Op de VN-klimaatconferentie die vandaag begint, staat elektriciteit hoog op de agenda. COP-voorzitters Australië en Turkije hopen alle landen mee te krijgen met een nieuw doel: elektriciteit zou 35 procent moeten uitmaken van de wereldwijde energiemix tegen 2035. Dat zou niet alleen het klimaat vooruithelpen. Het is ook een handig trucje om de Saudi's niet voor het hoofd te stoten.
Praten over elektriciteit, in plaats van over olie, kolen of gas: kan de klimaatconferentie zo een nieuwe patstelling omzeilen?
Vincent Merckx
Gepubliceerd:
Samenvatting:
COP31-voorzitters Australië en Turkije willen dat elektriciteit tegen 2035 35 procent van de wereldwijde energiemix uitmaakt. Ze hopen dat doel te kunnen afkloppen op de klimaatconferentie.
3 jaar geleden besloot de wereld op de COP in Dubai om af te stappen van fossiele brandstoffen. Sindsdien dreigden olielanden zoals Saudi-Arabië en Rusland elk akkoord te blokkeren als die belofte herhaald zou worden.
Volgens een Belgische waarnemer is de elektriciteitsdoelstelling een andere manier om toch over fossiele brandstoffen te kunnen blijven praten, zonder ze te benoemen.
De Europese Unie steunt het doel, en België volgt het Europese standpunt. België wil wel dat de elektriciteit uit duurzame bronnen komt en niet uit gasgestookte centrales.
Olie, kolen en gas zijn de grote oorzaak van de klimaatverstoring. 3 jaar geleden, op de VN-klimaatconferentie in Dubai, raakte de wereld het daarom voor het eerst eens dat we op termijn af moeten van fossiele brandstoffen.
In de slotakkoorden van de laatste 2 VN-klimaatconferenties (of COP's, in VN-jargon) zijn olie, gas en kolen echter niet terug te vinden. Enkele olielanden zoals Saudi-Arabië en Rusland dreigden ermee elk akkoord te blokkeren als de belofte van 2023 zelfs maar herhaald zou worden.
"Alsof je niet over tabak wil praten op een conferentie tegen kanker", oordeelde Greenpeace na de COP van vorig jaar in Brazilië. Op diezelfde COP besloten de landen die wél fossiele brandstoffen snel willen afbouwen, dan maar hun eigen klimaattop te organiseren.
Prioriteit
Dit jaar willen de COP-gastheren Australië en Turkije vermijden dat de kloof tussen de olielanden en de andere landen verder groeit.
Daarom zal deze klimaatconferentie in het teken staan van elektriciteit. Australië en Turkije hopen alle landen achter een nieuwe, vrijwillige doelstelling te krijgen. Tegen 2035 moet 35 procent van de wereldwijde uit elektriciteit bestaan, tegenover 24 procent vandaag.
Dat wordt een van de "bepalende prioriteiten", zei de Turkse minister van Milieu Murat Kurum deze zomer. Hij wordt de voorzitter van COP31.
Australië en Turkije willen hun karretje vasthaken aan 2 andere beloften die in Dubai werden gedaan. Toen werd ook besloten dat de wereld tegen 2030 3 keer meer hernieuwbare energie moet aanmaken, en dat de beschikbare energie dubbel zo efficiënt ingezet moet worden.
Andere verpakking
Elektriciteit is een manier om het over fossiele brandstoffen te hebben zonder die te benoemen, valt in de wandelgangen te horen.
"De COP-voorzitters hebben het gevoel dat ze meer overeenstemming kunnen bereiken door het minder nadrukkelijk te hebben over afstappen van fossiele brandstoffen, en meer over elektrificatie", legt een Belg uit die de onderhandelingen al jarenlang van nabij volgt. "Maar beide betekenen min of meer hetzelfde. De verpakking verandert, de inzet niet."
"Het is een indirecte manier om op zijn minst een deel van dezelfde doelstelling te bereiken", beaamt klimaatwetenschapper Jean-Pascal van Ypersele. De voormalige voorzitter van het VN-klimaatpanel is een echte oudgediende. De voorbije 31 jaar miste hij slechts 2 COP's.
"Saudi-Arabië wordt steeds nerveuzer, maar ook beter georganiseerd. Ze komen met steeds grotere delegaties naar de COP's, met telkens weer meer juridische experten en diplomaten. Saudi-Arabië weet ook dat er op een COP consensus nodig is. Daardoor is het relatief gemakkelijk om een akkoord te blokkeren."
Op andere VN-bijeenkomsten heeft Saudi-Arabië dan weer de aanval ingezet op de klimaatwetenschap. Vorige maand nog blokkeerde het olieland voor de 6e keer op rij een beslissing over wanneer de volgende reeks VN-klimaatrapporten er moet komen. Die bundelen de nieuwste inzichten in de klimaatwetenschap en zijn cruciaal voor de klimaatconferenties.
Het VN-klimaatpanel zelf dreigt, alweer door de Arabische blokkade, bij de start van volgend jaar zelfs zonder budget te vallen.
3 elektrische wagens voor 1 benzinewagen
Niet dat fossiele brandstoffen helemaal buiten beeld zullen blijven in Turkije. Brazilië produceerde vorige week een stappenplan dat landen moet helpen om kolen, olie en gas te bannen. Dat plan, een erfenis van de vorige COP, zal ook een plekje krijgen op deze conferentie.
Maar de hoofddoelstelling blijft wel degelijk '35x35'. Die moet de discussie tussen enerzijds de olielanden en anderzijds het Westen en enkele ontwikkelingslanden uit de loopgraven halen. Want elektrificeren, daar kan niemand echt tegen zijn, zo lijkt het wel.
Om het doel te halen, zouden we weliswaar 4 keer sneller benzinewagens, gasketels en hoogovens moeten vervangen door elektrische wagens, warmtepompen en elektrische boilers. Toch is dat goed haalbaar, oordeelde het Internationaal Energieagentschap (IEA) in september. Het wijst erop dat er wereldwijd nu al bijvoorbeeld 30 procent meer warmtepompen zijn dan in 2020.
Nog volgens het IEA kan Europa zelfs hoger mikken dan 35 procent.
Het zou ook een groot verschil maken in de strijd tegen de klimaatverstoring. Als het doel gehaald wordt, zouden er in 2035 elke dag 18 miljoen vaten olie minder verbrand worden. De studiegroep Climate Action Tracker schat dat 35 procent van de energiemix genoeg zou zijn om "ongeveer 2/3" van alle toestellen wereldwijd te elektrificeren.
Dat komt doordat elektriciteit een veel efficiëntere energiebron is dan fossiele brandstoffen. Als je olie, kolen of gas verbrandt, komt daar ook warmte bij vrij, en dat is vaak nutteloze energie. Denk maar aan de hitte die een automotor afgeeft, en die daardoor zelfs gekoeld moet worden. Elektriciteit heeft dat nadeel niet. Met dezelfde hoeveelheid energie die je verbruikt voor 1 benzinewagen, kan je 3 elektrische wagens laten rijden.
Rollercoaster
De Europese Unie steunt de 35x35-doelstelling alvast. Voor de EU betekent elektrificatie dan ook 2 vliegen in 1 klap: je helpt het klimaat én je maakt er de energiefacturen betaalbaarder mee.
België onderhandelt op de COP niet op eigen houtje. Het voegt zich bij het Europese blok. Ons land zal het 35x35-doel dan ook steunen, maar er tegelijk op hameren dat die nieuwe elektriciteit uit duurzame bronnen moet komen, en niet uit bijvoorbeeld gasgestookte centrales.
De landen die sterk afhankelijk zijn van geïmporteerde fossiele brandstoffen hebben het meest te winnen bij elektrificatie
Nick Wayth, WRI
"De landen die sterk afhankelijk zijn van geïmporteerde fossiele brandstoffen hebben er het meest bij te winnen", mailt energie-expert Nick Wayth van het World Resources Institute. "De wisselvallige olie- en gasprijzen zetten economieën op een meedogenloze rollercoaster." Dat is onder andere in ons land het geval.
"Maar ook ontwikkelingslanden kunnen er enorm van profiteren, vooral waar de elektriciteitsvraag groeit en de toegang een uitdaging blijft."
Of China ermee akkoord zal gaan, is een ander paar mouwen. De grootste uitstoter ter wereld is op eigen houtje verantwoordelijk voor 1/3 van alle broeikasgassen die jaarlijks de atmosfeer in geblazen worden. Maar het heeft ook een broertje dood aan klimaatafspraken. Het land vindt dat COP's vooral moeten dienen om te spreken over klimaatgeld voor de armere landen.
Of 35x35 het haalt? Dat komen we te weten op 20 november, wanneer de klimaatconferentie afloopt.