Emily was 8 en gijzelaar: 3 jaar geleden beleefde Israël zijn zwartste dag

Deze week staat in Israël alles in het teken van 7 oktober 2023. Er is pijn, verdriet en gemis. Er is ook nog altijd ongeloof dat dit echt is kunnen gebeuren. Er is kwaadheid dat er nog altijd geen onderzoekscommissie is die klaarheid brengt. Er is trauma, een diep en niet te onderschatten trauma. Een trauma in zowat elke Israëli. Een trauma dat de samenleving fundamenteel veranderd heeft.

Vooral is er – zeker rond deze herdenkingsdagen - een heel diep verdriet.

Er is de nu 11-jarige Iers-Israëlische Emily Hand. Ze was 8 toen ze op 7 oktober ontvoerd en meegenomen werd uit kibboets Be'eri. 50 lange dagen zou ze vastzitten. Haar trauma verwerkt ze onder meer met therapeutische surfsessies. Het helpt haar, vertelt Emily. "De zee heelt me. Ik ben rustig daar. Het water, de plank en ik, we zijn samen een geheel. Het is een manier om de realiteit los te laten."

Haar papa Thomas is trots op zijn dochter en zegt dat het goed gaat met haar. Alleen de nachten blijven moeilijk. "Dan komt ze vaak bij mij liggen", vertelt Thomas, "daar voelt ze zich veilig. Maar daarnaast geniet ze weer van het leven en doet ze dingen die elk kind van haar leeftijd hoort te doen".

Er is Yaakov Godo, vader van Tom die op 7 oktober gedood werd. Vader Yaakov riep begin deze week tijdens een staatsceremonie premier Netanyahu woedend toe: "Het is een schande dat je de slachtoffers van de moordpartij op 7 oktober niet hebt beschermd."

"Het bloed van mijn zoon en van de 1.200 anderen die in één dag vermoord zijn, kleeft aan zijn (Netanyahu's, red.) handen en rust op zijn hoofd", verwoordde de krant Jerusalem Post de uitval. 

Het verhaal van de familie Godo is bijzonder pijnlijk. Ze hadden zich op 7 oktober verborgen in de schuilkelder van hun huis, zo bericht de openbare omroep KAN. Toen Israëlische militairen de controle over de hele kibboets een dag later weer konden overnemen, schoten de militairen op de deur van de schuilkelder. De militairen dachten dat er Hamasstrijders zaten. Daarbij werd Tom gedood. 

Pas in 2025 heeft het Israëlische leger aan de familie laten weten, zo bericht KAN, dat Tom per ongeluk gedood is door hen. 

Decennialang leefden veel Israëli's met het idee dat hun land militair (quasi) onaantastbaar was. Op 7 oktober 2023 bleken het leger, het veiligheidsapparaat en de politieke leiding niet onfeilbaar. Er is gefaald. Maar de onderzoekscommissie blijft uit. Nochtans hebben de meeste Israëli's antwoorden nodig om verder te kunnen, als stap in hun verwerking.

Waarschijnlijk niet toevallig nu – op enkele weken van de verkiezingen – blijkt nog eens dat er waarschuwingen bij premier Netanyahu gekomen zijn uit de Verenigde Arabische Emiraten en uit Egypte. Duidelijkheid blijft uit en dat voedt wantrouwen en complottheorieën. Ook vorige week hoorde je die kritiek na de verijdelde kaping van een Flydubai-vlucht naar Tel Aviv. Ook daar komen grote gaten in de Israëlische veiligheidscontroles naar boven. 

7 oktober maakt dat veiligheid opnieuw centraal staat in Israël, ook in de verkiezingen van 27 oktober. Zowat elke Israëlische familie is rechtstreeks geraakt door 7 oktober. 

Er zijn de doden en de nabestaanden, er zijn de gewonden en de getraumatiseerden. Er zijn de militairen en er zijn de vele duizenden reservisten die werden en worden opgeroepen, ook nu nog, 3 jaar later. Velen brachten maanden door in Gaza, in Libanon of aan andere fronten. Het leger is opnieuw centraler komen te staan in de Israëlische identiteit. Dat ultraorthodoxe joden die legerdienst niet moeten doen, veroorzaakt stevige polarisatie. Zeker nu, wanneer de militaire last zo hoog is. Het is een splijtzwam in de samenleving en in de politiek.

7 oktober is niet zomaar de zwartste bladzijde uit de jonge Israëlische geschiedenis. Het is een groot nationaal trauma. Het is een dag die Israël hertekend heeft. Het is een dag die de Israëli's een andere bril heeft gegeven, waardoor zij kijken naar zichzelf, hun samenleving en hun land. 

Het vertrouwen is weg en dus is alleen nog ruimte voor wantrouwen. Wantrouwen over alles en iedereen. Over de eigen leiders, over álle Palestijnen, over de buurlanden, over het Westen, en bij momenten zelfs over de Verenigde Staten. Wantrouwen heerst.

Het is met die bril en met dat wantrouwen dat de Israëli's op 27 oktober naar de stembus gaan. Het is een verkiezing die ook een referendum is over premier Netanyahu. "Gaan we voort met hem of zonder hem?" Onderliggend speelt de vraag: wie kan al dat wantrouwen wegnemen?

Wie door Israël reist, merkt dat 7 oktober nooit ver weg is. Nog altijd zie je foto’s van gijzelaars in het straatbeeld, al is iedereen weg uit Gaza. 168 van de 251 levend. Nog altijd zijn er herdenkingsplaatsen langs de weg. Nog altijd is er een groot gemis in veel gezinnen. Nog altijd worden mensen zwetend wakker, denkende dat 7 oktober terug is. 

Wat dan met de Palestijnen, hoor ik sommigen onder jullie denken? Leed is niet te vergelijken en niet tegen elkaar af te zetten. De kritiek op het beleid in Gaza en op de bezette Westelijke Jordaanoever moet blijven weerklinken. De oorlogsmisdaden en de etnische zuivering, het genocidale geweld moet blijvend benoemd en gedocumenteerd worden. Twee miljoen Palestijnen leven in onmenselijke omstandigheden. Meer dan 73.000 anderen zijn gedood.

Nooit mag onder de mat geveegd worden, wat daar gebeurd is en gebeurt. Maar ook het trauma en de pijn van 7 oktober mag niet onder de mat geveegd worden. Het ene sluit het andere niet uit. Mogelijk kunnen de Israëli's de ogen nooit openen voor wat hun regering en hun leger aanrichten in de bezette Palestijnse gebieden, als ze niet erkend worden in hun trauma van die 7e oktober.

De schaduw van 7 oktober hangt boven Israël.

Wat heeft het land geleerd van 7 oktober? Het antwoord moet ik je schuldig blijven. Het proces is nog aan de gang. Maar één ding is duidelijk: 7 oktober heeft Israël veranderd. Fundamenteel. Misschien wel voorgoed.

7 oktober 2023 is voorbij. De schaduw ervan niet.