Hoogleraar Bart Kerremans: "Blauwe golf is groter dan verwacht, maar er is weinig bewegingsruimte"

De tussentijdse verkiezingen in de Verenigde Staten zijn een groot succes gebleken voor de Democraten. Ze halen de meerderheid in zowel de Senaat als het Huis van Afgevaardigden. Vooraf werd nog gedacht dat het erom zou spannen, maar uiteindelijk was het resultaat al heel snel duidelijk.

"Die zogenoemde blauwe golf was voorspeld voor het Huis, maar niet voor de Senaat", zegt professor Bart Kerremans, hoogleraar internationale relaties en Amerikaanse politiek aan de KU Leuven, in VRT NWS De Ochtend op Radio 1.

"De peilingen lieten niet toe om conclusies te trekken over het vermogen van de Democraten om ook in de Senaat een meerderheid te halen. En nu blijkt het resultaat in de Senaat beter te zijn dan wat verwacht was op basis van de peilingen."

En ook het resultaat in het Huis van Afgevaardigden is beter, zegt Kerremans, en dan vooral wat betreft hoe groot die meerderheid uiteindelijk zal zijn.

Kerremans ziet verschillende elementen in de grote kentering van Republikeins naar Democratisch. "Algemeen is er een grote boosheid over de levensduurte, de inflatie en de energieprijzen die zo sterk gestegen zijn. Er is ook veel boosheid over de corruptie in de administratie."

Lokaal spelen nog andere zaken mee. "South Carolina, een Republikeins bastion, had met Darline Graham een zeer onervaren kandidaat voor de Senaat. Zij was door Trump naar voren geschoven na de dood van haar broer, senator Lindsey Graham, de voorbije zomer. Ze stond redelijk zwak tegenover een sterke Democratische tegenstander."

"In Kansas, dat voor het eerst sinds 1932 een Democraat naar de Senaat stuurt, zie je dan weer een heel grote ontevredenheid bij de landbouwers. De sterk gestegen brandstofprijzen waren daar een grote factor."

"Dat geldt voor alle landelijke staten, waar veel landbouwers wonen of waar veel mensen voor hun welvaart afhankelijk zijn van de landbouw. Er is heel veel ergernis over die brandstofprijzen."

"In Texas, dat voor het eerst in tientallen jaren een Democratische senator en gouverneur krijgt, zie je het effect van de latino-bevolking die zich verzet tegen het doorgedreven deportatiebeleid van de Amerikaanse regering."

"In 2024 zag je dat Trump nog veel, voornamelijk mannelijke, latino-kiezers achter zich kreeg, maar die meerderheid is hij weer helemaal kwijt."

En dan ziet Kerremans nog een massale verschuiving van jongere kiezers richting de Democraten. "De Democraten scoren doorgaans sterker bij jongeren, maar je ziet nu een wel zeer sterke beweging naar de Democraten, weg van de Republikeinen."

President Donald Trump gaf al snel aan dat hij de resultaten niet zou aanvechten. Dat was volgens Kerremans ook wel voorspeld. "Hij zou het doen als de overwinning zo nipt zou zijn dat het eventueel in zijn voordeel zou kunnen spelen. Maar evenzeer werd verwacht dat hij het niet zou doen als de winst groot zou zijn. En dat is wat we nu zien."

Of de blauwe golf, zoals de Democratische overwinning genoemd wordt, een invloed zal hebben op het beleid in de komende 2 jaar? Daar twijfelt Kerremans aan.

"Het buitenland blijft grotendeels de tuin waarin de president vrij autonoom kan spelen", zegt hij. "Het Congres kan Trump wel onder druk zetten om de oorlog tegen Iran stop te zetten of alleszins niet te laten escaleren. Maar de middelen die het Congres daarvoor heeft, zijn al bij al beperkt."

Op binnenlands vlak verwacht Kerremans grotendeels een stilstand. "Trump heeft een vetorecht dat hij zal gebruiken tegen het Congres. Het Congres heeft een tweederdemeerderheid nodig om dat vetorecht te overrulen, maar de Democraten geraken daar niet."

Daarvoor zouden de Democraten dan moeten kijken naar de Republikeinen. "En wat gaan zij doen? Zij hebben in Trumps tweede ambtstermijn veel schade opgelopen. Hoe gaan zij reageren? Dat gaan we moeten zien."

Het enige domein waar Kerremans opbod verwacht, is de begroting. "Daar zit wel wat ruimte voor de Democraten om beslissingen van de voorbije 2 jaar ongedaan te maken. Misschien zelfs voor compromissen tussen beide partijen."

Dat zit zo: als de president zijn veto uitspreekt over begrotingswetten van het Congres, dan beland je in een government shutdown. "En dat willen beide partijen voor een stuk vermijden, want de partij die verantwoordelijk wordt geacht voor die shutdown, betaalt daar een prijs voor bij de verkiezingen."

"Maar ook hier valt af te wachten hoeveel Trump zich iets aantrekt van wat er met de Republikeinen zal gebeuren bij de verkiezingen van 2028."

En wat met de Democraten dan, met het oog op die verkiezingen? "Je ziet een spanningsveld tussen de linkervleugel en de gematigde vleugel van de partij", zegt Kerremans. 

"In deze verkiezingen kunnen beide vleugels claimen dat ze hebben bijgedragen aan de overwinning. Het spanningsveld zal dus blijven."

Op welke manier dat een rol zal spelen bij de verkiezingen in 2028, waar een Democratische presidentskandidaat gekozen moet worden? "We zullen moeten zien welke kandidaten zich aanmelden voor de voorverkiezingen."

"De kans dat daar een meer uitgesproken linkse kandidaat bij zit, lijkt mij na vandaag groter geworden te zijn. Maar het staat in de sterren geschreven dat ook meer gematigde kandidaten zich zullen aandienen."