"Je krijgt de hele tijd gerammel op je hoofd." Zo beschrijft 'achtbaanprofessor' Jurnan Schilder zijn rit op de rollercoaster X2 in Six Flags Magic Mountain. Die achtbaan in de VS is onlangs gesloten, nadat meerdere mensen de afgelopen 20 jaar melding hadden gemaakt van hoofd- of hersenletsels. "Moderne achtbanen worden veel nauwkeuriger gebouwd dan 20 jaar geleden."
"Een ontzettend schokkerige rit": 'achtbaanprofessor' reed ooit mee op Amerikaanse rollercoaster die na meerdere hersenletsels wordt gesloten
De achtbaan X2 in het Amerikaanse pretpark Six Flags Magic Mountain is geen gewone attractie. Sinds de opening in 2002 draaien de karretjes niet alleen over de rails, maar ook de stoelen draaien rond hun eigen as. De combinatie van hoge snelheden, steile afdalingen en draaiende bewegingen maakt de rit bijzonder intens.
Maar de attractie wordt ook gelinkt aan ernstige incidenten. In de afgelopen 20 jaar liepen meer dan 10 mensen hoofd- of hersenletsels op tijdens een rit. Afgelopen zomer belandden in 1 week tijd 2 vrouwen met levensbedreigende hersenletsels in het ziekenhuis. Beiden moesten dringend geopereerd worden.
Het pretpark besloot de achtbaan definitief te sluiten. Opvallend: volgens het park voldeed de attractie aan alle veiligheidsvoorschriften en werd ze dagelijks gecontroleerd.
"Je hoofd botst de hele tijd tegen de hoofdsteun"
Docent werktuigbouwkunde aan de Universiteit Twente en bekend als de 'achtbaanprofessor' Jurnan Schilder kent de achtbaan uit eigen ervaring. Drie jaar geleden maakte hij zelf een ritje. "Ik vond het nogal een heftige rit", vertelt hij in 'De wereld van Sofie' op Radio 1. "Het is ontzettend schokkerig. Je krijgt de hele tijd gerammel op je hoofd. Ik kwam eruit en ik moest echt even een kwartiertje op een bankje zitten om ervan bij te komen."
Volgens Schilder heeft dat onder meer te maken met de bouwtechnieken die begin jaren 2000 werden gebruikt. De rails zijn minder soepel dan bij moderne achtbanen. Ook het mechanisme waarmee de stoelen draaien, heeft wat speling. "Het treintje zelf rammelt al een beetje en dan gaat die draaiing van de stoeltjes ook nog schokkerig. Die combinatie maakt dat specifiek deze achtbaan zo ruw is."
Die schokken kunnen mogelijk verklaren waarom bezoekers na een rit op de attractie hersenletsels opliepen. "Je moet je eigenlijk voorstellen dat je een soort koprol voorover en achterover maakt, maar dan niet in één vloeiende beweging, maar in schokjes. Gedurende die beweging klopt als het ware de hele tijd jouw hoofd tegen de hoofdsteun." Vooral bij mensen die hun hoofd en nek minder goed onder controle kunnen houden, kunnen die herhaalde schokken een zware impact hebben.
Hoe kon achtbaan X2 alle tests doorstaan en toch gelinkt worden aan hersenletsels?
Waarom pikken de veiligheidstests dat niet op?
Hoe kan een attractie met zulke mogelijke risico's dan toch alle veiligheidstests doorstaan? Volgens Schilder ligt dat deels aan de manier waarop achtbanen worden gecontroleerd. "Bij veiligheidsmetingen ligt de nadruk op de zogenoemde g-krachten: de krachten die op het lichaam inwerken tijdens bijvoorbeeld een looping, een bocht of een steile afdaling. Onderzoekers gaan na of die krachten binnen de toegestane grenzen blijven en of de achtbaan zich gedraagt zoals de ontwerpers hebben voorzien."
De korte, hevige schokken die ontstaan door trillingen en schokkerige bewegingen krijgen veel minder aandacht. Bij de metingen worden trillingen en schokken bovendien uit de gegevens gefilterd om de grotere versnellingen beter te kunnen beoordelen. Wordt er dan specifiek getest op de korte, hevige schokken die het hoofd tijdens een rit te verduren krijgt? "Het korte antwoord is eigenlijk nee", zegt Schilder.
Dat betekent niet noodzakelijk dat de bestaande veiligheidsnormen tekortschieten. "Moderne achtbanen worden veel nauwkeuriger gebouwd dan 20 jaar geleden. Computergestuurde buigmachines maken soepelere rails mogelijk, waardoor ontwerpers de bewegingen preciezer kunnen bepalen. Het lijkt mij erg sterk dat we nu nog achtbanen gaan openen die zo heftig en ruw zijn als deze attractie. Dat komt in feite niet meer voor”, zegt Schilder.
"Als er klachten binnenkomen, moet je daar iets mee doen"
Toch vindt Schilder dat pretparken klachten over hun attracties ernstig moeten nemen. Dat een achtbaan aan de technische normen voldoet, mag volgens hem geen reden zijn om mogelijke gezondheidsproblemen te negeren. "Als jij een achtbaan hebt die zo ruw is en er komen aan de lopende band klachten binnen van mensen met bijvoorbeeld iets simpels als hoofdpijn, maar je bent ook op de hoogte van ernstigere situaties, dan moet je daar iets mee."
Hij vindt het verrassend dat de Amerikaanse attractie zo lang openbleef. Een grondige renovatie had volgens hem mogelijk een alternatief kunnen zijn voor een definitieve sluiting. "Je zou ook gedeeltes van de baan die ruw zijn kunnen vervangen door nieuwe stukken baan die gemaakt zijn met modernere productietechnieken."
