Volgende week komt de top van de Chinese Communistische Partij samen in Peking. Officieel gaat het over partijdiscipline. In werkelijkheid moet de bijeenkomst de grootste zuivering van het Chinese leger in een halve eeuw bezegelen. Eén dag eerder viert China voor de tweede keer een feestdag die Taiwan als Chinees grondgebied bestempelt. Wie die twee data naast elkaar legt, ziet een leider die zijn generaals niet meer vertrouwt, net nu hij hen het hardst nodig heeft.
Waarom de machtigste man van China bijna alleen aan tafel zit
Samenvatting:
Volgende week komt de top van de Chinese Communistische Partij vier dagen samen in Peking. Maandag moet die top bekrachtigen dat generaal Zhang Youxia, de nummer twee van het leger, en de stafchef uit de Partij en het leger zijn gezet.
President Xi Jinping heeft de legertop leeggehaald: van de zeven leden van de Centrale Militaire Commissie zijn er vijf uit de Partij gezet. Van de 35 generaals met drie sterren die Xi sinds 2020 bevorderde, zijn er 29 zeker of vrijwel zeker gezuiverd.
De Partij noemt corruptie als reden, maar verwijt de twee generaals ook ontrouw aan Xi. Volgens China-expert Sara Van Hoeymissen gaat de zuivering vooral over macht in Peking.
Volgens Van Hoeymissen is het Chinese leger niet klaar voor een aanval op Taiwan. Rond het eiland is het rustig, en Xi praat liever met de Amerikaanse president Donald Trump.
Zondag viert China voor de tweede keer een feestdag die Taiwan als Chinees grondgebied bestempelt. Van Hoeymissen verwacht dat 2028 een "cruciaal jaar" wordt, met verkiezingen in Taiwan en de Verenigde Staten.
Het was een verrassing van jewelste, toen begin dit jaar plots generaal Zhang Youxia uit beeld verdween. Hij was de nummer twee van het Chinese leger en de zoon van een strijdmakker van de vader van Xi Jinping, vaak omschreven als een jeugdvriend van de president.
Volgens het ministerie van Defensie werd hij onderzocht wegens “ernstige schendingen van de discipline en de wet”, samen met de stafchef van het Volksbevrijdingsleger. De twee hadden iets gemeen dat niemand anders aan de top nog had. Ze hadden allebei concrete gevechtservaring, in de grensoorlog met Vietnam.
Pas vorige maand werden ze uiteindelijk uit de Partij en het leger gezet en doorverwezen naar de militaire aanklager. Maandag moet de partijtop dat vonnis bekrachtigen.
Tel de lege stoelen
De bijeenkomst van volgende week heet in partijjargon een plenum. Het Centraal Comité, een soort parlement van de Communistische Partij met zo’n 370 leden, komt dan vier dagen achter gesloten deuren samen. Wat er binnen gezegd wordt, lekt zelden uit. En de slotverklaring is al geschreven voor de vergadering begint.
Toch zijn dit hoogdagen voor wie China probeert te begrijpen. De Partij geeft in normale tijden zo goed als niets prijs over wie macht heeft en wie ze verliest. Een plenum is een van de zeldzame momenten waarop de top zich fysiek moet tonen, en net daarom verraadt het meer dan bedoeld.
De Chinese staatstelevisie toont elke dag beelden van de zaal. Zo kan haarfijn worden ontleed wie ontbreekt, wie onderzocht wordt of in de cel zit, of wie uit de gratie is gevallen.
Vorig jaar was de opkomst de laagste sinds Xi aan de macht kwam, met 168 van de 205 volwaardige leden. Bijna alle afwezigen waren militairen. Enkele dagen voor dat plenum had de Partij negen topgeneraals uit haar rangen gezet. Tientallen andere officieren waren al maanden niet meer in het openbaar gezien.
Waarom de generaals verdwijnen
De officiële reden is telkens dezelfde. Corruptie. En die is er ook. China pompt elk jaar miljarden in de modernisering van zijn leger, en wie over de aankoop van wapens beslist, kan daar rijk van worden. Ook promoties worden in het Chinese leger vaak gekocht.
Maar corruptie is in China al jaren de vlag die een andere lading dekt. Xi voert sinds zijn aantreden in 2012 een anticorruptiecampagne, en die heeft altijd ook gediend om rivalen opzij te schuiven. Wat nieuw is, is dat hij nu tot in de hoogste rangen van het leger gaat, iets wat zijn voorgangers nooit durfden.
De beschuldigingen tegen Zhang en de stafchef maken dat duidelijk. Beide mannen zouden volgens de Partij “in hart en geest van de Partij vervreemd” zijn en “kliekjes” hebben gevormd. Dat ze promoties verkochten voor grote sommen geld, staat er ook, maar het verwijt van ontrouw weegt zwaarder.
Ontrouw is in het Chinese systeem geen financiële beschuldiging, maar een politieke. Wie ervan beschuldigd wordt, heeft volgens de Partij niet zomaar geld vervreemd, maar het gezag van de leider zelf in vraag gesteld. Sinds 2022 had de Partij dat woord niet meer gebruikt voor een topofficier.
Een commissie met twee leden
Hoe ver Xi Jinping daarin gaat, blijkt uit wat er van de legertop overblijft. De Centrale Militaire Commissie, het clubje van generaals dat het leger aanstuurt, telde vier jaar geleden nog zeven leden. Vijf van hen zijn intussen uit de Partij gezet. Er blijven er twee over, Xi zelf en een commissaris die zijn carrière maakte in de disciplinaire inspectie.
Van de 35 generaals met drie sterren die Xi sinds 2020 eigenhandig bevorderde, zijn er 29 zeker of vrijwel zeker gezuiverd. Hij heeft dus bijna iedereen afgezet die hij zelf had uitgekozen. Wat ook opvalt: veel van hen kwamen uit de Raketmacht (de eenheid die de kernraketten beheert), en uit het Oostelijk Commando, dat een eventuele aanval op Taiwan zou moeten leiden.
Dat hij nog niet klaar is, liet het officiële partijblad vorige week verstaan. Het publiceerde een toespraak waarin Xi waarschuwt voor “mensen met twee gezichten” die de Partij bij de komende personeelswissels moet buitenhouden. Zo noemt de Partij kaderleden die trouw veinzen.
In China is de eerste opdracht van het Volksbevrijdingsleger de Partij aan de macht houden. De zuivering gaat in de eerste plaats over macht in Peking, over de angst voor een tweede machtscentrum.
In het Westen denken we bij een leger aan nationale veiligheid. In China is de eerste opdracht van het Volksbevrijdingsleger de Partij aan de macht houden. De zuivering gaat dus in de eerste plaats over macht in Peking, over de angst voor een tweede machtscentrum. Hoe meer generaals Xi afzet, hoe meer macht er bij hem alleen overblijft.
Een leger zonder hoofd valt niet aan
Voor de rest van de wereld draait het intussen om één vraag. Wat betekent dit voor Taiwan? Het Pentagon heeft lang beweerd dat Xi tegen eind 2027 zijn leger in staat wil zien om een oorlog om het eiland te voeren en te winnen. Dat jaar is niet toevallig gekozen. Het Chinese leger viert dan zijn honderdste verjaardag en de Partij houdt een congres waarop Xi vermoedelijk aan een vierde termijn wil beginnen.
Toch lijkt er vandaag voor Taiwan weinig reden tot paniek. Een invasie vraagt immers jarenlange coördinatie tussen marine, luchtmacht, raketeenheden en landingstroepen, en de mannen die daarvoor moesten zorgen zitten dus in de cel of zijn verdwenen.
De Amerikaanse inlichtingendiensten zijn hierdoor minder overtuigd dat Peking vastbesloten is om in 2027 binnen te vallen. Ook Sara Van Hoeymissen, China-expert aan de Koninklijke Militaire School in Brussel, gelooft dat Xi zelf ook niet het gevoel heeft dat zijn leger er klaar voor is.
“Het zou wel kunnen dat ze volgend jaar formeel verklaren dat de doelstelling behaald is, zoals wel vaker gebeurt in China. Maar ideaal geplaatst voor een gewapende hereniging zie ik het leger vandaag niet.”
Waarom is Taiwan zo belangrijk voor China?
Praten in plaats van vechten
Rond Taiwan zelf is het intussen opvallend rustig. Na de nationale feestdag van het eiland op 10 oktober, waarop president Lai Ching-te zei dat Taiwan “vrede koestert maar zijn vrijheid niet opgeeft”, bleef een grote militaire oefening uit. Twee jaar geleden was dat nog anders.
Xi praat op dit moment ook liever dan militair de spierballen te rollen. Hij heeft dit jaar al twee staatsbezoeken met Donald Trump afgerond, in mei in Peking en eind september in Washington. En in november ontvangt hij zowel Trump als Poetin opnieuw op de Apec-top in Shenzhen.
Een wapenpakket van 14 miljard dollar voor Taiwan ligt intussen al maanden in de koelkast. Trump noemde het “een heel goede onderhandelingstroef”.
De rust rond Taiwan komt dus niet voort uit de eigen afschrikking van het eiland. Ze komt voort uit de chaos aan de top van het Chinese leger en uit een Amerikaanse president die Taiwan als pasmunt gebruikt. Geen van beide duurt eeuwig.
Over zijn einddoel laat Xi intussen geen twijfel bestaan. Aanstaande zondag, een dag voor het plenum, viert China voor de tweede keer de “Herdenkingsdag van het Herstel van Taiwan”, een feestdag die Xi vorig jaar “persoonlijk” liet invoeren. Ze herinnert aan 25 oktober 1945, toen Japan het eiland na vijftig jaar kolonisatie teruggaf aan China.
Taiwan viert die dag al decennia zelf, als zijn overwinning op Japan. Peking gebruikt de datum nu om te beweren dat het eiland sindsdien bij China hoort, en Xi noemde de eenmaking in zijn nieuwjaarstoespraak niet te stoppen.
Jaknikkers vertellen geen slecht nieuws
De rust van vandaag heeft mogelijk een prijs die later moet worden betaald. Wat Xi nu bouwt, is een leger dat hem nooit meer zal tegenspreken. Jonge generaals worden in sneltempo in functies geduwd die vroeger veel meer ervaring vereisten. De twee die hij in december aan het hoofd van het Oostelijk en het Centraal Commando zette, hebben hun positie uitsluitend aan hem te danken.
“Iedereen begint intussen op de toppen van zijn tenen te lopen”, zegt Sara Van Hoeymissen. “Dat zagen we ook bij de bredere anticorruptiecampagne. Niemand durfde nog iets te doen, omdat niets doen veiliger leek.”
“Binnen de Partij is iedereen junior aan Xi Jinping, en die situatie krijg je nu ook in het leger. Je vraagt je echt af wie hem nog de waarheid durft te zeggen.”
Er zijn al mensen weggehaald die dat wel durfden, als je de partijpers goed leest. De legerkrant verweet Zhang en de stafchef in januari dat ze de gevechtskracht hadden aangetast en het systeem hadden ondermijnd dat alle macht over het leger bij Xi legt.
In de taal van de Partij valt dat moeilijk anders te lezen dan dat de twee veteranen het tempo van hun baas in twijfel trokken. Als dat klopt, dan waren zij de mannen die Xi vertelden dat zijn leger nog niet klaar was, en die zijn er nu niet meer.
Het jaar na de deadline
Lang werd naar 2027 gestaard als deadline, maar het jaar erna is mogelijk een pak gevaarlijker. In 2028 komen drie dingen samen die elkaar kunnen versterken.
Begin dat jaar kiest Taiwan een nieuwe president, en de oppositiepartij Kuomintang, de partij die ooit de burgeroorlog tegen Mao verloor en naar het Taiwanese eiland vluchtte, staat vandaag veel dichter bij Peking dan de huidige regering. Zij wil praten met China, de huidige Taiwanese regering wil liever afstand houden.
Wint de Kuomintang, dan krijgt Xi een gesprekspartner en een reden om te wachten. Verliest zij, dan ziet Peking voor de vierde keer op rij een Taiwanese regering aantreden die van eenmaking niets wil weten. Dan groeit in Peking de overtuiging dat wachten geen zin meer heeft.
In november van datzelfde jaar kiezen ook de Amerikanen een nieuwe president, en Trump mag niet meer opkomen. Amerikaanse verkiezingsjaren hebben hun eigen wetmatigheid. Kandidaten maken hun borst nat tegen China en beloven Taiwan steun, omdat dat stemmen oplevert en niets kost. In het Congres worden dan wapenleveringen versneld en reizen politici naar Taipei om zich te tonen.
Peking leest dat niet als campagneretoriek, maar als beleid. Elke belofte aan Taiwan wordt in Chinese staatsmedia een provocatie, en elke provocatie vraagt een antwoord, meestal met oefeningen rond het eiland.
Tegelijk is Washington in zo’n jaar met zichzelf bezig. Een vertrekkende president heeft weinig gezag meer, en zijn opvolger heeft nog geen beleid en geen team.
“2028 kan een cruciaal jaar worden in het hoofd van Xi Jinping”, gelooft Van Hoeymissen. “Hij heeft dan wellicht zijn nieuwe mandaat verworven en staat er sterk voor. Ik kan me voorstellen dat het een heet jaar wordt, met veel militaire oefeningen rond Taiwan. Een demonstratie, geen aanval. Al zou een persoonlijkheid als Xi kunnen beslissen dat hij het toch graag tijdens zijn ambtstermijn verwezenlijkt.”
Wat maandag al verraadt
De partijbijeenkomst van volgende week geeft alvast een eerste aanwijzing over hoe snel het kan gaan. Vult Xi de open plaatsen in de Militaire Commissie, dan is de zuivering voorbij en begint de wederopbouw. Laat hij ze open, dan is hij nog niet klaar met afrekenen.
Het is ook letten op de woorden in de slotverklaring. Tot nu toe verwijt de Partij de gevallen generaals corruptie en ontrouw. Als ze hen ook een samenzwering verwijt, dan zegt ze eigenlijk dat ze tegen Xi hebben samengespannen. Dan was de zuivering geen grote schoonmaak, maar een machtsstrijd.
Of Xi ooit gewapend naar Taiwan trekt, zal geen plenum ons vertellen. Wat de beelden van maandag wel tonen, is een man die zijn legertop heeft leeggehaald tot hij bijna alleen aan tafel zit.
Over twee jaar zit diezelfde man daar wellicht met een nieuw mandaat, een Taiwan dat net gestemd heeft en een Amerika dat met zichzelf bezig is. En niemand aan die tafel die hem nog durft te zeggen dat hij moet wachten om zijn trofee binnen te halen.
