De federale begrotingsonderhandelingen zijn nog maar amper begonnen of ze zitten al muurvast. Déjà vu, horen we je terecht mompelen: een jaar geleden sukkelde de regering, met exact dezelfde spelers en voorstellen, in exact hetzelfde doodlopende straatje. Tijd voor een creatieve oplossing? Of rekent premier De Wever op druk van buitenaf?
Deze regeringscrisis is "gigantische déjà vu" van vorig jaar: "De Wever mist de creativiteit van Dehaene"
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De federale regering zit met de begrotingsonderhandelingen opnieuw vast, net als een jaar geleden. Premier Bart De Wever (N-VA) schrapt daarom de State of the Union van dinsdag 13 oktober.
Dezelfde voorstellen botsen opnieuw op dezelfde rode lijnen: besparingen, een indexsprong, een btw-hervorming en extra belastingen voor vermogende mensen. De Wever wil geen noodbegroting met voorlopige twaalfden, maar dat lukte vorig jaar ook niet.
Politicoloog Dave Sinardet (VUB/UCLouvain) zegt: "De Wever lijkt wat te blijven steken in zijn eigen methode." Volgens hem kan De Wever moeilijk terug op de btw-hervorming en mist hij de externe druk die hem vorig jaar wel hielp.
"Dit is in alle objectiviteit de moeilijkste begrotingsoefening die ik ooit heb gezien." Aan het woord: vicepremier Frank Vandenbroucke (Vooruit). Datum van die uitspraak: 10 oktober 2025. Ja, 2025, bijna exact een jaar geleden dus.
Een paar dagen voordien had premier Bart De Wever (N-VA) in forse bewoordingen gewaarschuwd dat "bij ongewijzigd beleid de welvaartsstaat zal instorten. "We hangen met ons hoofd boven een afgrond. Als we niets doen, zullen we daarin vallen."
De Wever vorig jaar: "Bij ongewijzigd beleid verdwijnt de welvaartsstaat nog tijdens jullie leven":
Herkenbaar, toch? Vandaag, 12 oktober 2026, is de regering nog maar eens aan "wellicht de moeilijkste begrotingsinspanning ooit" bezig. En de doemberichten van de premier zijn intussen ook al meermaals gepasseerd.
Vorige week nog in de Kamer: "Zij die vandaag de moed niet hebben om hun eigen taboes te overstijgen, dragen bij tot een hogere schuld, die we niet kunnen oplossen zonder een aanzienlijk verlies aan welvaart."
De Wever dit jaar: "Onze verantwoordelijkheidszin moet onze verschillende politieke visies overstijgen":
Dreigement
Dezelfde spelers, vergelijkbare quotes, maar ook dezelfde recepten passeren om de begroting te saneren: besparingen op de overheid en in de gezondheidszorg, een , een btw-hervorming en extra belastingen voor meer vermogende mensen. Waarop dezelfde regeringspartijen vervolgens op precies dezelfde manier een rode lijn trekken en de onderhandelingen vastlopen.
En zo wordt de State of the Union geschrapt, net als vorig jaar. "Een gigantische déjà vu is dit", knikt ook professor politicologie Dave Sinardet (VUB/UCLouvain). "Al leek het overslaan van de State of the Union vorig jaar nog iets gewichtiger. Alsof die deadline vandaag sowieso minder relevant was."
Het gaat Bart De Wever nu vooral om het vermijden van die noodbegroting, de voorlopige twaalfden, weet Sinardet. Al is dat vorig jaar ook niet gelukt. In de mededeling van gisteren klonk het dat "de eerste minister dat niet zal aanvaarden".
De letterlijke mededeling van het kabinet van de premier gisteren:
"De eerste minister stelt vast dat er binnen de regering vooralsnog geen akkoord is bereikt over een nieuwe begroting. Bijgevolg zal op dinsdag 13 oktober geen State of the Union worden uitgesproken. De eerste minister zal de besprekingen binnen de regering de komende dagen verderzetten. Gezien de ernst van de budgettaire situatie en de ontwikkelingen op de financiële markten, is een scenario van voorlopige twaalfden geen optie. De eerste minister zal dit niet aanvaarden. Op korte termijn moet een duidelijk en krachtig signaal worden gegeven dat ons land zijn overheidsfinanciën op een geloofwaardige en duurzame wijze verder op orde zal brengen."
"Dat heeft nu eenmaal écht financiële repercussies: je kunt dan maatregelen die miljarden moeten opbrengen niet tijdig laten ingaan", legt Sinardet uit. Maar nogmaals: datzelfde dreigement heeft ook vorig jaar weinig zoden aan de dijk gebracht.
De eeuwige wederkeer
Die vele parallellen met vorig jaar doen wat denken aan 'de eeuwige wederkeer', een gedachte-experiment van de 19e-eeuwse filosoof Friedrich Nietzsche. Die legde mensen de vraag voor wat ze zouden doen als ze wisten dat ze hun eigen leven tot in de eeuwigheid opnieuw zouden moeten leven. Zouden ze daar dan toch geen andere, meer zinvolle invulling aan geven?
Of om het naar de politiek van vandaag te trekken: is het wel zinvol van de premier om bij deze begrotingsonderhandelingen volledig hetzelfde pad te bewandelen als vorig jaar? "De Wever lijkt wat te blijven steken in zijn eigen methode", merkt Sinardet op. "Hij had kunnen voorspellen dat MR-voorzitter Bouchez niet wilde toegeven op vlak van de btw. Dan had hij misschien toch ook iets anders kunnen voorstellen."
Dat is trouwens iets wat je vandaag wél veel minder ziet dan vorig jaar: dat De Wever zichzelf vergelijkt met Dehaene
Professor politicologie Dave Sinardet (VUB/UCLouvain)
"Je zou kunnen opmerken dat hij een beetje de creativiteit mist die oud-premier Jean-Luc Dehaene destijds bezat om het, als het vastzat, volledig over een andere boeg te gooien. Daarmee konden strijdende partijen dan hun tegenstellingen overwinnen." Om er fijntjes aan toe te voegen: "Dat is trouwens iets wat je vandaag wél veel minder ziet dan vorig jaar: dat De Wever zichzelf vergelijkt met Dehaene."
Door zo lang vast te houden aan de btw-hervorming, kan De Wever ook nog moeilijk terug. "Als hij die er nu uithaalt, geeft hij toe aan Bouchez, waardoor hij zijn eigen positie verzwakt. Andere partijen zullen wellicht ook niet aanvaarden dat er rekening gehouden wordt met het veto van 1 partij. En voor Bouchez wordt het tegelijkertijd ook nog erg moeilijk om een ingreep in de btw te aanvaarden."
Stinkende kameel
En zo kom je onvermijdelijk uit bij een oplossing die vorig jaar ook al is uitgeprobeerd: een typisch Belgisch compromis. "Vorig jaar kwam er een kleine ingreep in de btw, waarmee Bouchez kon leven, omdat die 'le caddy', de winkelkar, niet duurder maakte", herinnert Sinardet zich.
Maar uiteindelijk bleek dat een 'stinkende kameel' zijn, zoals de premier achteraf ook moest toegeven: met de absurditeit van de oplossing werd gelachen en uiteindelijk schoot de het plan gewoon af, omdat het totaal onwerkbaar was. "Het maakt dat je die piste eigenlijk niet meer kunt bewandelen."
Ik denk dat De Wever bijna teleurgesteld was dat vrijdagavond de rating van ons land niet werd verlaagd
Professor politicologie Dave Sinardet (VUB/UCLouvain)
Naar de koning stappen dan maar, zoals vorig jaar uiteindelijk ook gebeurde? Die gaf de premier toen tot Kerstmis om een akkoord te vinden. "Je kunt nog verder gaan en daar als premier zelfs je ontslag indienen. De koning kan dat dan in beraad houden. Dat creëert nog een sterkere crisissfeer en dus meer druk."
En het is die externe druk waar de premier nu echt nood aan lijkt te hebben. "Vorig jaar kwam die druk er plots door het dossier over Euroclear en de Russische tegoeden. Ik denk daarom dat De Wever bijna teleurgesteld was dat vrijdagavond de rating van ons land niet werd verlaagd. Dat heeft, hoe absurd het ook is, de urgentie niet aangewakkerd."
