De wooncrisis in Spanje is de voorbije weken ontploft. Met huurprijzen die de voorbije 10 jaar bijna zijn verdubbeld en lonen die achterop hinken, is een woning huren (laat staan kopen) voor veel inwoners een onmogelijke droom geworden. Hoe nijpend is de situatie écht?
Loon van 1.200 euro, huur van 1.600 euro: waarom steeds meer Spanjaarden geen betaalbare woning vinden
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
Samenvatting:
De huurprijzen in Spanje zijn de voorbije 10 jaar bijna verdubbeld, terwijl de lonen veel minder stegen. Dat leidt tot massale protesten in steden als Madrid.
Jonge Spanjaarden lijden het meest onder de wooncrisis: zeven op de tien 17- tot 34-jarigen wonen nog bij hun ouders en verlaten het huis gemiddeld pas op hun 30ste.
In Madrid en Barcelona betalen alleenstaanden en modale verdieners tot 70 procent van hun brutoloon aan huur. "Kleine verhuurders, maar ook vastgoedgroepen verhuren liever aan toeristen dan aan Spanjaarden", zegt correspondent Sven Tuytens.
Spanje bouwt veel te weinig nieuwe woningen en heeft bijna geen sociale huurwoningen, wat de wooncrisis extra aanwakkert.
De woede over de hoge woonkosten zit diep. Dat bleek heel duidelijk op 23 september, op het moment dat de 87-jarige Maricarmen Abascal in Madrid op een brancard uit haar appartement in Madrid werd gezet.
Op de Puerta Del Sol, het centrale plein in de hoofdstad, rees een tentenkamp op van protesterende mensen. Ook in andere steden in Spanje gaat het protest voorlopig niet liggen.
Kopen: iets waar jonge mensen zelfs niet van drómen
Hoewel Maricarmen Abascal het gezicht is geworden van de wooncrisis, zijn de grootste slachtoffers jonge mensen. Zij moeten noodgedwongen wachten om op eigen benen te staan. De gemiddelde leeftijd waarop een jongere in Spanje het ouderlijke huis verlaat, is 30 jaar.
Zeven op de tien 17- tot 34-jarigen wonen nog bij hun ouders. "Als zij hun eerste job beet hebben, blijven ze thuis wonen om een startkapitaal op te bouwen. Pas na enige tijd denken ze eraan om op zichzelf te wonen", zegt Sven Tuytens, correspondent in Spanje.
"Een woning kópen is een kwestie waar ze niet eens van dromen. De vastgoedprijzen zijn sinds 2015 met ruim 80 procent gestegen. Ieder jaar komt er 10 procent bij, en in Madrid is er het laatste jaar zelfs 12 procent bij gekomen."
Huren: prijzen in 10 jaar bijna verdubbeld
Steeds meer mensen zijn aangewezen op de huurmarkt. Huisbazen kunnen hun prijzen dan ook stevig optrekken omdat de vraag zo groot is.
De voorbije 10 jaar is de gemiddelde huurprijs in Spanje bijna verdubbeld, volgens cijfers van de vastgoedwebsite Idealista. De prijs per vierkante meter schoot omhoog van 8,20 euro in 2016 naar 15,10 euro dit jaar.
Zeker in de grootsteden Madrid en Barcelona swingen de huurprijzen de pan uit. In de hoofdstad betalen huurders zo'n 1.600 euro per maand voor een appartement van 80 vierkante meter.
"Een jaar nadat hij geafficheerd is, is een huurprijs alweer achterhaald", zegt Sven Tuytens. "Als een contract na 5 jaar afloopt, staan verhuurders te springen om een appartement weer op de markt te brengen tegen een veel hogere prijs".
Het leidt tot een zeer concurrentiële huurmarkt. "Wie een appartement wil huren, moet loonfiches en garanties voorleggen of haar of zijn laatste belastingaangifte laten zien."
En de lonen?
De lonen daarentegen zijn lang niet in dezelfde mate gestegen als de huurprijzen. De voorbije 10 jaar zijn ze met minder dan 30 procent toegenomen. Ze liggen ook een stuk lager dan bij ons.
Het gemiddelde netto maandloon in Spanje ligt rond 1.700 euro, maar de mediaan ligt een pak lager. Veel mensen hebben een loon dat dicht tegen het minimumloon aanschurkt. "1.200 euro is een gangbaar netto maandloon in Spanje", zegt Tuytens.
1.200 euro is een gangbaar netto maandloon in Spanje
Correspondent Sven Tuytens
Hij wijst er op dat zelfs artsen in Spanje veel minder verdienen dan hun collega's in de meeste andere Europese landen. Veel verpleegkundigen zijn na de financiële crisis van 2008 dan weer vertrokken omdat ze elders een stuk meer konden verdienen. "Die keren niet meer terug."
Problematisch zijn de vele kortetermijncontracten, vooral in de dienstensector. In de belangrijke toeristische sector zijn veel mensen aan de slag in de zomer, maar hun contract loopt af wanneer het hoogseizoen achter de rug is.
"In die sector is er ook veel concurrentie van migranten, vooral uit Latijns-Amerika. Dat verklaart mee het succes van de uiterst rechtse partij Vox, de enige partij die echt stijgt in de laatste peilingen", zegt Tuytens. "Migratie blijft dus een groot thema in de aanloop naar de vervroegde verkiezingen. De rechtse partijen zullen ook alles doen om dat hoog op de politieke agenda te houden."
Links zal dan weer volop de kaart van de wooncrisis trekken. Die zal niet snel gaan liggen: Spanjaarden moeten een steeds groter deel van hun inkomen aan huur besteden. Vaak gaat het om meer dan 50 procent van hun brutoloon. In Madrid en Barcelona loopt de huurlast voor alleenstaanden en mensen met een modaal inkomen zelfs op tot 70 procent van het brutoloon.
Wat zijn de oorzaken?
De wooncrisis zet vooral het grote woontekort op de huurmarkt in de kijker. Nochtans is huren in Spanje van oudsher niet zo ingeburgerd, in tegenstelling tot bijvoorbeeld in Duitsland. Een eigen huis verwerven was traditiegetrouw een prioriteit voor veel jonge Spanjaarden.
"Een krediet aangaan en bouwen was het eerste wat ze deden", zegt Tuytens. "Tenminste: tot de financiële crisis van 2008. Vóór de crisis werd op een bepaald moment in Spanje meer gebouwd dan in Frankrijk en Duitsland samen. Het heeft geduurd tot 2017 voor er weer wat gebouwd is."
In 2024 bijvoorbeeld zijn er volgens het nationaal statistiekbureau iets minder dan 100.000 nieuwe koop- en huurwoningen bijgekomen, terwijl het aantal huishoudens met ongeveer 330.000 is toegenomen.
Kleine verhuurders, maar ook vastgoedgroepen, verhuren liever aan toeristen dan aan Spanjaarden
Correspondent Sven Tuytens
De woningmarkt staat ook onder druk door de groei van het toerisme in Spanje. "Madrid is een van de sterkst groeiende toeristische steden in Europa", zegt Tuytens. "Kleine verhuurders, maar ook vastgoedgroepen verhuren veel liever aan toeristen dan aan Spanjaarden, want de winstmarge is veel groter."
Niet alleen het aantal toeristen, ook het aantal migranten, vooral uit Latijns-Amerika, is sterk gestegen.
Sociale woningen heeft Spanje heel weinig. Volgens cijfers van de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) is minder dan 2 procent van het aantal huurwoningen in overheidsbezit. Het EU-gemiddelde is 8 procent. "Ook met nieuwe wetgeving zal die situatie niet meteen veranderen", zegt Tuytens.
