Waarom jongeren steeds meer schoolstress ervaren: "We willen almaar beter presteren"

Opvallende cijfers bij de Grote Scholierenbevraging 2026 van de Vlaamse Scholierenkoepel: 43 procent van de scholieren geeft aan dat er na al het schoolwerk onvoldoende tijd overblijft voor hobby's of ontspanning.

28 procent van de leerlingen ervaart veel stress door school, 19 procent zelfs zeer veel. Vooral de prestatiedruk weegt zwaar: jongeren geven aan dat ze moeilijk kunnen loslaten wat ze voor school moeten doen.

"De druk die jongeren door hun schoolwerk ervaren, is de laatste 20 jaar sterk toegenomen", zegt Gonneke Stevens, hoogleraar Jongerenwelzijn aan de Universiteit Utrecht in 'De wereld van Sofie' op Radio 1. "Dat is een belangrijk risico voor mentale problemen."

De schooldruk staat volgens Stevens niet op zichzelf. Ook sociale media, de nasleep van de coronacrisis en zorgen over de toekomst doen hun duit in het zakje. "De laatste tijd lijken jongeren zich ook meer zorgen te maken over oorlogen, het klimaat en de vraag of ze later nog wel een huis zullen kunnen betalen."

Waarom neemt die schooldruk nu juist toe? "Jongeren, hun ouders, maar ook de maatschappij als geheel vinden het steeds belangrijker om het goed te doen op school. Presteren is dus belangrijker geworden."

"Ook zijn er steeds meer hoogopgeleide mensen in onze samenleving, waardoor jongeren steeds meer hun best moeten doen om een bepaald niveau te halen. Daarnaast hangt er natuurlijk ook veel status aan een goede opleiding."

Ook economische onzekerheid speelt mee. “Huizen zijn heel duur geworden. Dan ontstaat ook het idee: laten we ons best doen om een zo goed mogelijke opleiding te hebben, zodat we later een huis kunnen betalen.”

Ook hobby’s kunnen steeds meer een prestatie worden: een muziekinstrument leren gaat gepaard met examens, sporten betekent proberen in een eerste ploeg te raken. "Jongeren geven aan dat ze druk ervaren door alle dingen die ze moeten doen. Maar de echte stress zit toch heel sterk rond het onderwijs."

Niet alle jongeren ervaren die druk in dezelfde mate. Meisjes geven doorgaans meer aan dat ze stress ervaren door school dan jongens. "Ze nemen schoolwerk sowieso serieuzer. Als de hele omgeving dat steeds belangrijker gaat vinden, lijken zij zich daar ook meer van aan te trekken dan jongens", zegt Stevens.

Daar komt nog een 2e fenomeen bij: perfectionisme. Bart Soenens, professor ontwikkelingspsychologie aan de UGent, ziet bij jongvolwassenen een duidelijke toename van perfectionisme. Onderzoek toont volgens hem dat die stijging al rond het jaar 2000 is ingezet, dus nog vóór sociale media hun huidige rol kregen.

"De basis is dat je de lat voor jezelf zeer hoog legt. Niet een beetje hoog, maar echt extreem hoog", legt Soenens uit. "Je wilt als het ware een foutloos parcours door het leven rijden."

Wie niet aan de eigen hoge verwachtingen voldoet, kan het gevoel krijgen volledig gefaald te hebben. "Dat zwart-witdenken en die rigiditeit, en vervolgens heel hard zijn voor jezelf en jezelf een complete mislukkeling voelen, zijn de meest kwalijke aspecten van perfectionisme", zegt Soenens.

"Dat is niet onschuldig: perfectionisme gaat vaak samen met angst, depressie en stress, maar kan zich ook lichamelijk uiten, bijvoorbeeld in buik- en hoofdpijn en slaaptekort."

Ongeveer 40 procent van de meisjes geeft volgens Stevens aan dat sociale media ervoor zorgen dat ze minder tijd besteden aan hun huiswerk. Vooral meisjes zijn volgens Stevens intensief actief op platformen zoals TikTok.

Toch is het verband niet eenduidig. "Er is ook onderzoek dat laat zien dat jongeren die veel op sociale media zitten, net meer sociaal contact hebben", zegt Stevens.

Wat wel duidelijk is, is dat sociale media een nieuwe vorm van druk creëren. "Jongeren kunnen bijvoorbeeld niet alleen op school, maar ook online gepest worden. En op sociale media worden ze voortdurend geconfronteerd met de levens en prestaties van anderen."

Dat jongeren vandaag meer stress ervaren, betekent volgens Stevens niet dat ze simpelweg minder weerbaar zijn geworden. "Het lijkt me niet terecht om jongeren weg te zetten als 'sneeuwvlokjes'", zegt ze.

Er zijn volgens haar wel degelijk factoren die de voorbije jaren zijn toegenomen: de ervaren druk, sociale media en zorgen over de toekomst. "Zo maakt ongeveer 40 procent van de Nederlandse 16-jarigen zich zorgen over de vraag of ze ooit een huis zullen kunnen kopen. Die zorgen zijn reëel."

Stevens waarschuwt er wel voor om niet elke vorm van stress meteen als een psychisch probleem te beschouwen. Doordat er vandaag veel meer aandacht is voor mentale gezondheid, kunnen jongeren lichte gevoelens van angst misschien te snel als een ernstig probleem interpreteren.

De oplossing ligt volgens Stevens niet bij jongeren alleen. "We zien het echt als een maatschappelijke verantwoordelijkheid." Ouders kunnen soms onbewust bijdragen aan de prestatiedruk door sterk te focussen op het hoogst mogelijke opleidingsniveau. Dat is niet het beste voor elk kind.

Ouders en leerkrachten kunnen helpen: niet door de lat lager te leggen, maar door jongeren te helpen bepalen welke lat ze zélf willen leggen. "Die lat mag hoog liggen. Als je er zelf voor kiest, als je dat echt wilt, kan je ambitieus in het leven staan", zegt Soenens. "Jongeren moeten niet alleen horen wat ze goed moeten doen, maar ook kunnen ontdekken wat ze zelf belangrijk vinden."

"Gelukkig is het ook nog altijd zo dat de meerderheid van de jongeren dit soort klachten niet heeft", zegt Stevens. "Veel jongeren zijn bovendien positief over hun sociale relaties, zowel met leeftijdsgenoten als met hun ouders. Daar moeten we ook gebruik van maken. We moeten sterk inzetten op de mentale gezondheid van jongeren, maar ook kijken naar de kracht die er is."