De Britse premier Andy Burnham heeft als eerste Britse regeringsleider openlijk bevestigd dat Rusland het referendum over de brexit 10 jaar geleden heeft beïnvloed. "Het is belangrijk dat kiezers dit begrijpen", zei hij in de Britse politieke podcast 'The rest is politics: leading'.
Britse premier Andy Burnham bevestigt: "Rusland beïnvloedde referendum over brexit"
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Andy Burnham bevestigt als eerste Britse regeringsleider openlijk dat Rusland het brexitreferendum van 2016 heeft beïnvloed.
"Ik denk niet dat we destijds wisten hoe groot de staatsgefinancierde inmenging in het Britse democratische proces was", zegt hij.
Een rapport uit 2020 gaf geen antwoord op de vraag of Rusland de brexituitslag probeerde te beïnvloeden, omdat de regering dat niet grondig had laten onderzoeken.
Burnham wil kiezers in Duitsland en Frankrijk waarschuwen voor Russische desinformatie.
Andy Burnham (Labour), die op 20 juli aantrad als premier, vroeg bij zijn aankomst in Downing Street 10 naar mogelijke Russische inmenging in het over de brexit in 2016.
"Ik heb het duidelijke antwoord gekregen dat die er inderdaad was", vertelde hij in de politieke podcast 'The rest is politics: leading' .
Burnham: "Belangrijk dat kiezers begrijpen dat politieke ontwikkelingen worden aangewakkerd door onze vijanden, zoals Rusland"
"Ik denk niet dat we destijds wisten hoe groot de door de staat gefinancierde inmenging in het Britse democratische proces was", zegt Burnham. Verdere details over de aard en de omvang van de Russische inmenging gaf hij niet.
Burnham is de eerste Britse premier die openlijk bevestigt dat Rusland de volksstemming over het vertrek uit de Europese Unie 10 jaar geleden heeft beïnvloed.
Brexit?
'Brexit' is de naam voor het vertrek van het Verenigd Koninkrijk (VK) uit de Europese Unie (EU). Het woord is een samentrekking van 'Britain' en 'exit' ('vertrek').
Op 23 juni 2016 hield het VK een referendum waarin de bevolking zich kon uitspreken over EU-lidmaatschap. Een nipte meerderheid van 52 procent stemde voor vertrek, 48 procent wilde blijven. Wat volgde, waren jarenlange discussies en onderhandelingen, waarna het VK de EU op 31 januari 2020 officieel verliet.
Voorstanders vonden dat het land meer zelf kon beslissen over onder meer immigratie, wetten en geld. Tegenstanders waarschuwden voor economische en politieke nadelen van een vertrek.
Tien jaar na het referendum vinden veel Britten dat de brexit minder voordelen heeft opgeleverd dan beloofd, vooral op economisch vlak. Peilingen tonen geregeld dat de meeste mensen achteraf bekeken gekozen zouden hebben om in de EU te blijven. Al betekent dat ook weer niet noodzakelijk dat ze een snelle terugkeer willen.
Na het referendum in 2016 ontstonden geruchten en beschuldigingen dat Rusland geprobeerd had de campagne rond de brexit te beïnvloeden. Rusland zou dat onder meer gedaan hebben via desinformatie en online activiteiten.
In 2020 publiceerde de inlichtingen- en veiligheidscommissie van het Britse parlement een rapport over Russische inmenging in verkiezingen en referenda. Het rapport gaf geen antwoord op de vraag of Rusland had geprobeerd om de uitslag van het brexit-referendum te beïnvloeden.
Meer nog, het rapport stelde dat de Britse regering geen grondig onderzoek naar mogelijke Russische inmenging had laten uitvoeren. Daardoor kon niet met zekerheid vastgesteld worden wat de eventuele impact was.
In het algemeen luidde de kritiek dat verschillende opeenvolgende regeringen de dreiging niet volledig hadden ingeschat of bestreden. De toenmalige Conservatieve regering zei in 2020 wel dat het "vrijwel zeker" was dat Russische actoren hadden geprobeerd om zich te moeien met de algemene verkiezingen in 2019.
We hebben mensen onvoldoende geïnformeerd over de mate waarin men vanuit het buitenland probeert het politieke proces te verstoren
Andy Burnham in 'The rest is politics: leading'
"Ik denk dat overheid en politici te afwachtend en te defensief hebben gereageerd", zegt Burnham. "We hebben de bevolking onvoldoende geïnformeerd over de mate waarin mensen vanuit het buitenland proberen het politieke proces te verstoren."
Met andere woorden: in plaats van actief uit te leggen wat buitenlandse beïnvloeding is en welke vormen dat kan aannemen, heeft de Britse politiek vooral gereageerd op de kritiek en de discussies achteraf.
Burnham reageerde op een vraag over mogelijke verkiezingsoverwinningen van extreemrechts in Duitsland en Frankrijk. Hij wil kiezers in die landen waarschuwen voor Russische desinformatie.
Vorige week was Burnham op bezoek in Duitsland. Hij besprak het probleem van Russische inmenging met de Duitse Friedrich Merz. "Er is zeker sprake van misinformatie en desinformatie die vanuit Rusland de Duitse politiek binnendringt", zegt Burnham.
Door de inmenging in het referendum over de brexit te bevestigen, hoopt de Britse premier dat "kiezers in Duitsland en Frankrijk begrijpen dat een deel van deze politieke ontwikkelingen wordt aangestuurd door onze vijanden, met name Rusland. Het is belangrijk om deze zaken nu duidelijk te stellen".
"Giftige vloedgolf van desinformatie stoppen"
In zijn toespraak voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties vorige maand beschuldigde Burnham Rusland ervan "alle middelen te gebruiken die het heeft om leugens en desinformatie te verspreiden en in te spelen op de angsten van mensen".
Hij kondigde in die toespraak aan dat het Verenigd Koninkrijk een nieuw centrum zou oprichten om "de giftige vloedgolf" van desinformatie te stoppen.
In een verklaring van Downing Street staat dat het nieuwe centrum ervoor moet zorgen "dat onze burgers en instellingen worden beschermd tegen buitenlandse mogendheden en hun handlangers die levens willen bedreigen en onze democratische waarden willen ondermijnen".
Desinformatiecampagnes in het Verenigd Koninkrijk
Na de uitspraken van Burnham voor de VN bracht BBC Verify, de factcheckdienst van de Britse openbare omroep, Russische desinformatiecampagnes in het Verenigd Koninkrijk in kaart.
Daarbij zat onder meer het gebruik van AI om nepvideo's te maken met zogenaamde journalisten en nieuwsorganisaties die over Oekraïne verslag uitbrengen. En een nepnieuwswebsite beweerde valselijk dat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky een herenhuis van koning Charles met korting zou hebben gekocht.
Eerder dit jaar vertelde Vijay Rangarajan, het hoofd van de Britse kiescommissie, aan het Britse parlement dat Russische deepfake-video's "op grote schaal zijn gebruikt bij verkiezingen over de hele wereld. Er is geen reden om aan te nemen dat Groot-Brittannië een uitzondering zou zijn."
