In een verkrachtingszaak in Brugge heeft een 21-jarige man bovenop zijn celstraf met uitstel de bijkomende voorwaarde gekregen dat hij zich chemisch moet laten castreren. Dat betekent dat hij medicatie zal krijgen die zijn seksuele driften moet wegnemen. Hoe werkt het precies en wanneer wordt het opgelegd?
Hoe werkt het?
Bij een chemische castratie krijgt een zedendelinquent medicatie om seksuele prikkels te onderdrukken. Ze vermindert de neiging om feiten te plegen.
Er bestaan 2 soorten medicatie: de hormonale en de niet-hormonale variant, vertelt Inge Jeandarme, forensisch psychiater en hoofdarts van het FPC Antwerpen. "Als men het heeft over chemische castratie, gaat het over de hormonale variant."
De medicatie doet het testosterongehalte in het lichaam dalen tot pré-puberaal niveau
Inge Jeandarme, forensisch psychiater
"De niet-hormonale variant is bijvoorbeeld een antidepressivum dat de seksualiteit in lichte mate onderdrukt. De hormonale variant is doortastender. Die bestaat in pilvorm – die dagelijks ingenomen moet worden – of in de vorm van een inspuiting om de 12 weken."
"De hormonale medicatie in de vorm van inspuitingen doet het testosterongehalte in het lichaam dalen tot prepuberaal niveau. Dat betekent dat de seksuele prikkels gaan dalen tot die van een jongetje jonger dan pakweg 12 jaar."
Kan het worden verplicht?
Chemische castratie kan in zedenzaken worden voorgesteld aan de beklaagde als bijkomende voorwaarde. Meestal gebeurt dat op advies van een gerechtspsychiater. De behandeling kan nooit worden verplicht of opgelegd. De beklaagde moet er altijd mee instemmen.
In feite is het wel zo – dat is ook zo bij de jongeman uit Brugge – dat de castratie gekoppeld wordt aan een voorwaardelijke celstraf. Als de man de voorwaarde niet volgt, wordt zijn voorwaardelijke celstraf effectief, en zal hij naar de gevangenis moeten.
Risico's?
Chemische castratie is niet zonder risico. "De medicatie kan invloed hebben op de botontkalking, borstgroei en op de vruchtbaarheid", aldus Jeandarme.
"Als de persoon in kwestie een kinderwens heeft, worden in sommige gevallen zijn zaadcellen daarom vooraf ingevroren. Het is daarom absoluut noodzakelijk dat er ook een goede opvolging gebeurt door de endocrinoloog, in samenspraak met de forensisch psychiater."
"Bij jongeren gaan we nog zorgvuldiger te werk, omdat het lichaam dan in volle ontwikkeling is."
Is het een wondermiddel?
Hormonale therapie lost het probleem niet op. Het zorgt ervoor dat de neiging om iets te doen grotendeels weggenomen wordt, maar de seksuele voorkeur, bijvoorbeeld als het gaat om pedofilie, blijft aanwezig.
"Het is bovendien niet 100 procent uitgesloten dat de persoon tijdens het nemen van de medicatie nog zedenfeiten pleegt, maar er is wel een duidelijke vermindering in het recidivepercentage", duidt forensisch psychiater Jeandarme.
Als je de medicatie stopt, komen de seksuele prikkels terug
Inge Jeandarme, forensisch psychiater
"Als je de medicatie stopt, komen de seksuele prikkels ook terug. In onderzoekskringen bestaat er geen eenduidig antwoord over hoelang de medicatie ingenomen moet worden. De consensus is dat de persoon in kwestie 2 tot 3 jaar medicatie krijgt, en dan moet worden bekeken hoe het evolueert en of het afgebouwd kan worden."
"Dat hangt bijvoorbeeld af van het profiel van de zedendelinquent, en bijvoorbeeld of er nog sprake is van hoogrisicosituaties en hoe hoog het risico op recidive nog is", aldus Jeandarme.
Wat zeggen de cijfers?
Het bijhouden van cijfers is niet eenvoudig, en ook bij justitie wordt niet bijgehouden in hoeveel zaken chemische castratie wordt meegenomen in de strafmaat.
Forensisch psychiater Inge Jeandarme kan wel spreken over de cijfers van Myna, een psychiatrisch centrum in Limburg waar zedenplegers met een matig tot hoog risico op recidive worden behandeld.
"Sinds het ontstaan van Myna in 1993 onderging zo'n 30 procent van de ongeveer 400 mensen hormonale therapie. De laatste jaren is dat aantal groter geworden, maar dat komt ook omdat de inspuitingen vandaag worden terugbetaald."
