In Italië heeft het parlement vandaag een nieuwe, omstreden kieswet goedgekeurd. Partijen die bij de verkiezingen meer dan 42 procent scoren, krijgen automatisch 70 extra zetels in de Kamer en 35 in de Senaat. Zo moet de grootste coalitie automatisch een werkbare meerderheid krijgen, maar volgens de oppositie is het systeem ondemocratisch.
Italiaanse premier Meloni wint strijd om omstreden kieswet: "Kan haar later lelijk opbreken"
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Het Italiaanse kiessysteem is op dit moment een mix van 2 systemen. Ongeveer een derde van de zetels van het parlement gaat naar kandidaten in eenpersoonsdistricten. Daar wint simpelweg de kandidaat met de meeste stemmen. Ongeveer twee derde wordt proportioneel verdeeld: op basis van hoeveel stemmen een partij of coalitie kreeg.
De nieuwe wet zal die eenpersoonsdistricten nu afschaffen. Alle zetels zullen nu dus proportioneel verdeeld worden (lees: als een partij 25 procent van de stemmen haalt, dan krijgt die 25 procent van de zetels).
Maar er komt een belangrijke uitzondering voor partijen die meer dan 42 procent halen: ze krijgen een soort bonus van 70 extra zetels in de Kamer en 35 in de Senaat. Dat is best veel op een totaal van 600 zetels.
Volgens de regering is de wet noodzakelijk om de stabiliteit van regeringen te waarborgen, vertelt Italië-expert bij VRT NWS Mieke Strynckx. "Dat is in Italië absoluut een belangrijk argument. Het land heeft sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog notoir instabiele regeringen gehad. Dat is dus een probleem waar de regering ook wel een punt heeft: er moet iets aan die politieke instabiliteit worden gedaan."
Belangrijk voor Meloni
Met de goedkeuring van de wet haalt de Italiaanse premier Giorgia Meloni een belangrijke overwinning binnen, één waar er bovendien veel van afhing.
In juli werd er immers al een soortgelijke stemmingsronde gehouden, maar toen verwierpen de parlementsleden nipt een amendement op de hervorming. Daardoor kwam de verdeeldheid binnen de coalitie van Meloni bloot te liggen.
Dit keer had Meloni haar politieke voortbestaan verbonden aan de hervorming. Zo zou ze opstappen als premier als de wet zou worden verworpen.
"Dat was toch vooral een dreigement richting haar eigen coalitiepartners", vertelt Strynckx. "Die wilden eigenlijk nog een aantal wijzigingen zien, bijvoorbeeld rond de voorkeurstemmen. Meloni vreesde daarom voor tegenstemmers. Uiteindelijk is de wet goedgekeurd, dus het dreigement heeft blijkbaar gewerkt."
Machtsgreep
De oppositie is kritisch over de nieuwe wet. Volgens hen bevoordeelt de nieuwe wet de regeringspartijen.
De regeringscoalitie schommelt volgens de huidige peilingen rond de 41 procent, dicht in de buurt dus van die nieuwe 42-procentgrens. De bonus die de coalitie van Meloni zou binnenrijven wanneer ze die grens bij de volgende verkiezingen haalt, zou het verschil kunnen maken tussen een gewone relatieve verkiezingsoverwinning en een duidelijke parlementaire meerderheid.
Elly Schlein, de leider van de centrumlinkse Democratische Partij, beschuldigt Meloni ervan parlementsleden onder druk te zetten met de dreiging van vervroegde verkiezingen. Giuseppe Conte, leider van de populistische Vijfsterrenbeweging, zegt dan weer dat de regering haar greep op de macht wil bestendigen.
Tegelijk is het systeem niet automatisch voordelig voor Meloni: als centrumlinks erin slaagt om zich voor de verkiezingen tot één grote coalitie te verenigen en boven 42 procent uitkomt, kan die coalitie de bonus krijgen.
"Er is sinds kort ook een nieuwe radicaal-rechtse partij rond voormalig generaal Roberto Vannacci. Die doet het goed in de peilingen, maar dat gaat wel ten koste van de huidige coalitiepartners van Meloni."
"Het zou dus ook kunnen gebeuren dat de coalitie van Meloni niet meer aan die belangrijke grens van 42 procent komt. En dan krijgt ze die grote meerderheidsbonus niet."
De volgende Italiaanse parlementsverkiezingen moeten uiterlijk in oktober 2027 plaatsvinden. Er wordt wel gesproken over vervroegde verkiezingen in het voorjaar van 2027, mogelijk in april of mei.
