De vervroegde parlementsverkiezingen in Servië hebben een politieke aardverschuiving veroorzaakt. De Studentenlijst, die 2 jaar lang tegen het beleid van Aleksandar Vučić protesteerde, heeft die verkiezingen gewonnen. "We gaan een Servië creëren waarin we nooit meer één man hebben die zegt alles te weten", zegt lijsttrekker Ilija Srdanović. Vučić heeft zijn nederlaag al erkend.
Politieke verschuiving in Servië: Studentenlijst wint na 2 jaar protest de verkiezingen van aftredend president Aleksandar Vučić
Twee jaar lang protesteerde de Studentenlijst tegen corruptie en uiteindelijk zegevierde ze gisteren bij de vervroegde parlementsverkiezingen. Ze versloegen de partij van Aleksandar Vučić, 14 jaar lang een dominante figuur in de nationale politiek.
Volgens de eerste resultaten haalt de Studentenlijst 51,47 procent van de stemmen, tegenover 40,42 procent voor Vučić. Na de bekendmaking daarvan, door de waarnemersorganisatie CRTA, stroomden de straten van hoofdstad Belgrado en andere steden vol enthousiaste Serviërs die de historische overwinning vierden. VRT NWS-journalist Paulien Lambert zag euforische vreugde.
"Het is hier een zottekot. Ik zie veel emoties, veel vreugde. Niemand had verwacht dat we zo snel duidelijkheid zouden krijgen, iedereen verwachtte uren van spanning, maar het verschil tussen de Studentenlijst en Vučić is allesbehalve klein."
Reporter Paulien Lambert in Servië: "Vooraf werd voor onrust gevreesd, maar het wordt een feestnacht"
De Studentenlijst is gegroeid uit studentenprotesten die 2 jaar geleden ontstonden na de instorting van een overkapping op een treinstation in Novi Sad. Daarbij stierven 16 mensen. Volgens de protesterende jongeren was de instorting het gevolg van de wijdverspreide corruptie binnen de Servische politiek.
De Studentenlijst verenigt een diverse oppositie tegen het beleid van de rechts-populistische Aleksandar Vučić. Die diende bijna 2 ambtstermijnen als president. Begin september schreef hij vervroegde parlementsverkiezingen uit, een eis van de Studentenlijst.
Vučić zelf nam ontslag als president om campagne te kunnen voeren, het was zijn ambitie om premier te worden. Maar het is dus de Studentenlijst die het gehaald heeft. "We zullen nooit meer een tiran in dit land hebben", zei lijsttrekker Ilija Srdanović nadien.
Ilija Srdanović: "Ik ga naar mijn dokterspraktijk"
De nieuwe Studentenlijst werd gevormd door universiteitsstudenten, maar geen van hen stond daadwerkelijk op de lijst. In plaats daarvan waren de kandidaten weinig bekende experts, sporters, boeren en kunstenaars. Een aanpak die bedoeld was om de alleenheerschappij van Vučić tegen te gaan en een gevoel van solidariteit te herstellen.
Is de Studentenlijst klaar om de verwachtingen waar te maken? "We spraken met lijsttrekker Ilija Srdanović van de lijst, een cardioloog", zegt Paulien Lambert. "'Bent u klaar om premier te worden', vroeg ik hem. Hij antwoordde: 'Ik ga morgen eerst naar mijn dokterspraktijk. Het is belangrijk dat mensen hun expertise inzetten voor het land'."
VRT NWS-journalist Paulien Lambert sprak met lijsttrekker Ilija Srdanović, een cardioloog
"Servië moet bestuurd worden door mensen met expertise in hun eigen vakgebied. We gaan een Servië creëren waarin we nooit meer één man hebben die alles weet", zegt Srdanović.
Volgens Paulien Lambert zijn er nog heel wat vragen over wat er nu komt. "Hoe gaat die regering eruitzien? Wie worden de ministers? Gaat de studentenbeweging, die al 2 jaar lang de controle houdt over alle communicatie en beslissingen, haar vertegenwoordigers nu loslaten?"
"Het is heel onzeker, maar ik denk dat vanavond niemand hier op straat daarmee bezig is. Vanavond is het een volksfeest."
Uitzonderlijk hoge opkomst
De opkomst bij de parlementsverkiezingen was uitzonderlijk hoog. Doorheen de dag vormden zich lange rijen bij de stembureaus in Servië en in steden over de hele wereld.
Volgens de Servische kiescommissie had om 18 uur lokale tijd 64,89 procent van de ongeveer 6,4 miljoen kiesgerechtigden gestemd. Dat was de hoogste opkomst op dat tijdstip sinds 1993.
Kiezers die bij het sluitingsuur om 20 uur nog in de rij stonden, mochten hun stem alsnog uitbrengen.
Vučić: "Ze zullen het land nog meer verwoesten"
Aleksandar Vučić erkende zijn nederlaag vrij snel. "Het is duidelijk dat we deze verkiezingen hebben verloren. Het is de lijst van de blokkerende studenten die heeft gewonnen. Zij zullen tussen de 135 en 140 zetels krijgen, en wij ongeveer 105", zei hij.
"Het is mijn plicht als aftredend president om mij verantwoordelijk te gedragen. Ik wil geen onrust en geen conflicten. Wij hebben dat nooit gewild, in tegenstelling tot zij", haalde hij uit naar de Studentenlijst.
"Zij hebben 2 jaar lang het land verwoest, en zij zullen nog meer verwoesten."
Aleksandr Vučić erkent de nederlaag, maar is ook erg scherp
Vučić, die tijdens zijn presidentschap nauwe banden met Rusland onderhield, zegt dat de overwinning van de Studentenlijst het gevolg is van buitenlandse inmenging.
"Ik wil dat mensen weten dat dit de bevestiging was van een revolutie die werd uitgevoerd met de directe steun van verschillende Europese landen en de Amerikaanse '', dezelfde die tegen president Trump is", verklaarde hij.
Zo ziet de vreugde eruit op de Servische straten
Vucic versus de Studentenlijst
Aleksandar Vučić en zijn Servische Progressieve Partij (SNS) zwaaiden meer dan 10 jaar de plak in Servië. Hij benadrukte tijdens zijn campagne de verwezenlijkingen van zijn regering op het vlak van wegeninfrastructuur, gezondheidszorg en onderwijs.
Zijn tegenstanders beschuldigden hem echter van corruptie en hekelden de ongelijke strijd bij de verkiezingen. Staatsmedia zijn volgens hen regeringsgezind, en werknemers van overheidsinstellingen zouden onder druk zijn gezet om op de partij van Vučić te stemmen.
De Studentenlijst is voortgekomen uit de studentenprotesten tegen de regering van Vučić. Op de lijst staan weliswaar geen studenten, maar academici en professionals uit onder meer de zakenwereld.
De protestbeweging kwam op gang na het instorten van een betonnen luifel aan het station van Novi Sad op 1 november 2024. Daarbij kwamen 16 mensen om het leven. Volgens veel Serviërs was het drama te wijten aan corruptie bij de regering. De afgelopen 2 jaar organiseerden de betogers grote manifestaties en wandeltochten door het land. Met de vervroegde parlementsverkiezingen hoopten ze hun protest om te zetten in politieke verandering.
