Na 50 jaar nog altijd resten van verboden pesticiden in bodem in regio's rond Sint-Truiden, Hoogstraten en Roeselare

Met het onderzoek wou OVAM een goed zicht krijgen op de aanwezigheid van alle mogelijke soorten pesticiden in de bodem. Het onderzoek werd uitgevoerd in Haspengouw, de Noorderkempen en centraal West-Vlaanderen, regio's waarvan geweten is dat er in het verleden veel pesticiden gebruikt zijn, in de fruit- of aardappelteelt.

De stalen werden bewust in de winter genomen, om producten te kunnen opsporen die langer in de bodem aanwezig blijven.

"In 44 procent van de onderzochte bodemstalen hebben we sporen van minstens 1 pesticide of een afbraakproduct van pesticiden teruggevonden, maar telkens zonder risico-overschrijding van de toetsingswaarden", legt woordvoerder Jan Verheyen van OVAM uit. 

"De stoffen die we terugvinden zijn voornamelijk historische pesticiden zoals het gekende DDT en afbraakproducten daarvan. Die stoffen worden al lange tijd niet meer gebruikt, maar die zijn zeer persistent waardoor die nog lang in de bodem kunnen achterblijven", gaat Verheyen verder.

Opvallend is dat de restanten van DDT voornamelijk in tuinen van particulieren zijn gevonden. "Bij landbouwpercelen lagen die concentraties doorgaans veel lager, maar in sommige particuliere tuinen vonden we nog verhoogde concentraties terug." DDT is in België al sinds 1974 verboden. 

Restanten van nieuwere pesticiden zoals glyfosaat werden in een veel beperktere mate teruggevonden. "Glyfosaat zelf is maar op 4 plaatsen teruggevonden. AMPA, een afbraakproduct van glyfosaat, is ook onderzocht en die stof is in 13 stalen teruggevonden", weet Verheyen.

Op 4 plaatsen lagen de concentraties hoger. "Er waren 4 individuele gevallen waarbij een overschrijding was in een particuliere tuin in het scenario dat men eieren van eigen kippen zou gaan eten", gaat Jan Verheyen verder. 

"De resultaten zijn overwegend geruststellend en wijzen niet op een algemeen gezondheidsrisico", verzekert Werner Annaert, administrateur-generaal van OVAM. "Met gerichte monitoring kunnen we nu verder opvolgen waar bijkomend onderzoek het meest zinvol is, onder meer in particuliere tuinen."

OVAM raadt in het rapport aan om het onderzoek voort te zetten en stelt voor om een inzamelactie van pesticiden te organiseren bij particulieren.

Het stadsbestuur van Sint-Truiden had een vermoeden dat de historische fruitteelt sporen zou nalaten. Daarom stelde de stad zich kandidaat voor dit onderzoek. "Maar dat de tuinen zo'n groot risico vormen, hadden we niet verwacht", zegt schepen Gert Stas (Vooruit). 

De stad wil nu inwoners preventief informeren. "Het is niet omdat je zelf milieubewust bent, dat het goed zit", zegt Stas. "Een vorige generatie kan DDT in de tuin hebben gebruikt, en dat kan nog in de grond zitten."

Veel mensen hebben mogelijk ook nog restanten DDT in de kelder of op zolder. De stad bekijkt of een inzamelactie zinvol is. Ze koppelt zo'n actie liefst aan de informatiecampagne.

Een 2e aandachtspunt zijn de beken. "Fruittelers loosden er in het verleden pesticiden in, onder meer in de Melsterbeek", zegt Gert Stas. "Je ziet dat de restanten van die lang verboden bestrijdingsmiddelen nog altijd in de bodem van die waterlopen zitten."

Het is dus nodig om voorzichtig te zijn als er plannen zijn met waterlopen, zegt Stas. Enerzijds zijn er de Vlaamse plannen om meer openluchtzwemmen mogelijk te maken. Daarnaast is de stad ook bezig met waterlopen aan te passen aan droogte en overstroming. "We zijn dus bezig met plannen daarvoor, maar bij het uitbaggeren moeten we zeker opletten dat we de vervuiling niet verspreiden", besluit Stas.