De Europese Commissie wil een noodrem inbouwen waarbij nieuwe EU-lidstaten 15 jaar lang hun stemrecht kunnen verliezen als ze de rechtsstaat of de democratie afbouwen of niet "loyaal samenwerken". Op die manier wil ze een nieuw 'paard van Troje' als Hongarije onder Viktor Orbán vermijden. Premier Vasile Tofan van Moldavië heeft begrip voor die bezorgdheid, vertelt hij in een gesprek met VRT NWS. Hij hoopt dat zijn land in 2030 kan toetreden, maar: "We willen geen tweederangsleden zijn".
Commissie wil nieuwe EU-lidstaten 15 jaar 'onder toezicht', premier Moldavië toont begrip: "Maar we willen geen tweederangslid zijn"
Rob Heirbaut
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Moldavische premier Vasile Tofan wil de EU-toetredingsonderhandelingen afronden in 2028 en in 2030 volwaardig lid worden.
Moldavië diende de aanvraag in maart 2022 in, kort na de Russische invasie in Oekraïne, en wil zo definitief af van Russische invloed.
De Europese Commissie wil nieuwe regels, zoals een noodrem tegen afbouw van de rechtsstaat, om toekomstige problemen zoals met Hongarije te vermijden.
Een interview met een premier uit Oost-Europa verloopt doorgaans in het Engels. Deze keer niet. Vasile Tofan, die in juli premier werd van Moldavië, spreekt vloeiend Nederlands. Ook met premier Bart De Wever praat Tofan gewoon Nederlands.
Tofan is 44 en studeerde bestuurskunde in Rotterdam, ging naar Harvard, en werkte in Amsterdam bij Deloitte en Philips. Daarna als zakenman en investeerder in Oekraïne en Moldavië. Hij wil van Moldavië, met lage belastingen, het Ierland van Oost-Europa maken.
Bekijk hier het gesprek met Vasile Tofan (in vloeiend Nederlands)
Moldavië: van Sovjet-republiek naar EU-lidstaat?
Moldavië diende in maart 2022, ongeveer gelijktijdig met buurland Oekraïne, de aanvraag in om lid te worden van de Europese Unie. Enkele dagen na de Russische invasie in Oekraïne.
Poetin heeft ook Moldavië in het vizier. Net zoals Oekraïne was Moldavië een republiek in de Sovjet-Unie. Onmiddellijk na de onafhankelijkheid in 1991 scheurde een stukje van Moldavië, Transnistrië, zich af met de steun van Rusland. Die afscheuring wordt door niemand erkend, maar er zijn altijd Russische soldaten in Transnistrië. Rusland probeerde ook de verkiezingen te beïnvloeden, zodat er een pro-Russische regering en president aan de macht zouden komen.
Dat mislukte, en om de Russische invloed definitief te doen verdwijnen wil Tofan vaart zetten achter de toetredingsgesprekken met de Europese Unie. Moldavische ambtenaren werkten de hele zomer aan het pak Europese regels en wetten dat Moldavië moet overnemen.
Corruptie in Moldavië? "Deze generatie politici is integer"
"We willen de onderhandelingen afronden in 2028, zodat we in 2030 lid kunnen worden", zegt Tofan. Corruptie wordt aangepakt, justitie wordt hervormd, om te beantwoorden aan de Europese standaarden. "Deze generatie politici is integer", verzekert Tofan.
Bij veel van de huidige Europese lidstaten, zeker in West-Europa, is van enthousiasme over de toetreding van nieuwe lidstaten niet veel te merken. De schrik om opnieuw "een paard van Troje" binnen te halen is groot.
Zoals Hongarije bijvoorbeeld, dat in 2004 lid werd omdat het aan alle voorwaarden voldeed, maar onder de vorige premier Viktor Orbán vervolgens de fundamentele principes van de EU begon overboord te gooien, en niet optrad tegen corruptie met Europese subsidies.
Nieuwe lidstaten 15 jaar lang onder toezicht
Marta Kos, Europees commissaris voor Uitbreiding, legt daarom enkele voorstellen op tafel. Er moet een nieuwe speciale noodrem komen. Daarbij moet de EU kunnen ingrijpen wanneer een nieuw lid de rechtsstaat of de democratie afbouwt. Het land in kwestie kan dan zijn stemrecht verliezen. Die periode zou 15 jaar duren.
Ook wanneer het nieuwe lid niet "loyaal samenwerkt" zou het stemrecht kunnen worden afgenomen. Lees: wanneer het keer op keer in zijn eentje unanieme beslissingen tegenhoudt, zoals Hongarije onder Orbán vaak deed.
De stelt ook voor om de unanimiteitsregel af te schaffen, bijvoorbeeld wanneer er beslist moet worden over nieuwe sancties, of over taksen op energie. Tussen de lijnen door suggereert de Commissie ook dat ze zélf met minder commissarissen kan werken.
"Moldavië heeft ook veel te bieden"
Tofan begrijpt de bezorgdheid bij de huidige EU-leden, en de extra waarborgen die ze eisen. "Maar we willen geen tweederangsleden zijn", zegt hij.
Moldavië is een arm land. Met 2,5 miljoen inwoners heeft het land een BBP (dat de waarde van de economie uitdrukt) dat kleiner is dan dat van EU-lidstaat Malta, waar 560.000 mensen wonen. Wéér een arm Oost-Europees land erbij, dat veel Europese subsidies gaat krijgen en ons veel gaat kosten?
Tofan weet dat die vraag leeft bij veel mensen in de EU, maar hij verzekert: "We gaan makkelijk te integreren zijn. We hebben ook heel wat te bieden. Niet alleen wijn en mooie landschappen, we kunnen ook een economische brug zijn naar Oost-Europa en Oekraïne."
Moldavië kan hervormen zoveel het wil, of het uiteindelijk lid kan worden, daar beslissen de landen over die al lid zijn van de Europese Unie. Dat moet unaniem gebeuren, één tegenstem kan de toetreding blokkeren. Het verklaart het charmeoffensief van Tofan, in het Nederlands en andere talen die hij spreekt. Ook de publieke opinie in de Europese Unie moet Moldavië erbij willen.
