Wie is Nobelprijswinnares Navi Pillay? "Een boegbeeld van de internationale rechtspraak"

Navanethem 'Navi' Pillay bouwde een indrukwekkende carrière uit als voorvechter van mensenrechten en het internationaal recht. De Zuid-Afrikaanse was onder meer VN-Hoge Commissaris voor de Mensenrechten en zetelde als rechter in verschillende internationale rechtbanken en tribunalen.

Als vrouw van kleur doorbrak ze daarbij herhaaldelijk glazen plafonds en werd ze de eerste vrouw in verschillende invloedrijke juridische functies.

Het Noorse Nobelcomité noemt Pillay "een van de belangrijkste verdedigers van de beginselen van het internationaal recht van onze tijd". Volgens het comité heeft ze gedurende haar hele carrière "uitzonderlijke moed en integriteit" getoond in haar streven om daders van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid ter verantwoording te roepen.

Haar inspanningen hebben volgens het comité "hoop gebracht aan slachtoffers van geweld en conflicten" en werden steeds geleid door haar "toewijding aan universele rechtsbeginselen en haar sterke morele kompas".

Met de toekenning van de Nobelprijs wil het Nobelcomité ook aandacht vragen voor de instellingen van de internationale rechtspraak, die de voorbije jaren steeds meer onder druk zijn komen te staan.

"Op een moment dat het aantal oorlogen en conflicten toeneemt en rechters en instellingen van het internationaal recht onder politieke druk staan, wil het Nobelcomité eraan herinneren dat conflicten alleen zonder geweld kunnen worden opgelost met een sterke internationale rechtsorde", klinkt het in een persbericht.

Het Nobelcomité benadrukt ook Pillays rol als een "juridische pionier". Doorheen haar carrière vocht ze tegen "diepgewortelde structurele discriminatie, segregatie en uitsluiting". 

Die strijd begon al vroeg in Zuid-Afrika, waar ze opgroeide tijdens het apartheidsregime in een gezin van Indiase Tamil-afkomst. Haar vader werkte als buschauffeur en het gezin had een bescheiden inkomen.

"Als vrouw van kleur in apartheid-Zuid-Afrika moest ze heel wat hindernissen overwinnen, niet in het minst racisme", vertelt Inge Geerardyn in Nieuwe Feiten op Radio 1. "Omdat geen enkel wit advocatenkantoor in haar provincie haar wilde aannemen, begon ze haar eigen praktijk."

Als ondervoorzitter van de Leuvense Studentenraad reikte Geerardyn in 2012 een eredoctoraat uit aan Pillay. 

Als advocate verdedigde Pillay anti-apartheidsactivisten en speelde ze een belangrijke rol in de strijd voor de rechten van gevangenen op Robbeneiland. Ze maakte ook deel uit van het juridische team dat de latere Zuid-Afrikaanse president en mede-Nobelprijswinnaar Nelson Mandela verdedigde.

In 1995 werd Pillay door Mandela benoemd tot de de eerste vrouwelijke rechter van kleur van het Hooggerechtshof van Zuid-Afrika. Die benoeming betekende een belangrijke doorbraak in de hervorming van de Zuid-Afrikaanse rechterlijke macht na de apartheid.

Nog datzelfde jaar werd Pillay benoemd tot rechter bij het Rwanda-tribunaal, waarvan ze later ook voorzitter werd. Dat tribunaal was opgericht om de daders van de Rwandese genocide van 1994 te vervolgen.

Als rechter bij het Rwanda-tribunaal hielp Pillay enkele baanbrekende uitspraken vormgeven. Zo erkende het tribunaal voor het eerst dat verkrachting en seksueel geweld ook genocide en misdaden tegen de menselijkheid kunnen vormen.

"Van oudsher werd verkrachting beschouwd als een oorlogsbuit. Nu zal het worden gezien als een oorlogsmisdaad. We willen het duidelijke signaal geven dat verkrachting niet langer een oorlogstrofee is", zei Pillay daarover in een interview met The Washington Post.

Ook was ze betrokken bij de eerste veroordeling voor het aanzetten tot genocide via propaganda. Beide uitspraken gelden nog steeds als mijlpalen in het internationale strafrecht.

Tussen 2003 en 2008 zetelde Pillay in het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag, waar ze als een van de eerste rechters mee vorm gaf aan de uitbouw van het hof. 

"Ze werd benoemd toen het Internationaal Strafhof nog maar net bestond", aldus Geerardyn. "Ze heeft mee de eerste jaren van het hof en de uitbouw van zijn werking in goede banen geleid."

Ook ICC-rechter Chris Van den Wyngaert, die met Pillay samenwerkte, benadrukt de impact die zij heeft gehad op het internationaal recht. "Pillay is een baanbrekende vrouw. Het was fantastisch om met haar samen te werken", zegt Van den Wyngaert. "Ze is een boegbeeld van de internationale rechtspraak. Je zou kunnen zeggen dat ze die belichaamt."

Na haar periode in Den Haag werd Pillay van 2008 tot 2014 Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties, een van de meest invloedrijke functies binnen het internationale mensenrechtenbeleid.

Recent kwam Pillay in beeld als voorzitter van de onafhankelijke VN-onderzoekscommissie voor de bezette Palestijnse gebieden. In september 2025 concludeerde die commissie dat Israël een genocide pleegt in Gaza.

Bij dat rapport trok Pillay ook parallelen met de genocide in Rwanda van 1994, waarmee ze tijdens haar jaren bij het Rwanda-tribunaal van nabij vertrouwd raakte.

"Ik zie gelijkenissen tussen de genocide in Rwanda en wat hier gebeurt wanneer ik kijk naar de uitspraken van politieke leiders", zei ze in een interview met de Britse krant The Guardian. 

Israël verwerpt het rapport als "vertekend" en "feitelijk onjuist". Ook de Verenigde Staten erkennen de VN-Mensenrechtenraad niet als een onpartijdige autoriteit en verwijten de instelling al langer een structurele vooringenomenheid tegenover Israël.

Dat uitgerekend Pillay nu de Nobelprijs voor de Vrede krijgt, zal dan ook niet overal op applaus worden onthaald.