Wie is Bally Bagayoko, de burgemeester die opduikt bij studentenprotesten en daarmee Frankrijk verdeelt?

Van "held" tot "eindelijk een burgemeester van het volk". Het zijn maar enkele van de reacties op de virale video van Bagayoko.

De burgemeester begeeft zich in zijn grijs maatpak tussen de demonstranten, probeert hen af te schermen van de politie en de situatie te kalmeren. Hij krijgt daarbij ook traangas in zijn ogen.

Toch roepen de beelden niet alleen lofbetuigingen op. Integendeel.

Mensen vragen zich af wat een burgemeester tussen de demonstranten doet en Bagayoko wordt ervan beschuldigd het geweld aan te wakkeren.

Zo stelde hij dat geweld “op een bepaald moment legitiem kan zijn, maar dat het beter is om het te vermijden telkens wanneer dat mogelijk is”. Die uitspraak leverde hem een storm van kritiek op, evenals een klacht wegens ‘aanzetting tot het plegen van een misdrijf’.

Oud-Frankrijkcorrespondente Mia Doornaert vindt dat stuitend: "Je leert mensen in een democratie dat je vreedzaam met elkaar omgaat. Ik kan er niet bij dat een burgemeester zoiets zegt."

Hans Cools, professor geschiedenis aan de KU Leuven met Frankrijk als specialisatie, veroordeelt eveneens het idee van "legitiem geweld", maar is niet verbaasd dat Bagayoko opdook bij de protesten. "LFI probeert de protesten naar zijn hand te zetten. De partij wil de gebeurtenissen uitvergroten en gebruiken om haar punt te maken. In die zin hoeft het niet te verbazen dat Bagayoko daar opduikt."

Professor rechtsgeschiedenis Frederik Dhondt (VUB) voegt daaraan toe dat LFI al jaren in discussie is met rechts over de rol van de politie. "Deze video komt dan natuurlijk niet slecht uit en lijkt te tonen dat de politie geweld pleegt. Er is natuurlijk ook effectief de realiteit dat een jongen zijn hand kwijt is en dat de politie een soort lanceermachines gebruikt waarmee je je ogen kan verliezen."

Vorige week ging nog een andere video viraal waarop Bagayoko een vuilnisbak in brand leek te steken, met alle commotie van dien.

Uit een factcheck van de Franse krant Libération, die de volledige video in handen kreeg, blijkt echter dat Bagayoko net de brandende vuilnisbak wegtrok van de schoolpoort.

Het illustreert hoe sterk Bagayoko de publieke opinie in Frankrijk verdeelt. Dat doet hij al sinds zijn aanstelling tot burgemeester in maart.

Bagayoko is namelijk de eerste burgemeester van een gemeente met meer dan 100.000 inwoners die voor LFI werd verkozen, de partij van presidentskandidaat Jean-Luc Mélenchon.

"Saint-Denis is traditioneel in handen van links en uiterst links", vertelt Cools. "Daar wonen heel veel migranten van de 1e, 2e en 3e generatie. Dat net hier een Fransman met migratieachtergrond namens LFI tot burgemeester werd verkozen, is dus logisch."

Bagayoko groeide op in Saint-Denis. Hij behaalde een master in wetenschap en technologie aan de Universiteit van Parijs VIII.

Volgens Ouest-France coachte hij jarenlang het lokale basketbalteam. Die betrokkenheid leidde hem uiteindelijk naar de politiek, nadat hij was opgemerkt door de toenmalige communistische burgemeester.

Sinds 2001 zetelde Bagayoko bijna onafgebroken in de gemeenteraad. In 2012 raakte hij bevriend met Jean-Luc Mélenchon en in 2020 deed hij als lijsttrekker van La France Insoumise mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. Die waren geen onverdeeld succes.

De verkiezingen in maart waren dat wel. LFI won met 50,77 procent van de stemmen, waardoor Bagayoko werd verkozen. De Parti Socialiste, de partij van de zittende burgemeester Mathieu Hanotin, behaalde slechts 33 procent.

Bagayoko was nog maar net burgemeester en stond al meteen in de (inter)nationale belangstelling. Niet vanwege zijn politieke daden, maar door de racistische bagger die hij over zich heen kreeg.

Hij zou Saint-Denis "een stad van zwarte mensen" hebben genoemd. Alleen bleek dat niet te kloppen: Bagayoko had in zijn overwinningsspeech gesproken over "de stad der koningen", aangezien in de kathedraal verschillende Franse koningen begraven liggen.

"Al die racistische aanvallen vanuit extreemrechts hebben hem, naast minder aangename reacties, ook sympathie opgeleverd", zegt Dhondt.

Vanaf het begin lag hij onder het vergrootglas van (extreem)rechts, maar dat zorgde er niet voor dat hij gas terugnam. Integendeel.

Bagayoko deed zijn voorganger Hanotin af als een "koloniale bewindvoerder", wilde het aantal wapens van de politie beperken en hing geen portret van Emmanuel Macron meer in zijn kantoor.

Ook zijn uitspraak in juni over het volkslied deed heel wat stof opwaaien: "Het uitfluiten van de Marseillaise wanneer Frankrijk zich door zijn daden internationaal te schande maakt, is een recht op volksreactie.”

"Bagayoko is echt een symboolfiguur", zegt Dhondt. "Hij is zwart, komt uit de banlieue en vindt nu ook aansluiting bij de jeugd."

"Hij is duidelijk heel militant, in de lijn van Mélenchon. Die doet zelfs Marine Le Pen gematigd overkomen", zegt Doornaert.

Zover wil Cools niet gaan. "Extremer zou ik niet zeggen, zowel Mélenchon als Le Pen zijn allebei heel erg radicaal. Een stem op LFI is, net zoals een stem op het Rassemblement National, een stem van diepe wanhoop."

Dhondt ziet in de protesten iets veel groters: een poging van LFI om de hegemonie op links te claimen en zo met Mélenchon de tweede ronde van de presidentsverkiezingen te bereiken. "Ze hopen op een hoge opkomst door jongeren en mensen uit de banlieues aan te spreken, die normaal minder gaan stemmen. Als Bagayoko nu de indruk geeft hen te beschermen, is dat misschien een manier."

Doornaert ziet de presidentsverkiezingen van volgend jaar somber in: "Ik houd mijn hart vast voor de staat van de democratie, zeker als de 2 kandidaten die straks presidentskandidaten zijn de extremen delen. Van centrumrechts tot links zie ik geen enkele kandidaat opstaan met de allure en wervingskracht om president van de republiek te zijn."

Al denkt zij dat Mélenchon nooit tot president verkozen kan worden. "Omdat hij roekeloos te werk gaat door de banlieues tegen de rest van Frankrijk op te ruien."

Cools is iets optimistischer: "Ik denk dat het uiteindelijk wel goed komt en dat Édouard Philippe, de 1e premier van Macron, wint. Op 1 voorwaarde: als hij de volgende ronde haalt. Mocht het uitdraaien op Mélenchon en Le Pen, dan is het kiezen tussen de pest en de cholera."

Bagayoko zelf lijkt in elk geval hoop te putten uit de protesten voor de kansen van zijn vriend Mélenchon. Zo postte hij op X: "Retailleau wil LFI verbieden. Ciotti eist mijn ontslag. Brengt de steeds grotere kans dat LFI al haar scenario's voor 2027 doorkruist hen zozeer in paniek?"