Spanje, Frankrijk, Polen en Italië trekken het komende jaar naar de stembus en die verkiezingen worden met argusogen gevolgd door de Europese Unie. "Deze keer zijn er meer zenuwen dan anders", zegt EU-correspondent Carolien de Gruyter.
Waarom Europese Unie nu al zenuwachtig wordt van verkiezingen in 4 belangrijke lidstaten
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Samenvatting:
In Spanje, Frankrijk, Polen en Italië zijn er volgend jaar verkiezingen, en de Europese Unie volgt die nauwgezet. EU-correspondent Carolien de Gruyter merkt meer zenuwachtigheid dan gewoonlijk.
De EU moet beslissen hoe ze de komende zeven jaar haar geld verdeelt, maar vreest dat de verkiezingen in 2027 de onderhandelingen bemoeilijken. De Franse president Macron zegt dat een akkoord er voor 1 januari moet zijn.
Volgens De Gruyter bemoeilijkt ook de versnippering van het politieke landschap de besluitvorming, maar hoeft elk verkiezingsscenario geen ramp te zijn. "De uitdagingen zijn groot, en net daardoor blijven de lidstaten op elkaar aangewezen."
Er zijn altijd veel zenuwen als er verkiezingen zijn in grote Europese landen als Frankrijk, Duitsland, Italië of Polen. Die gaan vaak over veel meer dan alleen de binnenlandse politiek. Ze kunnen ook gevolgen hebben voor de Europese Unie als geheel en worden daarom met argusogen gevolgd vanuit Brussel.
"Ik merk nu meer zenuwachtigheid dan gewoonlijk", zegt EU-correspondent Carolien de Gruyter in VRT NWS De Ochtend op Radio1. Ze verwijst naar de huidige discussie rond de . De EU moet nu beslissen hoe ze de komende 7 jaar haar geld verdeelt, maar vreest dat verkiezingen in 2027 de onderhandelingen veel moeilijker zullen maken.
"De Franse president Macron heeft deze week op de Europese top heel duidelijk gezegd: we moeten er voor 1 januari uit zijn. Als dat niet lukt, heb ik geen manoeuvreerruimte meer. Die verkiezingen spelen dus nu al een rol voor wat er in de Europese Unie gebeurt."
Sterk verweven
De zenuwachtigheid beperkt zich niet tot de 4 grote landen. Ook in verschillende kleinere lidstaten staan verkiezingen op de agenda. En ook daar kunnen de gevolgen groot zijn, zeker omdat één land met een Europese besluitvorming kan blokkeren.
Volgens De Gruyter is de toegenomen aandacht voor nationale verkiezingen een logisch gevolg van de sterkere Europese samenwerking. "Er is meer Europa dan 20 jaar geleden. Niet omdat iedereen dat zo fijn vindt, maar omdat we een aantal crisissen hebben gehad die we te boven zijn gekomen doordat we meer zijn gaan samenwerken."
Daardoor zijn de lidstaten veel sterker met elkaar verweven dan vroeger. Dat merkt ze ook aan de aandacht die Brussel besteedt aan regionale verkiezingen, bijvoorbeeld in Duitsland. "Toen daar in september regionale verkiezingen waren, hield iedereen in Brussel de adem in."
Trump en Poetin
Er spelen nog andere factoren mee. Volgens De Gruyter zijn er grootmachten die liever een verdeeld dan een eensgezind Europa zien. Ze verwijst naar de Russische president Vladimir Poetin en de Amerikaanse president Donald Trump. "Zij zien niets liever dan dat de Europese Unie verzwakt."
Ook kan de onrust rond verkiezingen aanwakkeren. Daarbij gaat de aandacht vaak naar de mogelijke winst van radicaalrechtse partijen, maar volgens De Gruyter speelt ook de versnippering van het politieke landschap een belangrijke rol.
De traditionele partijen uit het politieke midden zijn in veel landen verzwakt. Daardoor zijn er meer partijen nodig om een regering te vormen, en wordt het moeilijker om tot akkoorden te komen. Dat hebben Nederland en België al ervaren. Soms kan één kleinere partij de hele regeringsvorming blokkeren of bijzonder verregaande eisen stellen.
"Dat maakt de besluitvorming op nationaal niveau moeilijker, en dus ook op Europees niveau", zegt De Gruyter.
Grote uitdagingen bieden grote kansen
Toch moeten we volgens haar niet elk mogelijk verkiezingsscenario als een dreigende ramp beschouwen. Ze herinnert aan 2016, het jaar van de brexit en de eerste verkiezingsoverwinning van Donald Trump. Bij de Oostenrijkse presidentsverkiezingen dat jaar vreesden veel waarnemers dat een kandidaat van de radicaalrechtse FPÖ zou winnen. Uiteindelijk verloor die kandidaat nipt.
"De paniek was groot geweest, maar uiteindelijk bleef daar weinig van over", zegt De Gruyter. Ze vindt dat mogelijke rampscenario's soms te veel worden opgeklopt, onder meer door sociale media.
"Ik merk meer nervositeit dan gewoonlijk", vertelt De Gruyter in VRT NWS De ochtend op Radio1.
Dat betekent niet dat er geen reden tot bezorgdheid is. De Europese Unie staat voor grote uitdagingen en krijgt te maken met internationale spelers die haar verdeeldheid kunnen uitbuiten. Tegelijk heeft de Unie in het verleden vaker bewezen dat ze na crisissen toch verdere stappen kan zetten.
Zelfs grote lidstaten als Duitsland kunnen die uitdagingen niet in hun eentje aanpakken. Samenwerking is dus noodzakelijk.
De komende verkiezingen kunnen de Europese samenwerking dus bemoeilijken, maar volgens De Gruyter hoeft dat niet noodzakelijk het einde van de Europese vooruitgang te betekenen. De uitdagingen zijn groot, en net daardoor blijven de lidstaten op elkaar aangewezen.
