De vrouw die het lot van Rusland voorspelde: 20 jaar geleden werd Anna Politkovskaja vermoord

Anna Politkovskaja was een kritische journalist voor de Russische krant Novaja Gazeta, waar ze schreef over misstanden in de tweede Tsjetsjeense oorlog (1999-2009). Ze werd bekend door haar rapporten over verkrachtingen, folteringen en massa-executies door Russische soldaten tijdens het conflict. Ook stond ze bekend als een felle criticus van de Russische president Vladimir Poetin.

Op 7 oktober 2006, (toevallig) ook de verjaardag van Poetin, werd Politkovskaja vermoord teruggevonden in haar appartementsblok in Moskou. Enkele jaren nadien werden 5 mannen veroordeeld voor de moord, maar de opdrachtgever werd nooit gevonden.

Hoewel het land elke beschuldiging ontkent, wordt internationaal wel vaak gekeken naar de Russische autoriteiten, vertelt Rusland-experte aan de KU Leuven Ria Laenen in VRT NWS De Ochtend.

"We weten het niet met volle zekerheid, maar door veel mensen wordt naar Ramzan Kadyrov gekeken, de leider van Tsjetsjenië. Tot op heden heeft Kadyrov ook een nauwe band met Poetin, die hem een hand boven het hoofd houdt."

Al in 2006 stond de vrijheid van meningsuiting en persvrijheid onder druk in Rusland. "Dat was ook iets wat zij natuurlijk aankaartte. Maar toen al had je een segment van de Russische bevolking dat informatie haalde uit de Russische staatsmedia. Zij waren zelfs niet echt op de hoogte van wat er gebeurd was met Anna Politkovskaja."

Intussen is de vrije pers in Rusland steeds meer monddood gemaakt. Kritische media zijn opgedoekt of verhuisd naar het buitenland. "Het lot van een kritische krant als Novaja Gazeta is daarvoor heel tekenend. Ze zijn vorige maand op de lijst van buitenlandse agenten geplaatst, wat hun werking opnieuw nog moeilijker maakt." De krant zag zich eerder al genoodzaakt om haar werking naar het buitenland te verplaatsen.

"Al die zaken maken het heel moeilijk voor mensen om in de voetsporen te treden van Anna Politkovskaja. Veel van die mensen bevinden zich op dit moment in het buitenland en proberen van daaruit toch iets te ondernemen, maar zij raken niet echt tot bij het grote Russische publiek."

Het opvallende aan Politkovskaja's nalatenschap is dat zij al voorspelde hoe Rusland zou evolueren. "Politkovskaja waarschuwde ons voor 'Poetins Rusland' in het boek dat ze in 2004 heeft gepubliceerd, en Rusland is alleen maar meer afgegleden in de richting van een oppresieve dictatuur."

Ook andere kritische stemmen werden de voorbije jaren uitgeschakeld. Oppositieleider Aleksej Navalny werd bijvoorbeeld vergiftigd in 2024 door de Russische overheid. Zo evolueerde Rusland onder Poetins presidentschap de voorbije decennia richting een autocratie.