur". Vanaf maandag komt er wekelijks een aflevering online waarin ze bij 8 traditionele frituristen op bezoek gaat. Met de reeks wil ze tonen hoe veelzijdig, maar ook hoe zwaar het beroep van friturist is.
"Frituristen brengen vaak meer tijd door in hun frietbarak dan thuis en kennen al hun klanten persoonlijk." Volgens de Antwerpse frituriste komt er veel meer bij kijken dan alleen frieten bakken. "Je bent tegelijk poetsvrouw, boekhouder, psycholoog en cafébaas."
Ik zie het niet gebeuren dat onze frietkotcultuur zou verdwijnen
Peter Scholliers, voedingshistoricus en professor emeritus aan de VUB
Zelf nam Nuyts 2 jaar geleden de frituur over waar ze voordien klant was, omdat ze niet wilde dat die uit haar buurt verdween. Volgens haar is het niet voor iedere friturist vanzelfsprekend om opvolgers te vinden. Sommige uitbaters blijven zelfs na hun pensioen doorwerken, omdat ze niet willen dat hun frietkot verdwijnt.
"Ik zie het nog niet zo snel gebeuren, dat onze frietkotcultuur zou verdwijnen", zegt Scholliers. Hij wijst erop dat frieten niet alleen in België populair zijn, maar wereldwijd gegeten worden. "We eten vandaag ook niet meer op dezelfde manier als 50 jaar geleden. Onze eetgewoontes evolueren voortdurend en de frietkotcultuur evolueert gewoon mee", legt hij uit.
Uit de bevraging van VLAM blijkt ook dat een Belg een gewoontedier is en bijna altijd naar dezelfde frituur gaat. "Als ze binnenwandelen, weet ik eigenlijk al wat ze moeten hebben", bevestigt Nuyts. Ook in een tijd waarin steeds meer mensen online eten bestellen via platformen als Uber Eats en Takeaway, blijft de frituur volgens haar een belangrijke ontmoetingsplek.
"Mensen beginnen met elkaar te praten terwijl ze aanschuiven of drinken samen een pintje." Voor haar blijft vooral dat menselijke aspect belangrijk. "We zeggen dan 'gewoon een friet', maar het is van onschatbare waarde voor sociaal contact in een dorp."