Uit de schaduw van anderen, in haar eigen licht: expo in Gent viert impressioniste Jenny Montigny 

Jenny Montigny (1875-1937) wordt vaak in 1 adem genoemd met Emile Claus, de impressionistische schilder aan wie het Mudel in Deinze recent een tentoonstelling wijdde die maar liefst 120.000 bezoekers lokte. Montigny was een leerlinge en geliefde van Claus. Daarover verder meer in dit artikel, voor de nieuwsgierigen.

Deze expo wil "de kwaliteit, de originaliteit, de veelzijdigheid van Montigny's werk laten zien, los van haar leraar Claus, met wie ze altijd wordt geassocieerd. Het werk kan echt op zichzelf staan", zegt curator Marjan Sterckx.

"Waar Claus het licht vindt, vindt Jenny Montigny het licht én het leven. Ze is gefascineerd door het licht in alle seizoenen en op alle momenten van de dag, maar ook door het alledaagse leven rond zich. Dat observeert ze aandachtig, met veel empathie."

Liefdevolle aandacht had Jenny Montigny zeker voor het schooltje vlak bij haar woning in Deurle. Ze was er kind aan huis en tekende en schilderde ontzettend vaak de kinderen in de klas, op de speelplaats of onderweg naar school.

Het zijn wonderlijke werken vol wemelende kleuren en beweging.  "Kijk hoe dat meisje daar staat! Montigny schildert trefzeker en heel gedurfd. Ze weet op een magistrale manier een houding te vatten", klinkt het bewonderend bij Marjan Sterckx.

Kinderen in een wilde rondedans, maar ook kleintjes in een zonovergoten klaslokaal, in toom gehouden door nonnen met brede witte kappen. "Kijk naar dat kindje dat een beetje moe is en zijn hoofd op zijn armen legt. Of naar dat telraam, de blokken met primaire kleuren. En altijd die goed gevulde wangetjes." (zie afbeelding boven dit artikel)

Van op afstand zie je een duidelijk tafereel, maar ga je dichterbij kijken, dan wordt het pas echt interessant bij Jenny Montigny. Je ziet hoe ze met vaste hand heel verrassend kleuren combineert. "Ze wordt steeds brutaler; ze kan letterlijk met 1 penseelstreek de dynamiek van de kinderen suggereren", legt curator Johan De Smet uit.

Schoolscènes waren echt hét thema van Jenny Montigny: "Er is niemand anders, nationaal of internationaal, die dit onderwerp zo geëxploreerd heeft. Ze vond dit onderwerp ook vlakbij haar deur." Ze moet alleszins veel tijd hebben doorgebracht in het Sint-Jozefsschooltje, dat overigens nog altijd bestaat. 

Jenny Montigny zocht en vond haar inspiratie ook gewoon thuis. Zo heeft ze een reeks schilderijen en tekeningen gemaakt van haar huishoudster Zoë met haar kleine kinderen. Montigny, zelf kinderloos, beeldt het moederschap bepaald niet geïdealiseerd af. Ze heeft aandacht voor het harde labeur. Zo is er een bijzonder werk waar een kleuter niet bepaald zachtzinnig wordt afsponsd. 

Achter een afbeelding van Zoë die haar zoontje de borst geeft, zit een wat pijnlijk verhaal. "We weten dat de huishoudster eigenlijk niet op die manier wilde poseren, omdat ze dat ongepast vond. Montigny heeft toch aangedrongen. Het is een teder tafereel, maar het geeft ook het spanningsveld weer tussen de verschillende klasse van Montigny en haar personeel."

Ze was van gegoede Gentse komaf, Jenny Montigny, met een eigen huis en atelier en een voorliefde voor de bloemen in haar tuin. In schril contrast daarmee staan de prenten en tekeningen die ze in de Eerste Wereldoorlog maakte in Londen. In een hospitaal portretteerde ze gewonde Belgische soldaten in contrastrijk zwart-wit.

Met het Museum voor Schone Kunsten in Gent heeft Montigny een lange voorgeschiedenis. "In 1892 koopt de stad Gent het schilderij 'De ijsvogels' van Emile Claus. Het verhaal wil dat Jenny Montigny dat werk ziet, compleet ondersteboven is en een schilderscarrière wil starten. Zeker weten we dat niet, maar wel zeker is dat ze hier zélf debuteert in 1902, wanneer ze tentoonstelt in het nieuwe museumgebouw", zegt Johan De Smet.

In 1913 koopt de stad Gent het werk ‘De begonia’s’ van Jenny Montigny. Tuiniers in de weer met gieters op een veld vol begonia's in volle zomer. Een monumentaal doek dat barst van kleur en licht. In de expo is ook een voorstudie te zien, waar ze op de achterkant iets heeft geschreven: "15 augustus, 18 uur. Het moment van het schilderen was voor haar van extreem groot belang", zegt Johan De Smet. Als volbloed impressioniste probeert Montigny het verglijden van de tijd en de verandering van het licht te vatten.

Over de belangstelling voor haar werk had Montigny niet te klagen; ze stelde zeer geregeld tentoon, ook in het buitenland. Ook nu nog is haar kunst zeer geliefd bij verzamelaars. Een groot aantal werken in de expo komt uit privébezit. 

En toch heeft Montigny lang moeten wachten op een grote overzichtstentoonstelling zoals deze. Jarenlang werd vooral haar band met Emile Claus in de verf gezet. Een juicy story. Jenny Montigny, dat was toch zijn leerlinge én minnares? Die na zijn dood maar bloemen bleef leggen op zijn graf, tot de weduwe van Claus hem liet herbegraven in hun privétuin? 

"Wat die verhouding tussen hen was, weten we niet. We willen daar niet over speculeren, omdat we dat ook niet zo relevant vinden. Bij mannelijke kunstenaars gaan we ook niet hun hele liefdesleven uitspitten. Het is wel duidelijk dat Claus heel belangrijk geweest is voor haar", zegt Marjan Sterckx.

"Het zijn de werken die moeten spreken", vindt Johan De Smet. "Zij  is echt wel een zelfstandige kunstenaar, hij heeft haar hand niet vastgehouden. Ze heeft andere thema’s, een andere stijl. Dat moeten we onthouden: Jenny Montigny was een kunstenaar die helemaal niet in de schaduw moet staan van wie dan ook."