Wat als je persoonsgegevens, of zelfs je bankgegevens, op straat belanden na een datalek? Het overkwam 700.000 mensen na een cyberaanval op een databank van het Waalse opleidingsnetwerk IFAPME. En zij zijn lang niet de enigen: datalekken komen steeds vaker voor. Onlangs nog is fitnessketen Jims het slachtoffer geworden, net als softwareplatform Twizzit en de Koninklijke Belgische Schaakbond. Wat kun je doen om jezelf te beschermen? Tim Verheyden geeft 5 praktische tips.
Zijn je (bank)gegevens gelekt na een cyberaanval of datalek? Zo bescherm je jezelf tegen oplichters
Gestolen gegevens worden onder meer verhandeld en verkocht op het het darkweb, een stukje internet dat via een speciale browser toegankelijk is. Daar kopen andere criminelen ze. De data van opleidingsnetwerk IFAPME staan zelfs gratis online.
Nagenoeg iedereen zijn of haar gegevens zijn al eens gelekt. Vaak worden data van verschillende hacks gebundeld met andere lekken en doorverkocht, bijvoorbeeld aan oplichters voor phishingmails en telefoontjes.
1
Wees alert
Wees sowieso heel alert, en al zeker voor zogenoemde ''. Dat is een techniek waarbij criminelen mensen manipuleren om vertrouwelijke informatie prijs te geven of handelingen uit te voeren die ze normaal niet zouden doen.
"Het is een truc waarbij oplichters je bijvoorbeeld heel gericht een mail sturen", legt Tim Verheyden uit. Hij specialiseert zich bij VRT NWS in nieuws over en AI. "Dankzij een weten ze dat je ergens klant bent en kunnen ze uit naam van die organisatie een mail sturen met de vraag om bijvoorbeeld je domiciliëring aan te passen. Hoe meer gegevens ze over je hebben, hoe makkelijker ze je kunnen contacteren en bespelen."
"We zitten allemaal op een of andere manier in een gelekte databank, dus je moet altijd alert zijn", zegt Verheyden. "In het beste geval komen die mails in de spam folder van je mailbox terecht, maar er zijn er altijd die door de mazen van het net glippen. Ik zie het ook in mijn eigen mailbox."
2
Beveilig je mailbox
"Wij raden mensen aan om zeker hun mailbox goed te beveiligen", legt Verheyden uit. "Je mailbox is dé plek waar hackers graag inbreken, maar tegelijk ook de plaats waar je bijvoorbeeld een bevestigingsmail krijgt om een nieuw wachtwoord voor je sociale media in te stellen."
Verheyden raadt aan om gebruik te maken van . "Dat kan via sms, maar nog beter is een ." En verander je wachtwoorden als je vreest dat die gelekt zijn.
3
Geef nooit codes door
Word je gebeld of gemaild door iemand? Geef dan nooit codes door en deel je scherm niet. "Ook niet als ze zeggen dat ze van een bank of een overheidsinstantie zijn. En ook niet als hij je naam en rekeningnummer kent. Dat bewijst niets, want die gegevens kunnen dus uit een lek komen. Een code is een sleutel.
Krijg je tijdens een telefoongesprek een itsme-melding om iets goed te keuren, druk dan niet op bevestigen. Een actie die jij niet zelf gestart bent, hoort niet bij jou. Deel ook je scherm niet met iemand die vraagt om "even mee te kijken". It's me geeft trouwens sinds kort als je met de app bezig bent én je hangt tegelijkertijd aan de telefoon, een extra waarschuwing."
Tim Verheyden geeft nog meer tips in onze podcast 'Het uur van de waarheid'
4
Klik niet op verdachte links en laat je niet onder druk zetten
Krijg je een verdachte mail? Klik dan niet op links. "Laat je niet onder druk zetten", zegt Verheyden. "Vaak zie je aan de link zelf dat er iets niet klopt, maar oplichters worden daar ook steeds beter in. Twijfel je? Doe het dan niet. Bel je bank of de organisatie die je zogezegd heeft gemaild en vraag wat er aan de hand is. En krijg je een telefoon die dringend geld of gegevens vraagt, hang dan op. Bel terug op een nummer dat je zelf kent."
Zoek je bank ook niet via Google: het eerste resultaat kan een betaalde phishinglink zijn. Dat is in het verleden al gebeurd. Gebruik als het kan je bank app op je smartphone of tablet, dat is een veilige omgeving.
5
Reageer meteen
Verheyden raadt aan om onmiddellijk actie te ondernemen als je denkt dat je bent opgelicht of het slachtoffer bent geworden van .
"Stap naar de politie", zegt hij. "In ons land zijn daarvoor al mensen veroordeeld." Voor phishing en online fraude kan het ook nuttig zijn om verdachte mails door te sturen naar verdacht@safeonweb.be.
Je kunt ook bellen naar het nummer van Fraudstop op 078 170 170. Dat is een centraal telefoonnummer waarop (potentiële) slachtoffers van phishing de toegang tot hun pc-banking of bankapp meteen kunnen laten blokkeren.
Controleer je bankrekeningen en -accounts als er IBAN-nummers en andere persoonsgegevens gelekt zijn. Hou je bankafschriften en online accounts extra in de gaten. En meld verdachte transacties onmiddellijk aan je bank.
Veel slachtoffers zwijgen uit schaamte. Oplichters klinken overtuigend, en ook voorzichtige mensen trappen erin.
De rol van artificiële intelligentie
Artificiële intelligentie (AI) maakt cybercriminelen veel sneller. Onlangs hadden hackers bij een Amerikaanse school in amper zeven minuten de volledige controle over het computernetwerk. Ze kwamen binnen via een lek in de software van de printer Daarvoor gebruikten ze honderden AI-programma's, AI agents zoals die worden genoemd, die zelf taken uitvoeren.
Wordt zo'n zwakke plek gedicht, dan kunnen criminelen met AI ook sneller een andere ingang zoeken. Oplichters schrijven met AI bovendien overtuigendere berichten. En wie weinig van computers of software kent, kan tegenwoordig ook sneller een nepmail of nepsite maken. Een AI kan zelfs de berichten en contacten van een gehackt account lezen en daarna honderden mensen een bericht op maat sturen.
Maar gelukkig werkt AI ook in de andere richting. Beveiligingsexperts gebruiken het om hun eigen systemen sneller te controleren op zwakke plekken.
