Nu de Democraten in de VS het Congres hebben heroverd, rijst de vraag: zal de machtsverschuiving in Washington iets veranderen aan de internationale koers van president Donald Trump? Experten verwachten dat er in zijn beleid tegenover Europa, Oekraïne en Iran weinig wezenlijks zal veranderen. In het Midden-Oosten dreigt er de komende maanden zelfs een extra gevaarlijke periode aan te breken.
Wat betekent overwinning van Democraten voor Europa, Oekraïne en Iran? "Met Trump weet je nooit of zijn wraakzucht overwint"
Lina El Bakkali
Gepubliceerd:
De Democraten hebben een historische overwinning geboekt bij de Amerikaanse midterms. Voor het eerst in jaren krijgen ze opnieuw de controle over zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat. Een stevige afstraffing voor president Donald Trump, noemt Amerika-kenner Björn Soenens de uitslagen.
Maar de verkiezingen werden niet alleen in de Verenigde Staten op de voet gevolgd. Ook ver buiten de Amerikaanse grenzen werd met spanning naar de uitslag gekeken. Want het beleid van Trump bleef de afgelopen 2 jaar niet binnen de landsgrenzen.
Zijn houding tegenover de NAVO en Europese bondgenoten, zijn aanpak van de oorlog in Oekraïne, de oorlog met Iran en zijn internationale handelstarieven: stuk voor stuk dossiers die ook voor de rest van de wereld grote gevolgen hebben.
De vraag is dan ook wat deze Democratische overwinning betekent voor het Amerikaanse buitenlandbeleid. En vooral: hoeveel ruimte krijgt Trump nog om zijn internationale koers voort te zetten?
Heidi Van Rompuy: "Ik verwacht niet dat dit de relatie tussen de Europese Unie en de VS helemaal zal doen kalmeren"
Niet in het minst in Europa werden de midterms met grote belangstelling gevolgd. De relatie tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten stond het voorbije jaar zwaar onder druk. En volgens Heidi Van Rompuy, die voor VRT NWS de Europese politiek volgt, zal de Democratische overwinning daar weinig aan veranderen.
Een van de grootste pijnpunten is het handelsbeleid. De handelsoorlog die Trump voert, weegt zwaar op de relatie tussen beide kanten. Maar net daar verwacht Van Rompuy weinig verandering. "Dat is eigenlijk iets dat Trump al de voorbije maanden volledig naar zich heeft toegetrokken. Het Congres heeft daar eigenlijk weinig impact op."
Democraten winnen midterms in de VS: wat nu? En schenkingen zijn populair
Ook op geopolitiek vlak verwacht Van Rompuy niet dat Trump plots een andere koers zal varen. "Daar zal hij waarschijnlijk nog steeds zijn eigen zin blijven doen", zegt Van Rompuy.
"Meer nog, er is zelfs een beetje de vrees dat hij - nu in de binnenlandse politiek wat in het nauw gedreven zit en een nederlaag heeft geleden - misschien dan nog meer wat om zich heen zal beginnen slaan op dat geopolitieke niveau."
"Ik verwacht niet dat dit nu ineens de relatie tussen de Europese Unie en de VS helemaal zal doen kalmeren. Misschien zelfs integendeel."
Paulien Lambert: "Rusland had op voorhand al gezegd geen grote veranderingen te verwachten omdat Trump president blijft"
Vanuit Oekraïne klinken er voorzichtig hoopvolle geluiden na de Democratische overwinning. In Oekraïense media verschenen bijvoorbeeld al artikels over het feit dat enkele verkozen Democratische senatoren uitgesproken pro-Oekraïens zijn.
"Dat zou mogelijk voor extra druk vanuit het Congres kunnen zorgen, bijvoorbeeld om nieuwe steunpakketten voor Oekraïne goed te keuren", zegt journalist Paulien Lambert die voor VRT NWS Oost- en Centraal-Europa volgt.
Hoe reageren Oekraïners op het verlies van Trumps Republikeinse Partij?
Toch tempert ook zij de verwachtingen. "Ik denk niet dat wel wil zeggen dat het Congres zal kunnen opboksen tegen de macht van dat buitenlands beleid van Trump. Want daar blijft hij wel heel veel tools in handen hebben."
De Amerikaanse president heeft op dat vlak immers nog altijd veel speelruimte. Hij kan wetgeving tegenhouden met zijn veto en het Congres heeft bovendien weinig greep op de diplomatieke koers die hij vaart. Om een veto van de president ongedaan te maken en alsnog een wet door te voeren, moet er trouwens een tweederdemeerderheid zijn.
"Maar hij heeft zulke wetten eerder al naast zich neergelegd. De clou van de zaak: het Congres heeft geen macht over diplomatie."
"Rusland had op voorhand zelfs al gezegd dat het geen grote veranderingen verwacht, want Trump blijft gewoon president. En dat is misschien ook wel de bottomline: Trump blijft nog 2 jaar president."
Peyman Jafari: "Ik verwacht dat steeds meer Republikeinen afstand zullen nemen van oorlog in Iran"
In de aanloop naar de midterms werd de oorlog in Iran een belangrijk thema: zeker door de voelbare economische gevolgen, in de VS én ver daarbuiten. "De overwinning van de Democraten wordt hier gezien als een zeer luide neen tegen de oorlog die Trump begonnen is", zegt Iran-kenner en historicus Peyman Jafari in VRT NWS De Wereld Vandaag op Radio 1.
Van Teheran tot Jeruzalem: wat betekenen de Amerikaanse verkiezingen voor het Midden-Oosten?
"70 procent van de bevolking is tegen de oorlog. De bevolking snapt niet waarom deze oorlog er is. Bijna niemand gelooft nog dat Iran een existentieel gevaar vormde en klaarstond om atoomwapens op de VS af te vuren. En los daarvan is het een uitzichtloze oorlog. Dat willen de Amerikanen niet."
Met Trump weet je nooit of zijn wraakzucht overwint, of dat de druk vanuit de Republikeinen en de Democraten te groot wordt
Opvallend: de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance wijt de Republikeinse nederlaag van vannacht aan de oorlog in Iran. "Hij is altijd sceptisch geweest over de oorlog", legt Jafari uit. "Tegelijkertijd ziet hij zijn carrière in rook opgaan. Hij wil graag presidentskandidaat zijn in 2028 en dat maakt de oorlog in Iran hem heel moeilijk. Hij moet daarom dus afstand nemen. En ik verwacht dat steeds meer Republikeinen hetzelfde zullen doen en de schuld in de schoenen van Trump zullen schuiven."
Maar wat dan? Meer tegenstemmen zullen de Trump niet automatisch tot andere gedachten brengen. "Het kan 2 kanten opgaan. Enerzijds kan Trump nu net escaleren. Mogelijk wil hij niet verliezen van Iran, nu hij in het binnenland heeft verloren. Anderzijds denk ik dat het nu echt lastiger is geworden voor hem om dat oorlogsverhaal te rechtvaardigen naar de bevolking toe. Met Trump weet je nooit of zijn wraakzucht overwint, of dat de druk vanuit de Republikeinen en de Democraten te groot wordt."
De komende maanden worden heel spannend voor Iran
Peyman Jafari, historicus
Maar de oorlog is niet alleen een Amerikaans verhaal. Ook Israël is een belangrijke speler in het conflict. De vraag is dan ook of de Israëlische strategie mogelijk verandert nu Trump politiek onder druk staat. Volgens Jafari is dat niet meteen te verwachten.
"Dit is natuurlijk heel slecht nieuws voor Netanyahu en zijn bondgenoten, die al decennia hameren op hun oorlog tegen Iran. Met Trump hadden ze hun zin gekregen."
Volgens Jafari dreigt daardoor net een gevaarlijke periode aan te breken. De Democratische verkozenen nemen pas in januari hun zetels in het Congres in. Tot dan blijft er voor Israël een belangrijke periode waarin het nog op de steun van Trump kan rekenen.
"De komende maanden worden dus heel spannend voor Iran", zegt Jafari. Volgens hem kan Israël gebruikmaken van de tijd die ze nog heeft met Trump. Trump zou zich daarbij eventueel op de achtergrond kunnen houden en de verantwoordelijkheid voor een nieuwe escalatie bij Israël leggen.