De relatie tussen de Amerikaanse president Donald Trump en de Oekraïense president Zelensky heeft een nieuw dieptepunt bereikt. Zelensky voelt zich verraden na een dieseldeal tussen de VS en Rusland. Trump is op zijn beurt woest na aanhoudende Oekraïense aanvallen op Russische oliefabrieken. "In het verleden draaide Trump ook bij, maar Zelensky zal zijn toon moeten matigen", zegt Ruslandkenner Jan Balliauw.
Is breuk tussen Trump en Zelensky nog te lijmen? "Er is hoop, maar het blijft uitstel van executie"
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De relatie tussen de Amerikaanse president Donald Trump en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky zit op een dieptepunt. Zelensky voelt zich verraden door een dieseldeal tussen de VS en Rusland, Trump is woest over Oekraïense aanvallen op Russische oliefabrieken.
Washington zet Oekraïne onder druk met het tijdelijk inhouden van militaire inlichtingen, haperingen met Starshield en dreigementen over wapenleveranties. Volgens Ruslandkenner Jan Balliauw van het Egmont-instituut is Oekraïne te afhankelijk van de VS om de strijd aan te gaan.
Beide experts denken dat de breuk niet definitief is, want Trump draaide in het verleden ook bij. Balliauw: "Er moeten concrete Europese alternatieven komen voor de Amerikaanse afhankelijkheden."
Van "verraad" tot "een schande": de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en de Amerikaanse president Donald Trump hebben de voorbije dagen harde woorden gewisseld. De spanningen doen denken aan februari vorig jaar, toen beide leiders elkaar in het bijzijn van de wereldpers openlijk de les spelden.
Zijn ze opnieuw op weg naar een diplomatieke crisis?
Dieseldeal
Eerst even terug naar enkele dagen geleden. Volgens Jan Balliauw, Ruslandkenner bij het Egmont-instituut, begon de nieuwe escalatie na een telefoongesprek tussen Donald Trump en Vladimir Poetin.
"Trump scoort slecht in de peilingen voor de tussentijdse verkiezingen () en wil gezichtsverlies voorkomen", zegt Balliauw. In een poging om de dieselprijs in de VS te verlagen (en zo politiek te kunnen scoren), sloot Trump een akkoordje met Poetin over de aankoop van Russische diesel.
"Die levert de Amerikaanse consument nauwelijks iets op, maar vormt voor Poetin een grote overwinning en voor Zelensky een regelrechte kaakslag."
"Ik ben geen fan van Zelensky", zegt Trump in een interview op Newsmax
Hoewel Balliauw begrijpt dat Zelensky zich verraden voelt, noemt hij openlijke woede een averechtse strategie. "Het wakkert Trumps boosheid slechts aan", zegt hij.
Oekraïne is voor zijn verdediging namelijk nog altijd sterk afhankelijk van de Verenigde Staten. Die leveren niet alleen wapens, zoals Patriot-raketten om Russische raketten uit de lucht te halen, maar delen ook cruciale militaire inlichtingen en leveren via Starlink de satellietverbinding die het Oekraïense leger nodig heeft om te communiceren.
Europa kan die Amerikaanse steun voorlopig niet volledig vervangen. Trump heeft daardoor verschillende manieren om druk uit te oefenen op Zelensky. Zo kan Washington tijdelijk minder militaire inlichtingen delen, de toegang tot satellietcommunicatie bemoeilijken of dreigen met het stopzetten van wapenleveringen.
Werd Starlink deze week uitgezet?
Uitgeschakeld niet echt, maar Kiev vermoedt wel dat het militaire netwerk van Starlink (Starshield) een tijdelijke snelheidsbeperking kreeg. Daardoor verloren dronepiloten de controle over hun drones (omdat hun snelheid te hoog lag) tijdens een militaire operatie. Omdat Kiev diezelfde nacht geen Amerikaanse inlichtingen ontving over een Russische aanval op de hoofdstad, vermoedt de Oekraïense regering dat het om een gerichte actie gaat.
Oekraïne vermoedt dat Washington de afgelopen dagen verschillende van die drukmiddelen heeft ingezet. Volgens Balliauw zijn dat gerichte waarschuwingen waarmee Trump Oekraïne tot toegevingen probeert te dwingen, bijvoorbeeld door het land te laten stoppen met aanvallen op Russische olieraffinaderijen.
Zeker met de naderende winter en een kwetsbaar energienet is Oekraïne te afhankelijk om de strijd met Washington aan te gaan, aldus Balliauw.
Steekvlampolitiek
Het is niet de eerste keer dat Donald Trump en Volodymyr Zelensky het openlijk oneens zijn over de Russische invasieoorlog in Oekraïne. De verstandhouding tussen de twee leiders is nooit echt hartelijk geweest, merkt ook Karen Van Loon. Ze is onderzoeker rond Veiligheid en Defensie aan het Clingendael Instituut.
"Ze hebben 2 persoonlijkheden die fundamenteel botsen", vertelt ze. Zij ziet de crisis als het resultaat van Trumps transactionele America First-benadering en 'steekvlampolitiek', waarbij buitenlands beleid plotseling omslaat op basis van binnenlandse belangen zoals de brandstofprijzen.
"Die manier van politiek beoefenen heeft een grote impact op de relatie met Zelensky, maar ook op de manier waarop de oorlog in Oekraïne verloopt. Het voedt in Kiev de onzekerheid over de betrouwbaarheid van de Verenigde Staten als bondgenoot."
In februari vorig jaar ruzieden Trump en Zelensky voor het oog van de wereldpers
Waar eerdere incidenten (zoals vorig jaar in het Witte Huis) vooral politieke vernederingen waren voor Zelensky, merkt Van Loon op dat de huidige maatregelen direct het slagveld en de bevolking treffen doordat waarschuwingen voor luchtaanvallen wegvallen en communicatie hapert. "Het zijn vooral de burgers die daaronder lijden", concludeert ze.
Is het nog te redden?
Zowel Jan Balliauw als Karen Van Loon zijn het erover eens dat de breuk niet definitief is.
"Trumps interesse in dossiers beweegt in golven: thema's laaien hevig op wanneer ze binnenlands relevant zijn en zakken daarna vaak weer weg", vertelt Van Loon. Zij vermoedt dan ook dat deze ruzie een piek was en dat de relatie daarna weer stabiliseert.
De strategie moet zijn: toon matigen, contacten via Washington herstellen en Trump behoedzaam weer bijsturen
Jan Balliauw, onderzoeker bij het Egmontinstituut, denkt dat Zelensky de plooien nog kan gladstrijken
Ook volgens Jan Balliauw is er nog hoop, maar dan moeten Oekraïne en Europa wel op korte termijn de plooien gladstrijken.
"Trump is erg wispelturig, maar in 2 richtingen. Men zegt dat hij vaak het standpunt inneemt van de persoon die hij het laatst heeft gesproken. De strategie moet daarom zijn: toon matigen, contacten via Washington herstellen en Trump behoedzaam weer bijsturen."
Hij herinnert eraan dat na de zware ruzie in het Witte Huis in februari 2025 ook werd gevreesd dat alles verloren was. De VS legden de uitwisseling van inlichtingen met Oekraïne toen een week stil, maar Trump draaide later bij. In de zomer van 2025 volgden opnieuw Amerikaanse wapensteun en strenge sancties tegen Rusland.
Voor de langere termijn waarschuwt Balliauw echter dat het redden van de relatie slechts uitstel van executie is als Europa en Oekraïne niet structureel werk maken van het afbouwen van hun afhankelijkheid van de Verenigde Staten. "Er moeten concrete Europese alternatieven komen voor de Amerikaanse afhankelijkheden", aldus Balliauw. "Europa moet daar serieus werk van beginnen te maken."
