Na 'Kruispunt' krijg je ongetwijfeld last van 'leeswee'

Eerst pleit ik even schuldig, dan is dat uit de weg. Kruispunt is al 5 jaar oud, er zijn sindsdien tientallen nieuwe meesterwerken geschreven. Ik weet dat.

En ik ga hier dan ook niet het excuus gebruiken dat ik sindsdien geen tijd meer heb gehad om echt goeie romans te lezen. Dat het leven gebeurde, en het werk en het kersverse moederschap. Dat ik voor De Afspraak vooral in het non-fictionele genre moest duiken. Dat de actualiteit toch zo prangend was en dat ik mezelf verloor in de waan van de dag. Dat ga ik allemaal niet als uitvlucht gebruiken. 

Want ik weet dat het met boeken is zoals met sporten. Je moet er tijd voor maken. Rustig opbouwen en genieten van elke stap. Je weet wel: It's the journey, not the destination.

De waarheid is: ik heb tijd gemaakt, ik heb geproefd en gelezen, ik heb zelfs genoten van the journey, maar 'Kruispunt' bleef aan mij kleven. Daarom durf ik het te tippen, 5 jaar na datum. En daarom durf ik te zeggen: je gaat er geen spijt van hebben, je gaat me zelfs bedanken. En wel om deze 3 redenen.

Als je Franzen al kent van 'De correcties' en 'Vrijheid', dan weet je dat hij een meester is in het vatten van een tijdgeest. Dat zijn romans vaak doorspekt zijn met maatschappelijke en morele vraagstukken, zonder dat hij zijn eigen mening opdringt. Dat is in dit boek niet anders.

In 'Kruispunt' neemt hij je mee naar het begin van de jaren 70, waar je kennismaakt met prediker Russ Hildebrandt en zijn familie. Ja, je gaat een heel stuk terug in de tijd, naar Kerstmis in een fictieve buitenwijk van Chicago, naar een strenggelovige familie, en toch voelt het boek op geen enkel moment ver van je bed.

Voor je het beseft, ben je deel geworden van deze familie en haar complexe dynamieken. Franzen diept zijn personages zo goed uit, dat je met elk van hen meeleeft, ook al zijn ze af en toe onuitstaanbaar. Je waant je achtereenvolgens vader, moeder, broer, zus, dochter of zoon.

Je hoeft geen Amerikaan te zijn of in de jaren 70 te hebben geleefd om je in deze personages te herkennen. Iedereen is ooit puber geweest. Iedereen heeft zich weleens afgezet tegen zijn ouders. En iedereen maakt deel uit van een gezin, op welke manier dan ook. De herkenbaarheid van die relaties maakt dat 'Kruispunt' zijn tijd en plaats overstijgt.

Franzen toont met dit boek trouwens opnieuw zijn fascinatie voor dysfunctionele gezinnen. Een fascinatie die ik met hem deel. In 'Kruispunt' mag je ongegeneerd de voyeur zijn en binnenkijken door het raam bij het heel dysfunctionele gezin Hildebrandt. En zeg nu zelf: wie kijkt nu niet eens graag binnen bij de miserie van een ander, om zijn eigen ellende te vergeten?

Van het kleine naar het grootse, ook dat doet Franzen meesterlijk. De anekdotiek van het gezin, de avonturen van de Hildebrandts, spelen zich af midden in de woelige jaren 70. De oorlog in Vietnam, religie, seks, drugs en rock-'n-roll passeren op de achtergrond. Franzen schetst niet alleen een gezin in crisis, maar ook een samenleving die op haar grondvesten davert.

De context mag dan veranderd zijn, de spanningen die Franzen beschrijft, zijn razend actueel. In 'Kruispunt' krijg je een tijd van maatschappelijke en politieke verdeeldheid tegen de achtergrond van de Vietnamoorlog. En dan is het niet moeilijk om de parallel te maken met vandaag. Met de tussentijdse verkiezingen in de VS die de kaarten volledig hebben herschud, tegen de achtergrond van die andere oorlog, in Iran. 

En zo gaat dat het hele boek lang: je zit daar in Chicago in de jaren 70, maar je denkt aan nu. En dat heeft gek genoeg iets troostends.

Je leert dat de geschiedenis zich altijd herhaalt, dat de fundamentele vragen waarmee de personages, en bij uitbreiding wij allemaal, worstelen tijdloos zijn. Hoe trouw blijf je aan je overtuigingen wanneer de wereld rondom je verandert? Wat doe je wanneer jouw waarden botsen met die van anderen?

Alle personages in 'Kruispunt' zitten met die Grote Vragen, en ze maken fouten, uiteraard. Ze zijn niet consequent. En als lezer ben je mild, want Franzen maakt hen nooit zwart. Je vergeeft hen, en meteen ook jezelf. 

Misschien moet ik er wel meteen een waarschuwing bij geven.

Na 'Kruispunt' krijg je ongetwijfeld last van 'leeswee', of een boekenkater. Dat gevoel wanneer je een roman hebt uitgelezen en daarna een beetje verweesd achterblijft. Je weet niet goed wat je nu moet lezen, je mist de personages met wie je zoveel pagina's hebt doorgebracht en vraagt je af of het volgende boek ooit nog evenveel indruk zal maken.

Er zijn maar weinig boeken die zoiets teweegbrengen. Eigenlijk is dat bijna een reden om 'Kruispunt' níét te lezen. 

Al is er gelukkig ook goed nieuws: 'Kruispunt' zou het eerste deel worden van een trilogie.

Het vooruitzicht van nog 2 boeken maakte het afscheid destijds net iets draaglijker. Alleen wachten we daar ondertussen al sinds 2021 op. Af en toe duikt er een gerucht op dat Franzen aan het vervolg werkt, maar een concrete verschijningsdatum is er nog altijd niet.

Dus Jonathan, of meneer Franzen, mocht je dit lezen: wanneer is het verdorie zover? Ik ben er (al 5 jaar) klaar voor.