Wie zit achter de sabotage van de Nord Stream-pijpleidingen? In Hamburg, Duitsland, begint vandaag het proces tegen Oekraïner Serhi Koeznjetsov, die volgens de aanklagers de leiding had over het team dat de explosieven plaatste. Ruim 4 jaar na de explosies moet de rechtszaak meer duidelijkheid brengen over wat er precies is gebeurd en wie daarvoor verantwoordelijk was. Ook de mogelijke rol van Oekraïne zelf komt aan bod.
Zeiljacht en vervalst paspoort: zit Oekraïense ex-militair achter sabotage Nord Stream-pijpleidingen? Proces start
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Samenvatting:
In Hamburg start vandaag het proces tegen de Oekraïner Serhi Koeznjetsov (49), die ervan verdacht wordt de leider te zijn van het team dat in september 2022 de Nord Stream-pijpleidingen saboteerde.
Volgens de Duitse aanklagers plaatste een groep met een gehuurd zeiljacht explosieven bij de leidingen, en vinden ze sterk bewijs tegen Koeznjetsov, zoals een vervalst paspoort en zoekopdrachten op zijn telefoon. Hij ontkent en zijn advocaat zegt dat er geen rechtstreeks overtuigend bewijs is.
Het is de eerste strafzaak over de aanslag, maar het blijft onduidelijk hoe diep Oekraïne erbij betrokken was: de Duitse federale aanklager spreekt van een opdracht van Oekraïense overheidsinstanties, Oekraïne ontkent. Het proces loopt naar verwachting minstens tot februari 2027.
Eind augustus 2025 wordt de vakantie van de 49-jarige Oekraïner Serhi Koeznjetsov plots onderbroken. Bij zijn bungalow in San Clemente, in Midden-Italië, staan plotseling verschillende politieagenten voor de deur. Hij verblijft er nog maar een dag, samen met zijn vrouw en 2 kinderen.
Koeznjetsov wordt meteen gearresteerd. Er is op dat moment een Europees aanhoudingsbevel tegen hem uitgevaardigd, omdat hij ervan wordt verdacht een belangrijke rol te hebben gespeeld bij de sabotage van de Nord Stream-pijpleidingen in september 2022.
Volgens zijn advocaat komen de speurders hem op het spoor wanneer zijn paspoort wordt geregistreerd in het automatische controlesysteem voor hotelgasten in Italië.
Sabotage en explosies
Volgens de aanklacht is de 49-jarige Oekraïner medeplichtig aan het veroorzaken van een explosie en vernieling van de Nord Stream. Die pijpleidingen liggen op de zeebodem van de Oostzee en vervoeren Russisch aardgas naar Duitsland. De Nord Stream 1 wordt dichtgedraaid na onenigheid over de oorlog in Oekraïne. Nord Stream 2 is op dat moment nog maar pas afgewerkt, maar wordt om diezelfde reden nooit in gebruik genomen. In september 2022 vindt de sabotage plaats. Meerdere explosieven veroorzaken zware schade aan 3 van de 4 pijpleidingen. Er ontstaan grote lekken waarbij aardgas naar het zeeoppervlak ontsnapt. Door de schade zijn de getroffen leidingen onbruikbaar.
Duitse aanklagers vermoeden dat Oekraïners betrokken zijn bij de sabotage. Volgens het onderzoek is daarvoor een zeiljacht gehuurd, de Andromeda, om explosieven bij de pijpleidingen te plaatsen. De Oekraïners zouden het jacht voor bijna 12.000 euro hebben gehuurd gedurende enkele weken. Tussenpersonen zouden de boot met vervalste identiteitsdocumenten hebben gehuurd.
De groep zou naar de omgeving van het Deense eiland Bornholm zijn gevaren. Daar zouden duikers explosieven met tijdontstekers hebben bevestigd op 3 van de 4 Nord Stream-leidingen. De aanklacht heeft het over 6 explosieven.
Volgens de Duitse onderzoeksjournalisten bestaat de groep uit verschillende mensen met uiteenlopende functies: militairen, duikers en de schipper van het jacht. Onder meer een Oekraïense ex-militair, Serhi Koeznjetsov, staat terecht. Een tweede Oekraïense verdachte, Volodymyr Z., wordt in Kroatië opgepakt, maar is ondertussen alweer vrijgelaten.
Volgens Duitsland is Koeznjetsov de vermoedelijke leider van het sabotagecommando dat de explosieven plaatst. Hij wordt in november 2025 aan Duitsland uitgeleverd, maar ontkent alle betrokkenheid.
Foto's van toeristen
Toch heeft de aanklager behoorlijk wat bewijs verzameld dat moet aantonen dat Koeznjetsov wel degelijk bij de sabotage betrokken is. Volgens het Duitse nieuwskanaal Tagesschau hebben onderzoekers foto's van toeristen en beelden van verkeerscamera's gebruikt om de voertuigen te identificeren die het team naar de kust brachten en weer ophaalden.
Nog volgens de aanklacht reisde Koeznjetsov met een vervalst Oekraïens paspoort onder de naam Serhi Koelinitsj, maar konden Duitse onderzoekers hem op basis van de pasfoto identificeren.
En dan is er nog zijn verdachte zoekgeschiedenis. In de aanklacht staat ook dat speurders in zijn telefoon bewijs hebben teruggevonden dat Koeznjetsov informatie had opgezocht over de Oostzee, zoals waterdieptes, coördinaten, economische zones en technische gegevens van de leidingen. Zulke zoekopdrachten kunnen passen bij de voorbereiding van een operatie, zeggen de aanklagers.
Die beschouwen alle elementen samen dan ook als een sterk bewijsdossier. De advocaat van Koeznjetsov betwist dat en zegt dat er geen rechtstreeks overtuigend bewijs is dat zijn cliënt aan de sabotage heeft deelgenomen.
Rol van Oekraïne
Dé vraag (die waarschijnlijk ook tijdens het proces onbeantwoord zal blijven) is in welke mate Oekraïne nu betrokken is bij de hele operatie. Volgens de Duitse federale aanklager gebeurde de sabotage in opdracht van Oekraïense overheidsinstanties. Ook de Oekraïense strijdkrachten zouden bij de operatie betrokken zijn geweest.
In het onderzoek duiken 2 namen op. Roman Tsjervinski, een voormalige Oekraïense inlichtingenofficier, wordt genoemd als mogelijke organisator van de operatie. Valeri Zaloezjny, de voormalige opperbevelhebber van het Oekraïense leger en vandaag ambassadeur in het Verenigd Koninkrijk, zou volgens bronnen van Duitse media groen licht hebben gegeven voor de sabotage. Beide mannen ontkennen dat ze een rol hebben gespeeld.
Of de Oekraïense president Volodymyr Zelensky vooraf op de hoogte was van de operatie of zijn goedkeuring gaf, is niet duidelijk. Zelensky heeft ontkend dat Oekraïne achter de aanslag zat. Er is voorlopig geen bewijs dat hij persoonlijk de opdracht heeft gegeven.
Het proces moet uitwijzen of Koeznjetsov strafrechtelijk verantwoordelijk is voor de sabotage. Het is de eerste strafzaak over de aanslag, maar de rechtbank buigt zich niet over het volledige politieke verhaal achter Nord Stream.
Voorlopig zijn 16 zittingsdagen gepland tot 17 december, met bijkomende zittingen in januari en februari 2027. Het proces zal dus naar verwachting minstens tot februari 2027 duren.
