Als een nieuw boek van Marlon James uitkomt, voel ik mij weer 12 en stuiter ik met dezelfde opwinding als toen ik een nieuwe Harry Potter in handen kreeg. Marlon James is mijn literaire rockster.
'The disappearers' is hét boek van het decennium
'The disappearers' was nog niet uit of de roman stond al op de longlist van de prestigieuze Booker Prize. Marlon James (55) won die als eerste Jamaicaan ooit al een keer in 2015. Als het van The New York Times afhangt, is hij rijp voor ronde 2.
De krant noemt dit "het beste boek van het decennium, of zelfs de eeuw."
Dat laatste klinkt absurd. En toch kan ook ik niet zwijgen over 'The disappearers'. Vrienden, familie, random strangers: lees dit. Nu.
Dit boek overwint het vergeten
Jamaica, 1988. 8 gay mannen spelen samen toneel. Tijdens een repetitie worden ze brutaal aangevallen door een woeste homofobe meute. 1 acteur sterft, 2 anderen verdwijnen spoorloos. De rest worstelt met verdergaan.
Echt gebeurd of niet? Het verhaal spookt rond terwijl auteur Marlon James opgroeit. Hij zal erover schrijven, want "in Jamaica vertrouwen we geruchten meer dan feiten. Wordt er over iets gefluisterd, dan is het waar."
Toch vormen de ervaringen van échte queer Jamaicanen de basis van 'The disappearers', en ook James' eigen verhaal sijpelt door. Tijdens de aidscrisis keerde hij zich tot God en onderging hij zelfs een gay-exorcisme. Je raadt het nooit: dat werkte niet.
Wie ooit een queer kind op de speelplaats was, herkent de pijn
Mathieu Lonbois
Die titel slaat op meer dan de 2 acteurs die vermist geraken na de gaybashing. James redt een geschiedenis die dreigt te verdwijnen. De aidsverhalen uit de VS kennen we, die uit Jamaica niet.
'The disappearers' gaat ook over jezelf uitwissen, omdat je niet anders kan. Inblenden. Vooral niet opvallen. Wie ooit een queer kind op de speelplaats was, herkent die pijn.
Tegelijk is het boek een confrontatie met mijn eigen geluk. Onze straten, families en rechten zijn niet altijd veilig. Zolang dat zo is, blijf ik strijden.
Maar tijdens het lezen dacht ik: in het Jamaica van 1988 had ik niet gay willen zijn.
James spreekt de taal van zijn personages, nooit andersom
Zelfs de 12 daders krijgen een stem. De gaybashing wordt vanuit hun perspectief verteld. Het ene verslag stroomt over van dierlijk geweld, het andere is net berekend en kil. Vreselijk tricky, maar respect dat James dat durft.
Nog straffer is hoe radicaal hij al zijn personages bewoont.
Een sekswerker die op straat leeft, spreekt anders dan een Oxford-alumnus of een reggaemuzikant. Klinkt logisch, maar veel auteurs negeren dat.
James niet: elk personage heeft een eigen schrijfstijl, woordenschat, dialect. Meesterlijk hoe karakteristiek en doorleefd elke stem is. Hij lijkt wel een vlieg op de muur die gesprekken van échte mensen registreert.
James speelt ook met genre en format. Dagboekfragmenten, brieven, interviews... Soms lijk je plots in een compleet ander boek beland
Mathieu Lonbois
James speelt ook met genre en format. Dagboekfragmenten, brieven, interviews... Soms lijk je plots in een compleet ander boek beland. Dat houdt de vaart er bijna 700 pagina's lang in, maar het vraagt commitment van de lezer.
Ook in zijn andere boeken doet hij aan genre-bending. Fantasy meets mystery in 'Black leopard, red wolf', mijn persoonlijke favoriet. Het wordt weleens de Afrikaanse 'Game of Thrones' genoemd.
Net zoals James in 'The disappearers' vecht voor vergeten figuren, moest hij ook in de fantasywereld knokken om zijn plek op te eisen. Daar is ook vandaag nog opvallend weinig ruimte voor zwarte personages. Wanneer iemand daar iets aan wil veranderen, volgen eindeloze discussies over historische accuraatheid. In verhalen met draken.
James had daar een eenvoudig antwoord op. Zijn we niet welkom? Dan maken we toch onze eigen versie?
Dit is geen traumaporno
Op papier klinkt 'The disappearers' als een loodzwaar boek. Homofoob geweld. Aids. Trauma. Verdwijningen. In mindere boeken wordt dat al snel sentimenteel of zelfs gratuit.
Maar deze roman bruist van levenslust. Ik moest meermaals luidop lachen. De zoektocht naar de 2 vermisten krijgt nu en dan een hoog Scooby Doo-gehalte. James dolt met popcultuur en schrijft waanzinnige dialogen. Op die manier wordt humor een copingmechanisme.
Seks is er ook: pikant, rommelig, verknipt, soms ronduit problematisch. Erover of niet, James schrijft zonder taboe over duister verlangen. Die eerlijkheid is een verademing.
De overlevenden zijn geen heilige martelaren, want zo zwart-wit is het in het echte leven nooit. Ze halen elkaar het bloed vanonder de nagels. Ze liegen en bedriegen. Of ze nemen wraak. Ja, ze lijden, maar meer nog: ze leven.
'The disappearers' is 1 van de 6 boeken die nog op de shortlist van de Booker Prize staan. Dat is de belangrijkste prijs voor Engelstalige literatuur. Dit jaar wordt die op 9 november uitgereikt in Londen.
