In de Canadese provincie Québec hebben de separatisten van de Parti Québécois de plaatselijke verkiezingen gewonnen, zij het met 28 procent van de stemmen. Partijleider St-Pierre Plamondon wil nu een minderheidsregering vormen, dus hij zal steun moeten zoeken bij de oppositie om zijn voorstellen erdoor te krijgen. Een van Plamondons dromen die nu ook meer op de voorgrond komt: een referendum over onafhankelijkheid.
Separatisten winnen verkiezingen in Québec en willen nieuw referendum over onafhankelijkheid
Maarten Bockstaele
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De separatistische Parti Québécois wint de verkiezingen in de Canadese provincie Québec met 28 procent van de stemmen, dus partijleider Paul St-Pierre Plamondon moet een minderheidsregering vormen.
Plamondon wil tegen 2029, na het vertrek van Amerikaans president Donald Trump, een nieuw referendum organiseren over de onafhankelijkheid van Québec.
Regeringspartij Coalition Avenir Québec verliest alle zetels, terwijl de Liberalen en Conservatieven sterke resultaten halen
De Parti Québécois heeft een ware comeback gemaakt in de Canadese provincie Québec. Waar de partij in 2022 op sterven na dood was - met slechts 3 zetels in het parlement - is ze nu als grootste uit de provinciale verkiezingen gekomen.
Een volledige overwinning zijn de resultaten echter niet. PQ haalt in totaal 28 procent van de stemmen, wat neerkomt op 59 van de 127 zetels in het parlement. Voor een meerderheid heeft een partij er 64 nodig. Daarom heeft Parti Québécois al aangekondigd dat ze een zal moeten vormen.
Partijleider Paul St-Pierre Plamondon is alleszins enorm tevreden. Hij zal de volgende provinciepremier van Québec worden. Tijdens zijn overwinningsspeech belooft hij om samen te werken met de andere partijen. Dat zal ook nodig zijn om als minderheidsregering beleidsvoorstellen door het parlement te krijgen.
Daarnaast zegt Plamondon dat hij "direct, eerlijk en transparant" zal communiceren met de Canadese premier Mark Carney. Die laatste heeft Plamondon al gefeliciteerd met de verkiezingsoverwinning. Daarbij zegt Carney dat "de uitbouw van een sterker Québec centraal staat om ook Canada sterker te maken".
Nieuw referendum?
Dat Carney de plaats van Québec binnen Canada benadrukt, is geen toeval. Plamondon heeft namelijk meteen benadrukt dat zijn regering een belangrijk doel heeft: een nieuw over onafhankelijkheid organiseren.
Het is niet de eerste keer dat de Parti Québécois naar een onafhankelijk Québec streeft. De vinden dat de Franstalige gemeenschap van de provincie te weinig erkenning krijgt binnen het uitgestrekte Canada. In 1980 en 1995 organiseerde de partij al referenda. Bij die laatste stemming was het bijzonder nipt: 50,58 procent van de kiezers stemde tegen onafhankelijkheid, terwijl 49,42 procent tot het 'ja'-kamp behoorde.
Hoewel peilingen aangeven dat slechts 30 procent van de kiezers te vinden is voor een onafhankelijk Québec, vindt Plamondon dat de tijd is aangebroken om een nieuw referendum te organiseren. Hij wil dat doen na het vertrek van de Amerikaanse president Donald Trump, in 2029. Pas dan zouden "de omstandigheden het toelaten om een geïnformeerd en sereen debat te houden", wat nu niet mogelijk zou zijn door de handelsoorlog met de VS.
Om zo'n referendum te organiseren, zal PQ dus wel steun moeten vinden bij de oppositie. De Liberalen en Conservatieven in Québec hebben al laten weten dat ze dat voorstel niet zullen steunen. De meest logische piste is een samenwerking met het pro-separatistische Québec Solidaire, maar die partij heeft nog geen reactie gegeven.
Het valt ook af te wachten of de minderheidsregering het volhoudt tot 2029, want daar heeft PQ de geschiedenis niet aan zijn zijde: een minderheidsregering in Québec houdt het gemiddeld minder dan 2 jaar vol.
Plamondon ziet onafhankelijkheid hoe dan ook als "een kwestie van overleving". "We verdienen dat, net als andere mensen die hun eigen land en democratie hebben", klinkt het.
Dat de separatisten in Québec het zo goed doen, is een klap voor de regering-Carney. De overwinning van PQ komt namelijk 2 weken voor een niet-bindend referendum over onafhankelijkheid in de provincie Alberta: als dat referendum een meerderheid haalt, zal Alberta definitief stemmen over zijn toekomst binnen de Canadese unie.
Ook sterke resultaten voor Liberalen en Conservatieven, regeringspartij verdwijnt
Niet alleen de Parti Québécois heeft een goede verkiezingsnacht meegemaakt. Ook de Liberalen en Conservatieven in Québec hebben serieuze sprongen gemaakt.
De Liberalen hebben in totaal 24,2 procent van de stemmen gehaald. Daarmee zijn ze van 19 zetels naar 40 zetels gestegen in het parlement. Mogelijk surft de partij mee op de populariteit van premier Carney, die een 'approval rating' van 60 procent haalt onder de Canadezen.
En ook de Conservative Party of Quebec heeft goede resultaten gehaald. De partij heeft in totaal 19 zetels binnengehaald: het is de eerste keer dat de partij in het parlement van Québec zal zetelen. De conservatieve leider Éric Duhaime vindt dat het tijd is voor verregaande veranderingen: "Eindelijk zal er hoop te vinden zijn binnen de muren van het parlement".
De grote verliezer van de avond: regeringspartij Coalition Avenir Québec. In 2018 en 2022 haalde de partij nog overtuigende meerderheden, maar vandaag kon CAQ geen enkele zetel binnenhalen. Daardoor verdwijnt de partij voorlopig van het politieke toneel.
Canadese analisten zien dat kiezers in Québec een zekere CAQ-moeheid vertoonden. Hoewel de partij een groot deel van zijn verkiezingsbeloften nakwam, waren er ook enkele controverses, zoals moeilijke communicatie vanuit de regering en salarisverhogingen voor verkozen functionarissen. Daarnaast was er de globale context, met de stijgende en de handelsoorlog met de Amerikanen.
Provinciepremier Christine Fréchette vertrekt naar eigen zeggen met een goed gevoel. "Québec staat in mijn hart gebeiteld", klinkt het. "Ik heb alles gedaan wat ik kon."
