11 jaar lang volgde Lidewij haar Brusselse buurvrouw en haar kinderen: "Ze zagen mij nooit als tv-maker, maar als buurvrouw"

Oorspronkelijk wil documentairemaker Lidewij Nuitten in 2015 voor de rubriek 'Mijn straat' in 'Iedereen beroemd' een kort portret maken over haar buren Lamia (38), Mehdi (11), Meissa (9) en Zaher (7). Wanneer alleenstaande moeder Lamia zonder schroom alle details vertelt over hun gezinssituatie en haar familiegeschiedenis, voelt Nuitten dat er meer inzit. 

"Zonder twijfel alles zo snel en vertrouwd op tafel gooien: ik was geschrokken dat Lamia dat zomaar deed tegen een vreemde met een camera op de schouder", blikt Nuitten terug. "Ik heb een paar keer gezegd: 'Wacht even, je beseft toch dat ik echt aan het filmen ben?' Maar zij had daar geen enkel probleem mee."

Voor Lamia voelde het onmiddellijk vertrouwd en vanzelfsprekend, vertelt ze aan VRT NWS. Buren die elkaar straal voorbijlopen in de stad, vindt ze maar niets: "Als je naast elkaar woont en mensen zeggen niet eens goeiedag: ik vind dat erg."

Door de goede klik besluit Nuitten de familie 10 jaar lang te blijven volgen tot jongste zoon Zaher meerderjarig is. Ze hoopt daarmee te tonen hoe het is om op te groeien tussen het Brusselse beton als gezin dat moet vechten voor alle kansen.

"Van hun start bij basisschool Balder tot hun eerste puberstreken: ze hebben me nooit gezien als 'tv-maker Lidewij', maar altijd als buurvrouw Lidi. Ze hebben me de echte realiteit getoond, zonder filter."

Die vanzelfsprekende nabijheid bleek tegelijk Nuittens grootste troef en haar grootste moeilijkheid. Hoe bewaar je een professionele afstand als je bij wijze van spreken geadopteerd wordt door het gezin dat je filmt?

Op die grens stoot ze voor het eerst wanneer de vader van de kinderen overlijdt. "Als mens vind je dat verschrikkelijk en wil je die familie rust geven. Als maker denk je: ik kan niet te lang wachten, want ik wil de dingen op het moment tonen. Toch zijn er momenten geweest waarop ik Lamia opbelde en de vraag 'mag ik komen filmen?' bijna niet uitgesproken kreeg."

De grens tussen werk en privé lost met de jaren helemaal op. Zeker wanneer Meissa belt na een nieuwe crisis tussen haar en haar broer Mehdi. "Toen zag ze geen andere uitweg dan bij mij blijven slapen. Tuurlijk stemde ik daarmee in, want voor mij voelt ze ondertussen aan als familie."

"Mijn omgeving heeft zich meermaals afgevraagd waarom ik die documentaire volledig vermeng met mijn privé. Ik geef hen gelijk: dat is mijn zwakte en mijn sterkte tegelijk. Het vraagt veel van mij, maar ik krijg er ook zoveel voor terug." 

In de reeks is plaats voor familiemomenten en humor, maar daarnaast schuurt en botst het ook. Er is plaats voor liefde, maar ook voor ongemakkelijke meningsverschillen.

Die zijn er tussen de gezinsleden wanneer dochter Meissa niet begrijpt waarom mama op Vlaams Belang wil stemmen. Volgens Lamia hebben andere partijen genoeg kansen gekregen en is het hen niet gelukt om drugs en mensen zonder verblijfsvergunning uit Brussel te zetten. 

Ook tussen Nuitten en Lamia botst het wanneer ze spreken over de rol van de vrouw en over hoofddoeken versus minirokken. "Hoewel ons normen- en waardenkader grotendeels hetzelfde is, botsen we soms toch op fundamentele verschillen."

De scherpste randjes komen naar boven tijdens de puberteit van de jongens. Zoals wanneer de 14-jarige Zaher voor de camera verklaart dat hij het moeilijk heeft met homoseksualiteit. "Ik had dat eruit kunnen knippen uit schrik voor racistische reacties als 'alle moslims zijn tegen homo's'."

"Maar ik denk dat je door het hele verhaal te zien, wel beter weet." Nuitten doelt dan op de reactie van de kinderen wanneer ze zelf uit de kast komt. Die was heel positief en ontwapenend. "Tegen mij zijn ze ook nooit negatief geweest, net omdat ze me kennen."

Dat is waar ook voor Lamia de waarde zit na 10 jaar filmen. "De vriendschap met Lidi zorgt voor een open geest in het hoofd van de kinderen. Het maakt dat ze zich niet helemaal afsluiten, dat ze minder vooroordelen hebben en dat ze niet blindelings over iedereen zullen oordelen."

Door het gezin 11 jaar lang van dichtbij mee te maken, leerde Nuitten hoe nabijheid vooroordelen kan ontmantelen. "Het leerde me dat je op bepaalde punten heel hard van mening kan verschillen zonder dat je elkaars vijand moet zijn. Ik ben trots op hen, ook al zijn we zo verschillend."

"We zijn vaak geneigd vooral mensen op te zoeken die op ons lijken en dezelfde overtuigingen delen, maar daardoor blijven we in onze eigen bubbel zitten. Zaher, Mehdi, ook ik: we doen dat allemaal. Het is net zoals mensen die zeggen: 'Ik hou niet van Marokkanen, maar de Mohammed van het werk is wel een goeie'. Zodra je elkaar leert kennen, merk je plots: die is eigenlijk heel tof en te vertrouwen."

Hoewel de 3 opgroeiende kinderen de zichtbaarste transformatie doormaken, noemt Nuitten moeder Lamia het anker van het hele project. "Zij is de spil van dat gezin. Ze straalt uit: 'Ik wil alles doen om mijn kinderen een toekomst te geven, ook al moet ik over mijn eigen grenzen gaan'."

Lamia zelf zal alle moeite die ze doet, altijd relativeren. "Je krijgt geen handleiding als je mama wordt waarin staat hoe het moet. Je past je aan en doet het zo goed mogelijk."

In de 10 jaar zie je hoe ze er alles aan doet om haar kinderen op het rechte pad te houden en alle kansen te geven. Wanneer ze de beelden zelf herbekeek, was het soms confronterend om zichzelf als jonge alleenstaande mama terug te zien. "Als ik de 7-jarige Zaher hoor zeggen 'Mama, ik ben hier' in de hoop voldoende aandacht te krijgen, breekt mijn hart. 3 kinderen zo dicht op elkaar: het was niet makkelijk om ze allemaal even gezien te laten voelen." 

Wat Lamia bijzonder maakt, is haar totale weigering om zich te schamen voor tegenslagen. "Ze schaamt zich niet voor zaken waar ze niets aan kan doen", zegt Nuitten. "Zo vertelt ze hoe ze al 12 jaar op de wachtlijst voor een sociale woning staat. Veel mensen zouden dat verzwijgen, maar zij zegt: 'Dat is niet mijn fout'." 

Nu de jongste volwassen is, ligt het moederen voor een groot deel achter zich. Toch zijn haar dromen nog steeds op haar kinderen gericht. "Mijn droom is dat ze een goed en stabiel leven opbouwen. Financieel, psychologisch, mentaal: ik hoop dat ze de kracht vinden om door te gaan, oplossingen te vinden en overeind te blijven."

Overeind blijven is ook vooral wat Lamia de afgelopen 10 jaar heeft proberen te doen. "Ik weet nog hoe Lamia over alle miserie uit haar jeugd vertelde. Terwijl ik zat te bekomen, schonk ze een tas thee in en vroeg ze plots: ''On ira tous au paradis', Lidi, ken je dat liedje?'." 

Toen wist Nuitten meteen: dit wordt de titel van de reeks. "Die tekst van Michel Polnareff vat alles samen: we willen de wereld opdelen in goed en slecht, maar uiteindelijk gaan we allemaal dood. Het is een vrolijk nummer over zware tegenslagen, en dat is Lamia: zelfs in de diepste miserie blijft ze lachen en relativeren."

Nuitten hoopt dat de reeks dat gevoel overbrengt naar de huiskamers. "Ik kan geen pasklare antwoorden bieden: ik ben geen socioloog of politicus. Maar als deze reeks ervoor zorgt dat mensen zichzelf even in vraag stellen en een klein beetje milder worden voor mensen die ze niet kennen op straat, dan ben ik een gelukkig mens."

En dat het filmproject nu afgerond is, betekent allerminst dat Nuitten van haar buren af is. Lamia waarschuwt alvast met een knipoog: "Zelfs als Lidi niet meer op bezoek wil komen en probeert te ontsnappen, ga ik haar hoogstpersoonlijk thuis terughalen!"