Japan heeft een onbemande ruimtemissie naar Phobos gelanceerd, een van de manen van Mars. De ruimtesonde gaat er bodemstalen verzamelen en die naar de aarde brengen. Dat is nooit eerder gebeurd. Er vliegt ook een Frans-Duits robotautootje mee.
Japan lanceert ruimtemissie die bodemstalen van 'aardappelmaan' van Mars naar aarde moet brengen
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Samenvatting:
Japan heeft om 21.41 uur Belgische tijd een onbemande ruimtesonde naar Phobos gelanceerd, de grootste maan van Mars.
De sonde 'MMX' moet minstens 10 gram bodemmateriaal verzamelen en naar de aarde brengen. Dat is nog nooit eerder gebeurd.
De sonde komt rond augustus 2027 aan, landt in 2029 of 2030 op Phobos en moet de stalen in 2031 in Australië laten landen.
Er vliegt ook een Frans-Duits robotautootje mee, 'Idefix'. Het moet begin 2029 landen op Phobos en daar het oppervlak verkennen.
Om 21.41 uur Belgische tijd is een Japanse H3-raket richting Mars vertrokken. Aan boord: het Martian Moons Exploration-ruimtevaartuig, kortweg MMX.
Beelden van de lancering van de Japanse raket
Die ruimtesonde vliegt richting Phobos, de grootste van de 2 manen van Mars die door zijn vorm het koosnaampje 'aardappelmaan' draagt. Het doel is om minstens 10 gram bodemmateriaal van het oppervlak te verzamelen en naar de aarde te brengen.
Het zijn ambitieuze plannen. Als alles lukt, kan Japan het eerste land worden dat bodemstalen van Mars, of een van zijn manen, naar de aarde kan brengen. De bodemstalen moeten meer inzicht geven in de evolutie van Mars en over het ontstaan van zijn manen.
De missie is ook bedoeld om ervaring op te bouwen om naar Mars te reizen, met het oog ooit mensen ernaartoe te sturen.
Lange ruimtereis
Na de lancering moet de Japanse ruimtesonde eerst nog een reis van 10 maanden afleggen naar Mars. De eerste maanden na zijn aankomst, rond augustus 2027, zal het ruimtevaartuig eerst onderzoek doen van op afstand, door rond Phobos te cirkelen, en een geschikte landingsplaats zoeken.
In de loop van 2029 of 2030 moet MMX 2 keer relatief kort landen op Phobos, om de bodemstalen te verzamelen.
Voor de ruimtesonde in november 2030 terugvliegt naar de aarde, passeert hij nog enkele keren langs Deimos, de 2e en kleinere maan van Mars. De bodemstalen zouden dan uiteindelijk in de loop van 2031 moeten landen, aan parachutes, ergens in Australië.
Hoe zijn manen van Mars ontstaan?
Momenteel zijn er 2 theorieën waarover al lang wordt gediscussieerd. Ofwel zijn de manen gevormd na een grote botsing tussen Mars en een ander hemellichaam. Ofwel zijn het planetoïden, rotsblokken, van een andere plek uit ons zonnestelsel. Die zouden dan ooit te dicht langs Mars zijn gevlogen en door de zwaartekracht van Mars zijn gevangen.
"Zodra we de chemische samenstelling van het bodemmateriaal in detail kunnen bestuderen, zouden we vrijwel meteen uitsluitsel hebben", zegt planeetwetenschapper Sara Russell. "De 2 ontstaanstheorieën zijn zo verschillend dat we dat meteen zouden moeten zien in de bodemstalen."
IJskoude wereld
Wetenschappers hopen ook meer te leren over Mars zelf. De planeet was zo'n 4 miljard jaar geleden vermoedelijk veel natter en warmer dan nu, met een dikke atmosfeer.
Vandaag is het een ijskoude, dode wereld en is Mars zijn atmosfeer voor een groot stuk kwijt. Maar wetenschappers denken dat er mogelijk ooit leven op Mars is geweest, in welke vorm dan ook.
"Phobos bevindt zich zo dicht bij het Marsoppervlak (6.000 kilometer, red.) dat wanneer er meteorietinslagen zijn op Mars, er mogelijk gruis en stof vanop Mars terechtkomt op Phobos", zegt professor Russell.
"Dat zou betekenen dat onze bodemstalen ook Marsmateriaal kunnen bevatten, wat ons rechtstreeks informatie kan geven over de samenstelling en geschiedenis van Mars."
Frans-Duits autootje
Het Japanse ruimtevaartagentschap JAXA leidt de missie, maar ook Europa werkt mee. Het Europese ruimtevaartagentschap ESA heeft communicatieapparatuur geleverd. Het zorgt ook voor de communicatie met de ruimtesonde via grondstations.
Er vliegt ook een Frans-Duits robotautootje mee, 'Idefix', genoemd naar het witte hondje van Obelix uit de Franse stripreeks Asterix.
Idefix moet al begin 2029 landen op Phobos, nog voor de ruimtesonde zelf gaat landen, om vanaf de grond en al rijdend het oppervlak te verkennen. Het is ontwikkeld door het Franse ruimtevaartagentschap CNES en het Duitse ruimtevaartagentschap DLR.
Het autootje wordt losgelaten zo'n 40 meter boven het oppervlak. Omdat Phobos een extreem zwakke zwaartekracht heeft, wordt verwacht dat Idefix de val overleeft en zich via zijn uitrekbare poten en wielen in de juiste positie kan kantelen.
In ruil voor het ontwikkelen van de Idefix-rover krijgt Europa bodemstalen voor bewaring en analyse. Het Europese ruimteagentschap ESA zal instaan voor de verdeling van de stalen.
Ook het Amerikaanse NASA krijgt bodemstalen (15 procent), omdat het net als Frankrijk onderzoekselementen heeft geleverd.
Op die manier zou NASA dan toch bodemstalen van Mars in handen krijgen. NASA zette de plannen om zelf bodemstalen te gaan halen op pauze. Nochtans verzamelt de Amerikaanse robotjeep Perseverance al sinds 2021 bodemstalen op Mars. Maar ze oppikken, bleek te duur. In januari 2026 werden de plannen volledig gecanceld.
China daarentegen zet de plannen door om in 2028 ook naar Mars te vliegen om tegen 2031 bodemstalen naar de aarde te brengen. De kans bestaat dat China de Japanners dus nog zal inhalen.
Koen Wauters: "Ten vroegste over vijf jaar weten we of Japan ruimtevaartgeschiedenis heeft geschreven"
