De politieke crisis in Polen rond het Grondwettelijk Hof blijft verder escaleren. President Karol Nawrocki heeft vrijdag zijn officiële reis naar Senegal onderbroken en keert terug naar Warschau, nadat berichten waren opgedoken dat de politie het terrein van het Grondwettelijk Hof was binnengegaan. De voorzitter van het hof, Bogdan Swieczkowski, zou geschorst zijn. Premier Donald Tusk verdedigt het optreden en stelt dat het herstel van de rechtsstaat "doortastend optreden vereist".
Constitutionele crisis in Polen: voorzitter Grondwettelijk Hof geschorst, politie massaal aanwezig in Warschau
Dieter Ceustermans
Gepubliceerd:
Het Grondwettelijk Hof maakte vandaag op zijn website bekend dat voorzitter Bogdan Swieczkowski geschorst is. De aankondiging leidde tot grote onrust in de Poolse hoofdstad Warschau.
De politie werd ingezet rond het gebouw en hield aanhangers van de nationalistische oppositiepartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), die de door hen benoemde rechters van het Grondwettelijk Hof steunen, op afstand.
Premier Donald Tusk liet zich op sociale media uit over de situatie. In een bericht op X verklaarde hij dat het herstel van de rechtsstaat "doortastend optreden vereist".
De onrust ontstond nadat rechter Anna Korwin-Piotrowska had aangekondigd dat voorzitter Bogdan Swieczkowski uit zijn functie was geschorst. De situatie bleef echter bijzonder verwarrend. Het Grondwettelijk Hof ontkende aanvankelijk de schorsing op zijn officiële account op X en sprak van een "staatsgreep".
Volgens het hof blijft Swieczkowski gewoon in functie, omdat Korwin-Piotrowsk niet bevoegd zou zijn om hem tijdelijk te vervangen, omdat ze niet de eed heeft afgelegd bij president Karol Nawrocki.
President onderbreekt reis naar Senegal
De Poolse president Karol Nawrocki zelf reageerde bijzonder snel op de gebeurtenissen. Hij kondigde aan dat hij zijn vlucht naar Senegal, waar hij een officieel bezoek zou brengen, onderbreekt en onmiddellijk terugkeert naar Warschau.
Nawrocki is een nationalist en staat politiek dicht bij PiS, de partij die hem voordroeg voor het presidentschap. Die partij benoemde ook Swieczkowski tot voorzitter van het Grondwettelijk Hof toen ze nog aan de macht was.
Donald Tusk, de premier van Polen, doet al sinds zijn aantreden in 2023 verwoede pogingen om het Grondwettelijk Hof te ontdoen van de door PiS benoemde rechters, die het Hof volgens hem al te zeer ondergeschikt hebben gemaakt aan de politiek. Maar hij vindt daar steevast Nawrocki op zijn pad.
De inzet van de politie en de terugkeer van de president illustreren hoe hoog de spanningen tussen beide politieke kampen zijn opgelopen.
Politieke machtstrijd om justitie
Het conflict over het Grondwettelijk Hof sleept al jaren aan. Toen PiS in 2015 aan de macht kwam, bracht de partij het gerechtelijke apparaat steeds meer onder politieke controle. Het Grondwettelijk Hof werd volgens critici dan ook bevolkt met rechters die loyaal waren aan de nationalistische regering.
De Europese Unie uitte herhaaldelijk kritiek op de onafhankelijkheid van het hof. Volgens Brussel was de instelling te sterk afhankelijk geworden van de politieke macht. Het hof kwam bovendien meermaals in aanvaring met de Europese instellingen door te benadrukken dat de Poolse wetgeving boven het Europese recht stond.
Sinds zijn terugkeer naar de macht in 2023 probeert premier Donald Tusk de hervorming van de rechterlijke macht door te voeren. Hij beloofde de rechtsstaat te herstellen en de onafhankelijkheid van justitie opnieuw te garanderen.
Maar dat verloopt bijzonder moeizaam. President Nawrocki blokkeert voorlopig de benoemingen van nieuwe rechters die door het parlement zijn verkozen. Eerder dit jaar weigerde hij bijvoorbeeld de eed af te nemen van 4 van de 6 nieuwe rechters.
Daardoor blijft het Grondwettelijk Hof een belangrijk strijdtoneel tussen de regering-Tusk en het nationalistische kamp, dat door Tusk verslagen werd.
De gebeurtenissen van vandaag dreigen de institutionele crisis in Polen dan ook nog verder uit te diepen. Wie op dit moment rechtsgeldig aan het hoofd staat van het Grondwettelijk Hof, is door de tegenstrijdige verklaringen van de verschillende partijen volstrekt onduidelijk.
Onrust in hoofdstad Warschau, massaal politie ingezet rond Grondwettelijk Hof